Sosial medianın GİZLİ TƏLƏSİ: Hamının həyatı niyə sizinkindən daha mükəmməl görünür?
Sosial şəbəkələrdə gənclərin həyatının yalnız uğurlu tərəflərinin ön plana çıxarılması real həyatla onlayn görüntü arasında fərqin yaranmasına səbəb ola bilər. Araşdırmalar sosial mediada başqaları ilə müqayisənin xüsusilə yuxarı istiqamətli müqayisələr zamanı özünəqiymətləndirmə ilə əlaqəli ola biləcəyini göstərir. ABŞ Psixoloji Assosiasiyası da gənclərin sosial mediadan istifadə zamanı sosial müqayisəyə, xüsusilə ideal görünüş və həyat tərzini əks etdirən məzmuna məruz qalmasına diqqət çəkir. Bu baxımdan, sosial şəbəkələrdə formalaşan “ideal həyat” təsəvvürü gənclərin gözləntilərinə və öz həyatlarını qiymətləndirməsinə necə təsir edir?
Crossmedia.az-a açıqlamasında psixoloq Ədilə Əliyeva sosial şəbəkələrdə nümayiş etdirilən “ideal həyat” görüntülərinin müxtəlif yaş qruplarından olan istifadəçilərə təsir göstərə bildiyini, xüsusilə gənclərdə özünüqiymətləndirmə və psixoloji rifahla bağlı müəyyən problemlər yarada biləcəyini bildirib:
“Biz deyə bilmərik ki, sosial mediada gördüyümüz həyat görüntülərinin təsiri hər zaman mənfi istiqamətdə olur. Bəzi situasiyalarda sosial mediada gördüyümüz insanlar və onların həyat hekayələri bizi təşviq edə, motivasiya edə və hətta hərəkətə keçirə bilər. Məsələn, kiminsə müəyyən bir məqsədə çatdığını görmək bizdə “mən də bunu bacara bilərəm” düşüncəsi yarada bilər. Bu zaman sosial media müqayisə mənbəyi olmaqla yanaşı, motivasiya mənbəyinə də çevrilir. Lakin xüsusilə davamlı və nəzarətsiz müqayisə zamanı mənfi psixoloji təsirlərin daha çox ön plana çıxa bildiyini görürük”, - deyə psixoloq qeyd edib.
Ədilə Əliyeva bildirib ki, sosial media istifadəçisi ekranda əsasən başqalarının həyatının seçilmiş hissəsini görür: “Uğurlar, səyahətlər, münasibətlər, karyera nailiyyətləri, gözəl görünüş, maddi imkanlar və sair. Çünki insanların böyük bir hissəsi öz həyatında yaxşı getdiyini düşündüyü tərəfləri paylaşmağa və həmin paylaşımlar vasitəsilə bəyənmə, təsdiq və sosial qəbul əldə etməyə meyllidir. Lakin çox vaxt ekrandakı görüntünün kamera arxasında baş verənlər, uğursuzluqlar, narahatlıqlar, maddi və emosional çətinliklər, uzun müddət davam edən zəhmət və ya insanın öz daxilində yaşadığı problemlər göstərilmir”.
Onun sözlərinə görə, bu vəziyyət insanın öz real həyatı ilə sosial mediada təqdim olunan “vitrin” arasında yanlış müqayisə aparmasına səbəb ola bilər: “İnsan başqasının cəmiyyətə və sosial mediaya çıxardığı “vitrin”lə öz real həyatını müqayisə etməyə başlayır. Əslində isə burada çox ədalətsiz bir müqayisə yaranır. Biz öz həyatımızın bütün tərəflərini bilirik, amma qarşı tərəfin yalnız göstərmək istədiyi hissəni görürük”.
Psixoloq vurğulayıb ki, bu proses xüsusilə gənclərin özünüqiymətləndirməsinə və psixoloji rifahına həm görünən, həm də daha dərin səviyyədə təsir göstərə bilər: “Bu təsirin əsas nəticələrindən biri özünüqiymətləndirmənin aşağı düşməsi və özünəinamın sarsılmasıdır. Gənclər öz həyatlarını və qarşılaşdıqları çətinlikləri sosial mediada nümayiş olunan uğur görüntüləri ilə müqayisə etməyə başlaya bilirlər. Xüsusilə həmyaşıdlarının erkən yaşda yüksək gəlir əldə etdiyini, karyera qurduğunu, münasibət yaşadığını və müəyyən sosial statusa çatdığını görmək “Mən geri qalmışam”, “Mən niyə hələ bunlara nail olmamışam?” və ya “Məndə nəsə çatışmır” kimi düşüncələri gücləndirə bilər”.
Ədilə Əliyeva qeyd edib ki, sosial mediada əsasən nəticənin görünməsi, prosesin isə arxa planda qalması uğurun asan əldə edildiyi təsəvvürünü yarada bilər: “Sosial media bizə əsasən nəticəni göstərir, prosesi deyil. Uğurun arxasındakı illərlə davam edən zəhmət, uğursuzluqlar, təsadüflər, maddi imkanlar və ailə dəstəyi görünmədiyi üçün insanda uğurun tez və asan əldə edildiyi illüziyası yarana bilər. Real həyat bu görüntüyə uyğun gəlmədikdə isə məyusluq, demotivasiya, tənhalıq və sosial həyatdan uzaqlaşma hissləri güclənə bilər”.
“Burada əsas problem bəzən həmin insanın həqiqətən geridə qalması deyil. Problem onun öz həyatının real prosesini başqasının seçilmiş hissəsi ilə müqayisə etməsidir”, - deyə psixoloq əlavə edib.
Nigar Xəlilli
20:40 25.09.2026
Oxunuş sayı: 41
