Sözlərin susduğu yerdə sevgi danışır: Leyli və Məcnun
“Leyli və Məcnun” haqqında nə demək olar ki, artıq deyilməyib? Füzulinin sözləri, Leylinin həsrəti, Məcnunun sevgisi, ayrılıq və səhraya çevrilən bir eşq... Bu hekayə o qədər tanışdır ki, ona yeni tərəfdən baxmaq ilk anda çətin görünür. Amma Samir Qulamovun quruluşunda tamaşaçı qarşısına sadəcə bildiyimiz “Leyli və Məcnun” çıxmır. Burada klassik eşq hekayəsi başqa bir səhnə dili ilə danışılır.
Quruluşçu rejissor və libretto müəllifi Samir Qulamov əsərə yanaşarkən sevgini yalnız sözlərin üzərinə yükləməyib. Tamaşada bəzi hisslər danışılmır, göstərilir. Baxışlarla, hərəkətlərlə, jest və mimikalarla. Elə buna görə də səhnədə deyilən hər sözün arasında deyilməyənlərin də xüsusi çəkisi var.
Məcnun obrazında Orxan Hüseynlini izləyərkən onun sadəcə aşiq bir gənc olmadığını hiss edirsən. Məcnunun Məcnun olduğunu ayrıca izah etməyə ehtiyac qalmır. Onun baxışında, Leyliyə münasibətində, səhnədəki davranışında bu obrazın içindəki sevgi və ağrı görünür. Respublika və beynəlxalq muğam müsabiqələrinin qalibi olan Orxan Hüseynlinin ifası isə Məcnunun obrazına həm vokal, həm də emosional qat əlavə edir.
Leyli obrazında İlahə Rüstəmova çıxış edir. VII Muğam Televiziya Müsabiqəsinin qalibi olan aktrisanın ifasında Leyli yalnız Məcnunun sevgilisi kimi təqdim olunmur. Onun susduğu, baxdığı, tərəddüd etdiyi anlar da obrazın bir hissəsinə çevrilir.
Amma tamaşanın mənim üçün ən fərqli tərəflərindən biri İbn Salam obrazı oldu.
İbn Salamı çox vaxt Leyli və Məcnun hekayəsinin kənarında qalan obraz kimi qəbul etmək mümkündür. Burada isə İbrahim Əlizadənin ifasında onun sevgisi ayrıca hiss olunur. O, sadəcə Leyli ilə Məcnunun arasındakı maneə deyil. Onun da sevdiyini, bağlandığını, öz daxilində bir sevgi yaşadığını görürük. Bu məqam tamaşadakı münasibətlərə başqa bir rəng qatır.
Və sonra ruhlar...
Səhnədə iki ruh var. Biri Leylinin ruhudur, onu İranə Kərimova canlandırır. Digəri isə Məcnunun ruhudur, bu obrazda Azər Pənahovu görürük.
Onların ən maraqlı tərəfi isə danışmamasıdır.
Bəzən səhnədə aktyor bir hissi uzun monoloqla ifadə edir. Burada isə iki ruh bunu sözsüz edir. Bir baxış, başın kiçik bir hərəkəti, bədən dili, üz ifadəsi... Səhnədə səslənən sözlərdən kənarda başqa bir hekayə də gedir.
Ruhlara baxdıqca hiss edirsən ki, onlar sadəcə Leyli və Məcnunun “ardınca gələn” obrazlar deyil. Sanki qəhrəmanların sözə çevrilməyən hisslərini səhnədə tamamlayırlar. Onlar danışmır, amma tamaşaçı ilə ünsiyyət qururlar. Və qəribədir ki, həmin səssizlik heç də boşluq yaratmır. Əksinə, səhnənin ən dolu anlarından bəzilərini məhz onlar yaradır.
Bəlkə də tamaşanın əsas fərqi elə buradadır. Klassik mətn bizə sevgini sözlərlə danışır, səhnə isə həmin sevgini bəzən sözsüz göstərir.
Nadir Xasiyevin canlandırdığı Leylinin atası obrazı, Səmədzadə Xasıyevin Füzuli obrazı da tamaşanın ümumi dramaturji xəttində öz yerini tutur. Füzulinin səhnədə obraz kimi iştirakı isə əsərin söz müəllifini sadəcə mətnin arxasında saxlamır, onu tamaşanın öz dünyasına daxil edir.
Samir Qulamovun quruluşunda məni ən çox düşündürən məqam da budur: tamaşaçı hekayəni onsuz da bilir. Leyli və Məcnunun sonunu heç kim gözlənilməz hadisə kimi qarşılamır. Buna görə burada əsas məsələ “nə olacaq?” deyil, “bunu necə hiss edəcəyik?” sualıdır.
Və tamaşa həmin hissi müxtəlif yollarla verir.
Bəzən muğamla, bəzən aktyorun səsi ilə, bəzən bir baxışla, bəzən də heç bir söz olmadan.
Dünən bu tamaşaya baxarkən bir daha hiss etdim ki, klassik əsəri səhnədə yaşatmağın yolu onu mütləq dəyişdirməkdən keçmir. Əsərin içində əvvəldən olan hissləri başqa bir səhnə dili ilə görünən etmək də kifayətdir.
“Leyli və Məcnun”da hamı danışır, amma bəzən ən çox danışanlar susanlardır.
Leylinin ruhu. Məcnunun ruhu.
İki səssiz obraz və onların jestlərində gizlənən böyük bir eşq.
Bəlkə də bu tamaşadan yadda qalan ən gözəl şey elə budur: söz bitəndə də hekayə bitmir.
Nigar Xəlilli
13:02 21.09.2026
Oxunuş sayı: 50
