400 illik sirli qıfılın kodu nəhayət açıldı
Uels sahillərində 1999-cu ildə tapılan, təxminən 400 illik mis qıfılın dörd hərfli şifrəsi uzun illərdən sonra kompüter tomoqrafiyası vasitəsilə açılıb. Tədqiqatçılar üç dəfə skan etdikdən sonra qıfılın kodunun ANCE olduğunu müəyyən ediblər.
Crossmedia.az xəbər verir ki, BBC bu barədə məlumat yayıb.
Qıfıl 1999-cu ildə Uelsin Port-Talbot şəhəri yaxınlığında, Marqam ərazisində aşkarlanıb. Onu Morfa çimərliyində metal detektoru ilə axtarış aparan, o zaman 69 yaşlı Piter Hyuz tapıb.
Arxeoloji tapıntı 1583-cü il dekabrın 28-də İspaniyadan qayıdarkən fırtınaya düşərək batan "Enn Frensis" gəmisi ilə əlaqələndirilir. Gəminin yükü qəza nəticəsində qumun altında qalıb və əsrlər boyu orada qorunub.
Piter Hyuz bildirib ki, əvvəlcə çimərlikdə metal detektoru ilə gəzərkən təsadüfən bir sikkə tapıb. Bu tapıntı onun 21 il davam edən axtarışlarının başlanğıcı olub. Həmin müddətdə o, yüzlərlə tarixi əşya, o cümlədən sözügedən qıfılı aşkar edib.
Qıfılın yaxınlığında İspaniyaya məxsus gümüş sikkələr və sikkələri çəkmək üçün istifadə edilən təxminən iki çəki daşı da tapılıb. Tədqiqatçılar ehtimal edirlər ki, qıfıl həmin qiymətli əşyaları qoruyan kiçik sandığa və ya içərisində sənədlər, parçalar və digər əşyalar olan bir qutuya aid olub.
Hyuz təxminən 20 il ərzində qıfılı özü açmağa çalışsa da, düzgün şifrəni tapa bilməyib.
O, sirrin açılmasını böyük sevinc hissi ilə qarşılayıb və bunu Əhd sandığının açılması ilə müqayisə edib.
Tədqiqatlara Uels Milli Muzeyinin (Amgueddfa Cymru) və Kardiff Universitetinin mütəxəssisləri cəlb olunublar. Onlar qıfılın daxili quruluşunu araşdırmaq üçün mikrotomoqrafiya üsulundan istifadə ediblər.
Kardiff Universitetinin Mühəndislik Məktəbinin elmi əməkdaşı Devid Uilyams əvvəlcə mövcud avadanlıqla şifrəni müəyyənləşdirməyin mümkünlüyünə şübhə ilə yanaşıb.
lk skanlama zamanı mexanizmin daxilindəki hərfləri görmək mümkün olub. İkinci cəhd uğursuz nəticələnib. Üçüncü skanlama zamanı isə tədqiqatçılar yanaşmanı dəyişərək şifrəni müəyyən edə biliblər.
Muzeyin baş kuratoru Alister Uillis bildirib ki, qıfılın dörd hərəkətli halqasının hər birində altı hərf yerləşdirilib. Bu isə ümumilikdə 1296 mümkün kombinasiya yaradırdı.
Mexanizmi açmaq üçün bütün hərfləri cihazın yuxarı hissəsindəki ilgəklə düzgün uyğunlaşdırmaq lazım olub. Bundan əlavə, qıfılın üzərində oğruları çaşdırmaq məqsədi daşıya biləcək sabit hərflər də mövcud olub.
Uels Milli Muzeyinin baş kuratoru Sian İlis artefaktın qeyri-adi dərəcədə yaxşı vəziyyətdə qorunub saxlanıldığını vurğulayıb. Onun sözlərinə görə, bu cür əşyalar adətən korroziyaya uğrayır və hissələrə parçalanır.
Qıfılın tapıldığı yerin gəmi qəzası ərazisinə yaxın olması və digər tarixi əşyalarla birlikdə aşkarlanması onun yaşını və mənşəyini müəyyənləşdirməyə imkan verib.
Bununla belə, qıfılın qoruduğu ehtimal edilən sandığın içərisində nələrin olduğu hələ də məlum deyil. Tədqiqatçılar həmin əşyaların sahibi üçün xüsusi əhəmiyyət daşıdığını düşünürlər.
Piter Hyuz 2017-ci ildə aşkar etdiyi artefaktlar kolleksiyasını Uels Milli Muzeyinə təhvil verib. 2026-cı ilin iyulunda isə qədim qıfılın əsas yer tutduğu kolleksiya Suonsi Sahil Muzeyində sərgilənməyə başlayıb.
Beləliklə, əsrlərlə qumun altında qalan və təxminən 20 il ərzində açılması mümkün olmayan qıfılın sirri nəhayət çözülüb. Lakin "Enn Frensis" gəmisinin xəzinəsi ilə bağlı əsas sual – qıfılın qoruduğu sandığın içərisində nə olduğu – hələ də cavabsız qalır.
01:30 05.11.2026
Oxunuş sayı: 65
