Bakıdan verilən təhlükəsizlik mesajı: Azərbaycanın maraqları hansı xətt üzrə qorunur?
Prezident İlham Əliyevin IV Bakı Təhlükəsizlik Forumunun iştirakçılarına müraciəti ilk baxışda qlobal təhlükəsizlik problemlərinə həsr olunmuş ümumi siyasi mətn təsiri bağışlasa da, onun ayrı-ayrı tezislərinə diqqət yetirdikdə Azərbaycanın təhlükəsizlik və xarici siyasət maraqları baxımından kifayət qədər konkret mesajlar görünür. Müraciətin əsas xətti ondan ibarətdir ki, dəyişən beynəlxalq sistemdə təhlükəsizlik artıq yalnız sərhədlərin qorunması məsələsi deyil; geosiyasi qarşıdurmalar, enerji və ərzaq təhlükəsizliyi, nəqliyyat-kommunikasiya xətləri, kiberməkan, süni intellekt və transmilli cinayətkarlıq bir-birinə bağlı vahid təhlükəsizlik sisteminin hissələridir. 
Bu baxımdan Bakı Forumunun özü də Azərbaycan üçün yalnız təhlükəsizlik ekspertlərinin toplantısı deyil. DTX-nin təşkilatçılığı ilə keçirilən IV Forumda 100-dən çox ölkənin xüsusi xidmət orqanlarının nümayəndələrinin iştirakı Bakı platformasının artıq davamlı beynəlxalq təhlükəsizlik dialoqu mexanizminə çevrildiyini göstərir. Forumun 2023-cü ildən etibarən keçirilməsi və hər il fərqli, lakin bir-birini tamamlayan təhlükəsizlik mövzularına fokuslanması Azərbaycanın təhlükəsizlik diplomatiyasında ayrıca platforma formalaşdırmaq cəhdini göstərir.
Azərbaycanın təhlükəsizliyi artıq yalnız hərbi məsələ kimi təqdim edilmir
Müraciətin ən mühüm tərəflərindən biri təhlükəsizlik anlayışının genişləndirilməsidir. Prezident qeyd edir ki, bir regionda yaranan böhran digər regionlara sürətlə keçə, siyasi və iqtisadi sabitliyə, enerji və ərzaq təhlükəsizliyinə, nəqliyyat və kommunikasiya əlaqələrinə təsir göstərə bilər.
Bu tezis Azərbaycanın maraqları baxımından xüsusilə əhəmiyyətlidir. Çünki Azərbaycan son illərdə öz təhlükəsizliyini yalnız hərbi potensialla deyil, həm də enerji, nəqliyyat, logistika və regional bağlantıların təhlükəsizliyi ilə əlaqələndirir.
Azərbaycanın coğrafi mövqeyi burada həm üstünlük, həm də məsuliyyət yaradır. Ölkə Şərq-Qərb və Şimal-Cənub istiqamətlərində nəqliyyat bağlantılarının üzərində yerləşir. Buna görə regional sabitliyin pozulması Azərbaycanın yalnız siyasi təhlükəsizliyinə deyil, iqtisadi və logistika maraqlarına da təsir göstərə bilər.
Başqa sözlə, Bakı üçün təhlükəsizlik məsələsi artıq “sərhəddə nə baş verir?” sualı ilə məhdudlaşmır. Daha geniş sual belədir: Azərbaycanın enerji, nəqliyyat, kommunikasiya və informasiya sistemləri nə qədər dayanıqlıdır?
Bu, Azərbaycanın milli təhlükəsizlik konsepsiyasının daha geniş çərçivədə təqdim edilməsidir.
“Riskləri əvvəlcədən müəyyən etmək” mesajının xüsusi çəkisi
Müraciətdə diqqət çəkən digər ifadə təhlükələrin nəticələri ilə mübarizədən əvvəl onların proqnozlaşdırılması və qabaqlanmasının vacibliyidir. Prezident risklərin əvvəlcədən müəyyənləşdirilməsini, təhlükəsizlik qurumları arasında peşəkar əlaqələrin və informasiya mübadiləsinin gücləndirilməsini önə çəkir.
Azərbaycanın maraqları baxımından bunun iki istiqaməti var.
Birincisi, regional təhlükəsizlikdə preventiv yanaşma ön plana çıxarılır. Yəni təhlükə formalaşdıqdan sonra reaksiya verməkdənsə, onun yaranma ehtimalını əvvəlcədən müəyyənləşdirmək daha vacib sayılır.
İkincisi, burada xüsusi xidmət orqanları arasında əməkdaşlığa xüsusi rol verilir. Bu da Azərbaycanın təhlükəsizlik diplomatiyasının yalnız klassik diplomatik kanallarla məhdudlaşmadığını göstərir.
Beləliklə, Bakı özünü təkcə təhlükəsizlik məsələlərinin müzakirə olunduğu məkan kimi deyil, təhlükəsizlik qurumları arasında birbaşa peşəkar dialoqun qurulduğu platforma kimi təqdim edir.
Terrorçuluqdan süni intellektə: yeni təhlükə xəritəsi
Müraciətin daha aktual hissələrindən biri texnologiya ilə təhlükəsizlik arasındakı əlaqəyə həsr olunub. Prezident süni intellekt və rəqəmsal imkanların terrorçuluğun təbliği, yeni tərəfdarların cəlb olunması və terror şəbəkələrinin maliyyələşdirilməsi üçün istifadə olunmasının risklərini xüsusi qeyd edir. Bu, Azərbaycanın maraqları üçün də yeni təhlükəsizlik gündəliyinin formalaşması deməkdir.
Çünki XXI əsrdə dövlətlərin təhlükəsizliyi yalnız tank, raket və sərhəd qoşunları ilə ölçülmür. Kiberhücumlar, dezinformasiya, rəqəmsal radikallaşma, kritik infrastrukturun sıradan çıxarılması və süni intellektdən sui-istifadə də milli təhlükəsizlik məsələsinə çevrilir.
Azərbaycan kimi həm enerji, həm nəqliyyat, həm də regional kommunikasiya mərkəzinə çevrilmək istəyən ölkə üçün bu xüsusilə vacibdir. İnfrastrukturun fiziki təhlükəsizliyi qədər onun rəqəmsal təhlükəsizliyi də əhəmiyyət qazanır.
Bakı özünü “təhlükəsizlik istehlakçısı”ndan “təhlükəsizlik platforması”na çevirir
Müraciətdə Azərbaycanın beynəlxalq sülh və təhlükəsizliyi, dövlətlər arasında etimadın möhkəmləndirilməsini və əməkdaşlığın genişləndirilməsini prioritet hesab etdiyi vurğulanır.
Burada Azərbaycanın xarici siyasəti baxımından mühüm bir xətt görünür.
Azərbaycan uzun müddət regiondakı münaqişələr və təhlükəsizlik riskləri fonunda təhlükəsizlik gündəliyinin birbaşa subyekti olub. İndi isə Bakı özünü yalnız təhlükəsizlik riskləri ilə üzləşən dövlət kimi deyil, beynəlxalq təhlükəsizlik dialoqunun təşkilatçısı və iştirakçısı kimi təqdim edir.
IV Bakı Təhlükəsizlik Forumunun 100-dən çox ölkənin xüsusi xidmət orqanlarını bir araya gətirməsi bu baxımdan mühüm faktordur.
Bu platformanın Azərbaycan üçün əsas siyasi əhəmiyyəti ondan ibarətdir ki, müxtəlif siyasi mövqeləri olan dövlətlər arasında təhlükəsizlik sahəsində praktiki dialoq üçün Bakı məkanı formalaşır.
Azərbaycan üçün ən mühüm məsələ: regional sabitliyin qorunması
Müraciətdə konkret olaraq Cənubi Qafqazın adı çəkilməsə də, “bir regiondakı böhranın digər regionlara təsiri” barədə tezis Azərbaycanın yerləşdiyi coğrafiya baxımından ayrıca əhəmiyyət daşıyır.
Azərbaycanın marağı ondan ibarətdir ki, Cənubi Qafqaz yeni qarşıdurmaların deyil, nəqliyyat, enerji və iqtisadi əməkdaşlığın regionuna çevrilsin.
Bu baxımdan təhlükəsizlik məsələsi Azərbaycan üçün həm də regional kommunikasiya layihələrinin qorunması məsələsidir.
Nəqliyyat və kommunikasiya xətlərinin təhlükəsizliyi ilə bağlı mövzu artıq Bakı Təhlükəsizlik Forumunun əvvəlki buraxılışlarının da gündəliyində olub. 2024-cü ildə II Bakı Təhlükəsizlik Forumu məhz qlobal nəqliyyat şəbəkələrinin təhlükəsizliyinə yönələn müasir çağırışları müzakirə edib.
Deməli, burada ardıcıl siyasət xətti görmək mümkündür: təhlükəsizlik → nəqliyyat → enerji → regional bağlantılar → iqtisadi sabitlik.
Müraciətin diplomatik alt mesajı
Məncə, müraciətin ən mühüm diplomatik mesajlarından biri də budur: beynəlxalq sistemdə etimad böhranı dərinləşdikcə, dövlətlər arasında dialoq kanallarının qorunması daha da vacib olur.
Prezidentin müraciətində “qarşılıqlı etimad”, “açıq və etibarlı dialoq”, “məlumat mübadiləsi” və “birgə fəaliyyət” anlayışlarının xüsusi yer tutması təsadüfi deyil.
Azərbaycanın xarici siyasəti baxımından bu yanaşma ölkənin müxtəlif güc mərkəzləri ilə paralel münasibətlər qurmaq imkanını qorumağa xidmət edir. Təhlükəsizlik kimi həssas sahədə müxtəlif dövlətlərin nümayəndələrinin eyni platformada görüşməsi Bakının diplomatik manevr imkanlarını genişləndirən amillərdən biri kimi qiymətləndirilə bilər.
Burada əsas məsələ konkret bir dövlətin yanında dayanmaq deyil. Əksinə, Azərbaycanın öz təhlükəsizlik maraqlarının olduğu mərkəzi mövqeyi qorumaqdır.
Nəticə: Bakının təhlükəsizlik gündəliyi genişlənir
Prezident İlham Əliyevin IV Bakı Təhlükəsizlik Forumuna müraciətinin Azərbaycan baxımından əsas mahiyyəti belə ümumiləşdirilə bilər: milli təhlükəsizlik artıq yalnız ölkənin sərhədlərinin qorunması deyil, Azərbaycanın yerləşdiyi regionun siyasi, iqtisadi, enerji, nəqliyyat və rəqəmsal sabitliyinin qorunması ilə birlikdə nəzərdən keçirilir.
Müraciətdə terrorçuluq və ekstremizmdən transmilli cinayətkarlığa, kibertəhlükəsizlikdən süni intellektə qədər geniş spektrin əhatə olunması göstərir ki, Bakının təhlükəsizlik gündəliyi klassik hərbi təhlükələrdən daha geniş çərçivəyə keçir.
Azərbaycan üçün isə bunun ən mühüm nəticəsi təhlükəsizlik diplomatiyasının institusionallaşmasıdır. Bakı Təhlükəsizlik Forumu artıq dördüncü dəfə keçirilməklə müxtəlif ölkələrin xüsusi xidmət və təhlükəsizlik qurumları arasında davamlı əlaqə kanalı yaratmağa çalışır. 100-dən çox ölkənin iştirak etdiyi builki forum bu platformanın coğrafiyasının genişləndiyini göstərir.
Beləliklə, Bakının mesajı təkcə “dünyada təhlükələr artır” fikrindən ibarət deyil. Daha geniş yanaşma bundan ibarətdir: təhlükələrin sərhəd tanımadığı bir dövrdə Azərbaycanın öz milli maraqlarını qorumasının yolu həm milli imkanları gücləndirməkdən, həm də müxtəlif dövlətlərlə təhlükəsizlik sahəsində institusional və qarşılıqlı etimada əsaslanan əlaqələri genişləndirməkdən keçir. Bu isə Azərbaycanın regional sabitlik, enerji təhlükəsizliyi, nəqliyyat bağlantıları və beynəlxalq diplomatik çəkisi baxımından bir-birini tamamlayan maraqlarına uyğun gələn yanaşmadır.
Müşahidəçi
20:00 23.09.2026
Oxunuş sayı: 51
Siyasətin pərdəarxası
Rubrika Crossmedia.az Analitik İnformasiya Portalının "Yaradıcı layihələr" departamentinə daxildir.
