Klassikadan sosial şəbəkələrə: musiqinin yeni üzü - texnologiya musiqini dəyişir, ruhunu yox…
Musiqi təkcə sənət növü deyil, həm də zamanın ruhudur. O, cəmiyyətin keçirdiyi dəyişiklikləri, insanların daxili dünyasını və dövrün nəfəsini özündə əks etdirir. Bu gün də musiqi həm fərdi, həm də ictimai səviyyədə böyük təsir gücünə malikdir və həyatımızın görünməz, amma vazkeçilməz hissəsinə çevrilib.
Musiqini yaşadacaq dildə izah edən respublika və beynəlxalq müsabiqələr laureatı, Azərbaycan Milli Konservatoriyasında “Vokal sənəti” ixtisası üzrə təhsil alan Altun Süleymanov Crossmedia.az-a müsahibə verib.
Altun bəy, müasir dövrdə texnologiya və sosial şəbəkələr musiqinin mahiyyətini dəyişir. Sizcə, bu dəyişiklik sənətin inkişafıdır, yoxsa sadələşməsi?
-Müasir dövrdə texnologiya və sosial şəbəkələr musiqinin mahiyyətini dəyişmir, onun təqdimat formasını dəyişir. Mahiyyət isə hər zaman sənətkarın daxili dünyası, estetik baxışı və peşəkar hazırlığı ilə müəyyən olunur.
Texnologiya sənətin inkişafı üçün böyük imkanlar açır - auditoriya genişlənir, ifaçılar beynəlxalq platformalara çıxış əldə edir, musiqi daha sürətli dövriyyəyə daxil olur. Lakin problem texnologiyanın özündə deyil, onun necə istifadə edilməsindədir.
Sosial şəbəkə alqoritmləri sürətli və asan qəbul olunan məhsulları önə çəkir. Bu isə dərin estetik məzmun tələb edən janrların, xüsusilə akademik musiqinin kölgədə qalmasına səbəb ola bilir. Əgər sənət yalnız baxış sayı ilə ölçülərsə, bu artıq inkişaf deyil, sadələşmə meyli kimi qiymətləndirilə bilər.
Mənim fikrimcə, məsələ seçimdədir: texnologiyanı sənətə xidmət etdiririk, yoxsa sənəti alqoritmlərə uyğunlaşdırırıq? Əgər biz klassik və milli musiqi irsimizi müasir təqdimat vasitələri ilə düzgün sintez edə biliriksə, bu inkişafdır. Əks halda, sənətin estetik meyarları zəifləyə bilər.
Bu səbəbdən düşünürəm ki, əsas məsələ platformalar deyil, sənət mühitində keyfiyyət meyarlarının qorunması və peşəkar yanaşmanın gücləndirilməsidir.
-Sizcə, bugünkü gənclər klassik musiqini anlamaq üçün kifayət qədər maarifləndirilir, yoxsa bu sahədə boşluq var?
-Mən düşünmürəm ki, bugünkü gənclər klassik musiqini anlamır. Əslində, onlara klassik musiqini anlama imkanı sistemli şəkildə verilməyib. Bu iki fərqli məsələdir.
Əgər bir cəmiyyət öz musiqi irsini davamlı və müasir metodlarla təqdim etmirsə, sonra gənclərin maraqsızlığından danışmaq obyektiv olmaz. Gənclər sürətli informasiyanın içində yaşayır, amma bu o demək deyil ki, onlar dərin sənəti qavramaq iqtidarında deyillər. Sadəcə, klassik musiqi onlara çatdırılarkən köhnə kommunikasiya dili ilə təqdim olunur.
Biz tez-tez gənclərin zövqünü tənqid edirik, amma özümüz soruşmuruq: klassik musiqini onların dünyasına necə daxil etmişik? Məsələn, Üzeyir Hacıbəyli irsi və ya Fikrət Əmirov simfonik dili müasir vizual və analitik təqdimatla izah edilirmi? Yoxsa biz sadəcə ifa edib gözləyirik ki, auditoriya özü dərk etsin?
Açıq demək lazımdır: burada müəyyən estetik və maarifləndirmə boşluğu mövcuddur. Klassik musiqi hələ də müəyyən dairələrin içində qalır. Halbuki o, milli kimliyin və intellektual inkişafın əsas sütunlarından biridir.
Mən hesab edirəm ki, məsələ gənclərin marağında deyil, yanaşma modelindədir. Əgər biz təqdimat modelini dəyişsək, auditoriya da dəyişəcək. Əks halda, məsuliyyəti gənclərin üzərinə atmaq ən asan,
amma ən yanlış mövqedir.
-Uğurlu səhnə performansının arxasında hansı qorxular gizlənir? Heç olubmu ki, səhnəyə çıxmazdan əvvəl özünüzə şübhə edəsiniz?
-Uğurlu səhnə performansının arxasında yalnız texnika yox, böyük bir daxili səyahət dayanır. Səhnə təkcə notların deyil, hisslərin, ruhun və hekayənin çatdırıldığı bir məkandır. Hər bir nota, hər bir nəfəs auditoriyaya açılan qapıdır.
Səhnəyə çıxmazdan əvvəl özümə şübhə etmişəm – “mən bu əsərin ruhunu tam çatdıra biləcəyəmmi?” sualı hər zaman olur. Amma bu şübhə zəiflik deyil; əksinə, o, ifanın dərinliyini artıran, hisslərimi yönəldən bir enerjidir. Qorxu, sanki səhnənin gizli tərəfdaşıdır: onu idarə edə bilsən, performans daha canlı, daha təsirli olur.
Səhnəyə çıxdığım an isə bütün tərəddüdlər yox olur. Orada yalnız musiqi var, yalnız hisslər var və yalnız anın sehrinə qapılan auditoriya. Hər ifa mənim üçün həm bir sənət, həm də özümlə üzləşmə yoludur. Qorxu, şübhə, məsuliyyət – bunlar uğurlu ifanın ən yaxın sirdaşlarıdır.
-Opera sənəti Azərbaycanda geniş kütlə üçün hələ də “elit janr” hesab olunur. Siz bu sənəti gənclərə necə yaxınlaşdırmaq istəyirsiniz?
-Opera sənəti Azərbaycanda həqiqətən də uzun müddət “elit janr” kimi qəbul olunub. Bu, onun mürəkkəb texniki strukturu, dramaturji və vokal tələbləri ilə bağlıdır. Lakin mən düşünürəm ki, opera yalnız azsaylı mərkəzlərlə məhdudlaşmamalıdır. Onu geniş auditoriyaya yaxınlaşdırmaq üçün həm estetik, həm də kommunikasiya baxımından yeni yanaşmalar vacibdir.
İlk növbədə, opera gənclərə təhsil və təcrübə yolu ilə təqdim edilməlidir. Məktəblərdə, universitetlərdə interaktiv konsertlər, “açıq məşq” tədbirləri və izahlı proqramlar təşkil etmək mümkündür. Belə yanaşma gənclərə yalnız musiqini eşitmək yox, onu dərk etmək imkanı verir, əsərin tarixi, dramaturgiyası və milli konteksti ilə tanış edir.
İkincisi, müasir texnologiya və sosial media platformalarından faydalanmaq vacibdir. Opera səhnəsinin vizual və dramatik zənginliyini qısa videolar, interaktiv məzmun və canlı yayımlarla təqdim etmək mümkündür. Bu, gənclərin gündəlik həyatına inteqrasiya edilmiş bir təcrübə yaradır və onları səhnəyə yaxınlaşdırır.
Üçüncüsü, repertuar seçimində balans saxlamaq önəmlidir. Klassik və milli əsərlərlə yanaşı, müasir tematik ifalar da gənclərin marağını artırır. Müasir dramaturgiya və vizual effektlər opera əsərinin “elit” obrazını yumşaldır və onu daha əlçatan edir. Opera yalnız səhnədə deyil, həm də auditoriya ilə dialoqda yaşayır. Gənclərin maraq və enerjisi doğru istiqamətləndirilərsə, bu janr heç vaxt “elit” qalmayacaq, əksinə milli mədəniyyətimizin canlı və davamlı bir hissəsinə çevriləcək.
Mənim yanaşmam budur: opera gənclərlə dialoq qurmalı, onları təhsil, təcrübə və müasir təqdimat vasitələri ilə özünə cəlb etməlidir. Bu, həm sənətin gələcəyini təmin edir, həm də milli mədəniyyətimizin zənginliyini qoruyur.
Fatimə Məmmədova
10:00 25.02.2026
Oxunuş sayı: 661
