Ukrayna və Yaxın Şərq münaqişələri bir-biri ilə əlaqəlidir? – Politoloqdan ŞƏRH
Son günlər Ukrayna və Yaxın Şərqdə baş verən hadisələr bu iki münaqişənin artıq bir-birinə təsir göstərən geosiyasi proseslərə çevrildiyi ilə bağlı müzakirələri gücləndirib. Ekspertlər hesab edirlər ki, artan gərginlik təkcə təhlükəsizlik sahəsinə deyil, beynəlxalq ticarətə, enerji bazarına və regional sabitliyə də ciddi təsir göstərə bilər.
Mövzu ilə bağlı politoloq Oqtay Qasımov Crossmedia.az-a açıqlamasında bildirib ki, ilk baxışda Ukrayna və Yaxın Şərqdəki münaqişələr bir-biri ilə əlaqəsiz görünsə də, əslində onların eyni geosiyasi prosesin tərkib hissəsi olduğunu söyləmək mümkündür:
“Rusiya-Ukrayna və Yaxın Şərqdəki münaqişələr zahirən bir-biri ilə əlaqəli görünməsə də, dərin geosiyasi müstəvidə bu əlaqələr mövcuddur. Xüsusilə Rusiya-Ukrayna müharibəsi yeni dünya nizamının formalaşması prosesinin əsas elementlərindən biri hesab olunur. Bu münaqişədə tərəflərin mövqelərinə baxdıqda Şərq və Qərb arasında geosiyasi rəqabətin açıq şəkildə müşahidə olunduğunu görürük”.
Politoloqun sözlərinə görə, Rusiya-Ukrayna müharibəsi təkcə hərbi qarşıdurma deyil, həm də enerji resursları, nadir torpaq elementləri, nəqliyyat dəhlizləri və geostrateji üstünlük uğrunda mübarizədir:
“Rusiya Ukraynaya müdaxiləsini tarixi arqumentlərlə əsaslandırmağa çalışsa da, əsas məqsəd Ukrayna üzərində nəzarəti ələ keçirmək, Qara dənizdə mövqelərini gücləndirmək, ölkənin iqtisadi potensialına və strateji resurslarına sahib olmaqdır. Bu münaqişə həm də nəqliyyat dəhlizləri üzərində nəzarət uğrunda aparılan rəqabətin bir hissəsidir”.
Onun fikrincə, Yaxın Şərqdə baş verən proseslərin mahiyyəti də oxşardır:
“ABŞ-nin İranla qarşıdurmasında nüvə proqramı və Tehranın regional təsir imkanlarının məhdudlaşdırılması əsas məqsədlərdən biri olsa da, enerji resursları, strateji boğazlar və nəqliyyat marşrutları üzərində nəzarət uğrunda mübarizə də bu prosesin mühüm tərkib hissəsidir. Bu baxımdan hər iki münaqişə eyni geosiyasi rəqabətin müxtəlif istiqamətləridir”.
O.Qasımov bildirib ki, son hadisələr də bu əlaqəni göstərən mühüm siqnallardır:
“Rusiya-Ukrayna müharibəsində İranın, Şimali Koreyanın və müəyyən mənada Çinin Rusiyaya verdiyi dəstəyi müşahidə etdik. İran ətrafında baş verən proseslərdə də Rusiya və Çinin Tehrana siyasi dəstəyi görünür. Son dövrlərdə Ukraynanın Xəzər dənizində İranın hərbi yük daşıdığı iddia edilən gəmiyə zərbə endirməsi, həmçinin İsrailin Ənzəli limanına endirdiyi zərbələr bu geosiyasi əlaqələrin mövcudluğunu göstərən hadisələr kimi qiymətləndirilə bilər”.
Bununla yanaşı, politoloq hesab edir ki, hazırkı mərhələdə bu prosesləri vahid qlobal qarşıdurma kimi təqdim etmək hələ tezdir:
“Qərb bloku daxilində, xüsusilə ABŞ ilə Avropadakı ənənəvi müttəfiqləri arasında fikir ayrılıqları qalmaqdadır. Digər tərəfdən, Şərq bloku adlandırılan ölkələr də bütün məsələlərdə vahid mövqe nümayiş etdirmirlər. Buna görə də bu gün tam qütbləşmiş vahid geosiyasi qarşıdurmadan danışmaq doğru olmaz. Lakin yeni dünya nizamının formalaşması fonunda böyük güclər arasında geosiyasi rəqabətin getdikcə dərinləşdiyi artıq açıq şəkildə görünür”.
Zərnigar Hüseynli
20:30 04.08.2026
Oxunuş sayı: 57
