Fransada siyasi böhran dərinləşir: Makron hakimiyyəti sınaq qarşısında
Fransada son həftələrdə davam edən kütləvi etirazlar və iğtişaşlar ölkədə ciddi siyasi və sosial gərginlik yaradıb. İlk olaraq təhsil sistemindəki problemlər, müəllim çatışmazlığı və məktəblərdəki şəraitlə bağlı narazılıqlardan başlayan etirazlar sonradan yaşayış xərclərinin artması, sosial təminat və hökumətin siyasətinə qarşı ümumxalq narazılığına çevrilib. Nümayişlərin zorakılıq, qarşıdurma və dağıntılarla müşayiət olunması isə Fransada dövlət idarəçiliyi, ictimai təhlükəsizlik və siyasi sabitlik məsələlərini yenidən gündəmə gətirib. Digər tərəfdən, Prezident Emmanuel Makronun hökumətinin yaranmış vəziyyətdən çıxış yolu tapmaq cəhdləri də ciddi siyasi təzyiqlərlə üzləşir. Hökumət bir tərəfdən asayişi bərpa etməyə çalışır, digər tərəfdən etirazçıların sosial tələblərinə cavab vermək məcburiyyətindədir. Makron artıq narazılıqların aradan qaldırılması üçün hökumətdən yeni tədbirlər paketi hazırlanmasını istəyib. Lakin bu addımların etirazları səngidib-səngitməyəcəyi hələ də sual altındadır. Bəs Fransada baş verənlər sadəcə sosial narazılıqların təzahürüdür, yoxsa ölkədə daha dərin siyasi böhranın göstəricisidir? Makron hakimiyyəti etirazçıların tələbləri qarşısında geri addım atmağa məcbur qalacaqmı? Əks halda, davam edən gərginlik onun siyasi irsinə və hakimiyyətinin son mərhələsinə necə təsir göstərə bilər? Fransadakı hadisələr Makron hakimiyyəti üçün ciddi siyasi sınağa çevrilə bilərmi?
Mövzu ilə bağlı siyasi ekspert Nigar Allahverdiyeva Crossmedia.az-a açıqlama verib: “Fransanın siyasi tarixində küçələr heç vaxt sadəcə küçə olmayıb. Bəzən Parisdə başlayan etirazlar ölkənin siyasi taleyini dəyişib. 1789-cu il inqilabından 1968-ci ilin may hadisələrinə qədər Fransa bunun dəfələrlə şahidi olub. Ancaq tarixi paralellər apararkən bir həqiqəti unutmaq olmaz: hər kütləvi etiraz inqilab, hər siyasi böhran isə hakimiyyətin sonu demək deyil. Hazırda Fransada müşahidə etdiyimiz proseslərə də bu məntiqlə yanaşmaq lazımdır. Əvvəlcə təhsil sistemindəki problemlərdən qaynaqlanan etirazların sonradan sosial-iqtisadi tələblərlə genişlənməsi təsadüfi deyil. Bahalaşma, dövlət xidmətlərindən narazılıq və sosial ədalət məsələləri müxtəlif təbəqələri eyni etiraz meydanında birləşdirib. Bu isə problemin artıq ayrı-ayrı islahatlarla məhdudlaşmadığını göstərir. Məsələ tədricən hökumətin siyasi legitimliyinə və idarəetmə siyasətinə etimad məsələsinə çevrilir. Fransa hökumətinin geri addım atmasına gəlincə, müəyyən güzəştlər artıq edilib. Təhsil sahəsində maliyyələşmənin artırılması və islahatlarla bağlı təkliflər bunun göstəricisidir. Buna rəğmən, etirazların davam etməsi həmin addımların narazılığı aradan qaldırmaq üçün yetərli olmadığını göstərir. Burada hökumətin qarşısında ciddi siyasi dilemma dayanır. Güzəştlərin genişləndirilməsi dövlət büdcəsinə əlavə yük yarada bilər. Sərt mövqenin davam etdirilməsi isə ictimai narazılığı daha da dərinləşdirə bilər. Üstəlik, hökumətin parlamentdə sabit çoxluğa malik olmaması qərarların qəbulunu çətinləşdirir. Deməli, problem təkcə küçələrdə deyil, həm də siyasi institutlar arasında razılaşmanın əldə edilməsindədir”.
Ekspert əlavə edib ki, Makron hakimiyyətinin sonu məsələsinə isə bir qədər fərqli yanaşıram: “Fransa prezidentinin taleyini konstitusion mexanizmlər və siyasi proseslərin inkişafı müəyyən edəcək. Makronun ikinci prezidentlik müddəti 2027-ci ildə başa çatır. Buna görə də hazırkı böhranın əsas siyasi nəticəsi onun vaxtından əvvəl istefasından daha çox, hakimiyyətinin son mərhələsinə və özündən sonrakı siyasi qüvvələr nisbətinə təsirində görünə bilər. Digər tərəfdən, Fransadakı hadisələri yalnız daxili siyasət çərçivəsində qiymətləndirmək də düzgün olmaz. Paris Avropa siyasətinin əsas qərarvermə mərkəzlərindən biridir. Daxildə siyasi mövqelərin zəifləməsi Fransanın Avropa İttifaqı daxilində təşəbbüslər irəli sürmək və onları həyata keçirmək imkanlarını da məhdudlaşdıra bilər. Hesab edirəm ki, Makron üçün əsas təhlükə küçələrdə səslənən istefa çağırışlarından daha çox, cəmiyyətin müəyyən hissəsində siyasi hakimiyyətə etimadın zəifləməsidir. Ona görə ki, dövlət etirazları təhlükəsizlik tədbirləri ilə nəzarətdə saxlaya bilər. Buna baxmayaraq, ictimai narazılığın səbəblərini yalnız inzibati vasitələrlə aradan qaldırmaq mümkün deyil. Fransada bundan sonrakı proseslərin istiqamətini də məhz bu iki amil müəyyən edəcək: hökumətin siyasi kompromis imkanları və cəmiyyətin həmin kompromislərə münasibəti”.
Ayhan
20:15 04.11.2026
Oxunuş sayı: 67
