Geosiyasi

ABŞ-də aralıq seçkilər: nəticələr, Tramp administrasiyasını gözləyən sınaqlar və Vaşinqtonda yeni siyasi mərhələ

ABŞ-də 2026-cı il noyabrın 3-də keçirilən aralıq seçkilər ölkənin siyasi həyatında növbəti mühüm mərhələnin başlanğıcıdır. Bu seçkilər yalnız Konqresin Nümayəndələr Palatasında və Senatda qüvvələr nisbətini müəyyənləşdirmir. Eyni zamanda, Donald Tramp administrasiyasının daxili və xarici siyasət kursuna seçicilərin münasibətini, respublikaçıların siyasi dayaqlarının vəziyyətini və demokratların siyasi sistemdəki mövqelərini qiymətləndirmək baxımından əhəmiyyət daşıyır.

Aralıq seçkilərin əsas xüsusiyyəti ondan ibarətdir ki, seçicilər prezident seçkiləri arasında hakimiyyətə münasibətlərini ifadə etmək imkanı əldə edirlər. Buna görə də nəticələr prezidentin səlahiyyət müddətinin qalan hissəsində Ağ Ev ilə Konqres arasındakı münasibətlərə birbaşa təsir göstərə bilər.

Seçkilərin əsas nəticəsi: demokratlar Konqresin hər iki palatasına nəzarəti ələ keçirib

Demokratlar Nümayəndələr Palatasında və Senatda çoxluq qazanıblar. Beləliklə, Respublikaçılar 2024-cü ildə əldə etdikləri Konqres üstünlüyünü itiriblər.

Nəticələrin hesablanması hələ bütün dairələr üzrə başa çatmayıb. Senatda iki müstəqil üzv də demokratlarla birlikdə fəaliyyət göstərir. Nümayəndələr Palatasında isə 435 yerdən 367-si üzrə nəticələr müəyyənləşmişdi.

Bu nəticələrin miqyası diqqətəlayiqdir. Demokratlar təkcə ənənəvi seçki dayaqlarında deyil, respublikaçıların uzun müddət üstünlük təşkil etdiyi ştatlarda da ciddi uğurlar əldə ediblər.

Məsələn:

* Texasda demokratlar Senat seçkisində qələbə qazanıb, eyni zamanda qubernatorluq uğrunda mübarizədə də respublikaçıların mövqelərini dəyişiblər.

* Kanzasda demokratlar təxminən bir əsrdən sonra yenidən Senata nümayəndə göndərmək imkanı əldə ediblər.

* Cənubi Karolinada Trampın dəstəklədiyi respublikaçı namizəd məğlub olub.

* Miçiqanda Abdul El-Sayed Senata seçilərək ABŞ tarixində ilk müsəlman senator olub.

“Reuters”-in hesablamasına görə, respublikaçılar səslərin hesablandığı təxminən 2100 dairənin 99 faizində əvvəlki seçkilərlə müqayisədə geriləyiblər. Bu, nəticələrin ayrı-ayrı ştatlarla məhdudlaşmadığını, ümummilli siyasi tendensiyaya çevrildiyini göstərir.

Trampın siyasətinə etiraz: seçicilər nəyi mesaj verdilər?

Aralıq seçkilərin nəticələrini yalnız partiyalararası rəqabətin nəticəsi kimi qiymətləndirmək düzgün olmazdı. Burada əsas məsələ seçicilərin prezident Donald Trampın ikinci administrasiyasının siyasətinə münasibətidir.

Bir neçə amil seçki davranışına təsir göstərib.

Birincisi, iqtisadi vəziyyət və yaşayış xərcləri. İnflyasiya, gündəlik istehlak xərcləri, mənzil və digər sosial-iqtisadi problemlər amerikalıların gündəmində mühüm yer tutub. Seçici üçün xarici siyasətdə əldə olunan siyasi nəticələrdən daha çox, ailə büdcəsinə təsir edən məsələlər əhəmiyyət daşıya bilər.

İkincisi, İranla müharibə. ABŞ-nin İranla hərbi qarşıdurmaya cəlb olunması respublikaçılar üçün ciddi siyasi mübahisə mövzusuna çevrilib. Müharibənin iqtisadi nəticələri, təhlükəsizlik riskləri və insan itkiləri ilə bağlı narahatlıqlar Tramp administrasiyasına münasibətə təsir göstərib. Vitse-prezident Cey Di Vens də seçki məğlubiyyətinin səbəbləri arasında İran müharibəsini göstərib. The Guardian +1

Üçüncüsü, Trampın idarəçilik üslubu və siyasi qütbləşmə. Prezidentin sərt siyasi ritorikası, mübahisəli qərarları və administrasiyanın fəaliyyətinə dair tənqidlər seçkiləri faktiki olaraq onun prezidentliyinə verilən qiymətə çevirib.

“Reuters”-in seçki təhlilində də yaşayış xərcləri, İranla müharibə, tariflər və korrupsiya ilə bağlı narazılıqlar respublikaçıların itkilərinin əsas amilləri sırasında göstərilir.

Beləliklə, nəticələr Trampın siyasi kursunun cəmiyyətin bütün təbəqələrində eyni səviyyədə dəstəklənmədiyini nümayiş etdirir. Bununla belə, seçkiləri Trampın bütün tərəfdarlarının mövqeyini dəyişməsi kimi də təqdim etmək olmaz. Söhbət seçici koalisiyasının müəyyən hissəsinin davranışındakı dəyişiklikdən gedir.

Bundan sonra nə baş verə bilər?

Seçkilərin ən mühüm siyasi nəticəsi 2027-ci ilin yanvarından etibarən Vaşinqtonda hakimiyyət balansının dəyişməsidir. Demokratların hər iki palataya nəzarəti Tramp administrasiyasının fəaliyyətinə yeni institusional məhdudiyyətlər gətirəcək.

Ağ Ev və Konqres arasında qarşıdurma güclənəcək

Son iki ildə respublikaçıların Konqresdəki üstünlüyü Tramp administrasiyasına qanunvericilik sahəsində daha geniş manevr imkanları verirdi. İndi isə vəziyyət dəyişir.

Demokratlar Konqresdə çoxluq əldə etdikdən sonra:

Tramp administrasiyasının qərarları ilə bağlı araşdırmalar başlada bilərlər;

dövlət qurumlarının fəaliyyətinə dair dinləmələr keçirə bilərlər;

administrasiyanın nümayəndələrini Konqres qarşısında izahat verməyə çağıra bilərlər;

büdcə və qanun layihələri ilə bağlı Ağ Evdən siyasi güzəştlər tələb edə bilərlər.

Artıq respublikaçıların Nümayəndələr Palatasındakı rəhbərliyi də dəyişikliklə üzləşir. Mayk Consonun azlıq liderliyi uğrunda mübarizəyə qatılmayacağını açıqlaması partiya daxilində yenidənqurma prosesinin başlandığını göstərir. ABC7 Los Angeles +1

Bununla belə, Konqresin demokratların nəzarətinə keçməsi Trampın bütün qərarlarının avtomatik dayandırılması demək deyil. Prezident veto hüququna, icra hakimiyyətinin səlahiyyətlərinə və xarici siyasətdə mühüm qərarvermə imkanlarına malikdir.

Trampın impiçment məsələsi yenidən gündəmə gələ bilər

Demokratların hər iki palatada üstünlük əldə etməsi impiçment müzakirələri üçün siyasi və institusional imkanları genişləndirir.

Nümayəndələr Palatası impiçment prosedurunu başlada və müvafiq qərar qəbul edə bilər. Lakin prezidentin vəzifədən kənarlaşdırılması üçün Senatda üçdəiki səs çoxluğu tələb olunur.

Deməli, demokratların sadə çoxluğu Trampın vəzifədən uzaqlaşdırılması üçün kifayət etmir. Bununla belə, impiçment məsələsinin gündəmə gətirilməsi belə Ağ Ev üçün ciddi siyasi təzyiq yarada bilər.

Burada daha real institusional dəyişiklik Konqres araşdırmalarının genişlənməsi və administrasiyanın fəaliyyətinə nəzarətin güclənməsidir.

Respublikaçılar daxilində Trampdan sonrakı dövr müzakirəsi başlayacaq

Seçkilərin digər mühüm nəticəsi Respublikaçılar Partiyasının gələcəyi ilə bağlıdır.

Tramp uzun müddətdir partiyanın siyasi istiqamətini müəyyənləşdirən əsas fiqurdur. Lakin Konqresdəki böyük itkilər onun siyasi təsir imkanları barədə yeni müzakirələrə səbəb olacaq.

Partiya daxilində iki yanaşmanın qarşıdurması mümkündür:

* Trampın siyasi xəttini qorumaq və seçki məğlubiyyətini taktiki səhvlərlə izah etmək;

* partiyanın seçici bazasını genişləndirmək üçün siyasi kursa yenidən baxmaq.

Bu müzakirələr xüsusilə 2028-ci il prezident seçkiləri ərəfəsində əhəmiyyət qazanacaq.

Vitse-prezident Cey Di Vensin mövqeyi də diqqət mərkəzində olacaq. Onun İran müharibəsini respublikaçıların məğlubiyyətinin səbəblərindən biri kimi göstərməsi partiya daxilində gələcək siyasi məsuliyyət bölgüsü ilə bağlı suallar yaradır.

Demokratlar üçün də asan dövr başlamır

Demokratların qələbəsi onların bütün problemlərinin həll olunduğu anlamına gəlmir.

Əsas məsələ əldə olunan seçki üstünlüyünü konkret siyasi nəticələrə çevirməkdir. Çünki müxalifətdə olmaqla hakimiyyətə təsir göstərmək arasında ciddi fərq var.

Demokratlar qarşıdakı dövrdə üç mühüm problemlə üzləşəcəklər:

* partiyanın mülayim və mütərəqqi qanadları arasında ortaq mövqe tapmaq;

* yaşayış xərcləri və iqtisadi problemlərlə bağlı real təkliflər irəli sürmək;

* Tramp administrasiyasına qarşı tənqidi mövqeni alternativ idarəçilik proqramına çevirmək.

Əgər demokratlar yalnız prezidentin qərarlarına qarşı çıxmaqla kifayətlənsələr, əldə etdikləri siyasi üstünlüyü uzunmüddətli dayağa çevirə bilməyə bilərlər.

Xarici siyasətə təsirləri: ABŞ-nin kursu dəyişəcəkmi?

Aralıq seçkilərin beynəlxalq münasibətlər baxımından da əhəmiyyəti böyükdür. Xüsusilə İranla müharibə, Ukrayna məsələsi, NATO və ABŞ-nin qlobal təhlükəsizlik strategiyası yeni siyasi müzakirələrin predmetinə çevrilə bilər.

İran istiqaməti. Demokratların Konqresdə üstünlük qazanması hərbi əməliyyatların maliyyələşdirilməsi, müharibənin məqsədləri və administrasiyanın qərarları üzərində nəzarətin güclənməsi deməkdir. Bu, Ağ Evin manevr imkanlarını müəyyən qədər məhdudlaşdıra bilər. Lakin prezidentin hərbi və xarici siyasət səlahiyyətləri saxlanılır.

Ukrayna məsələsi. Demokratların Konqresdəki mövqeləri Kiyevə yardımın davam etdirilməsi ilə bağlı müzakirələrə yeni dinamika verə bilər. Ancaq bu istiqamətdə bütün demokratların eyni mövqedə olduğunu düşünmək doğru deyil. Yardımın həcmi, şərtləri və maliyyələşdirilməsi ayrıca siyasi müzakirə predmeti olacaq.

NATO və Avropa. Avropalı müttəfiqlər üçün Konqresdəki yeni qüvvələr nisbəti Trampın xarici siyasət kursuna müəyyən institusional balans yarada bilər. Bununla belə, NATO siyasətində əsas qərarların dəyişməsi avtomatik xarakter daşımayacaq.

Çinlə münasibətlər. Demokratların qələbəsi ABŞ-nin Çinlə strateji rəqabətini aradan qaldırmayacaq. Çünki bu məsələdə Vaşinqtonda ikipartiyalı konsensusun mühüm elementləri mövcuddur. Əsas mübahisələr rəqabətin hansı vasitələrlə aparılması və iqtisadi tariflərin tətbiqi ətrafında cərəyan edə bilər.

2028-ci il prezident seçkilərinin ilkin siyasi xəritəsi formalaşır

Aralıq seçkilərin nəticələrini yalnız 2026-cı ilin siyasi hadisəsi kimi qiymətləndirmək olmaz. Bu nəticələr artıq 2028-ci il prezident seçkiləri üçün də ilkin siyasi kontekst yaradır.

Trampın Konstitusiyaya görə üçüncü müddətə prezident seçilmək imkanı yoxdur. Buna görə də Respublikaçılar Partiyasında onun siyasi irsini kimin davam etdirəcəyi məsələsi getdikcə aktuallaşacaq.

Demokratlar üçün isə əsas vəzifə seçkilərdə qazandıqları üstünlüyün təsadüfi etiraz dalğası olmadığını nümayiş etdirməkdir.

Burada bir məqam xüsusilə vacibdir: aralıq seçkilərdə əldə olunan qələbə prezident seçkilərində avtomatik təkrarlanmır. 2028-ci ildə namizədlərin şəxsi nüfuzu, iqtisadi vəziyyət, beynəlxalq proseslər və seçici fəallığı ayrıca rol oynayacaq.

Tramp üçün yeni siyasi reallıq

2026-cı il aralıq seçkiləri ABŞ-də hakimiyyətin institusional balansını dəyişdirən mühüm hadisə kimi tarixə düşür. Respublikaçıların Konqresin hər iki palatasında üstünlüyü itirməsi Donald Trampın ikinci prezidentlik müddətində siyasi fəaliyyətini əvvəlkindən daha mürəkkəb şəraitə salır.

Bundan sonra Ağ Ev yalnız siyasi rəqibləri ilə deyil, qanunvericilik hakimiyyətindəki yeni qüvvələr nisbəti ilə də hesablaşmalı olacaq.

Demokratlar isə qarşılarında ikiqat məsuliyyət görürlər: həm administrasiyaya nəzarət etmək, həm də seçicilərin gündəlik problemlərinə cavab verən siyasi alternativ təqdim etmək.

Ən maraqlı məqam budur ki, ABŞ-də mübarizə artıq yalnız demokratlarla respublikaçılar arasında deyil, həm də Respublikaçılar Partiyasının Trampdan sonrakı gələcəyi və Demokratlar Partiyasının yeni siyasi proqramı ətrafında gedəcək.

Vaşinqtonda yeni siyasi mərhələ başlayır. Bu mərhələnin əsas sualı isə belədir: Tramp Konqresdəki yeni qüvvələr nisbətinə uyğunlaşaraq siyasi kursunda dəyişiklik edəcək, yoxsa qarşıdurmanı dərinləşdirəcək? Bu sualın cavabı təkcə ABŞ-nin daxili siyasi gündəmini deyil, onun beynəlxalq münasibətlər sistemindəki davranışını da müəyyənləşdirəcək.

Müşahidəçi

🖨 Çap et

21:30 04.11.2026

Oxunuş sayı: 73