Kartdan-karta köçürmələr dəyişir: Yeni limitlər kimlərə təsir edəcək?
Banklar və elektron pul təşkilatları tərəfindən ödəniş alətlərinə mədaxil əməliyyatları üzrə yeni risk əsaslı yanaşmanın tətbiqi nəzərdə tutulur. Qərarın əsas məqsədi maliyyə fırıldaqları və ödəniş xidmətlərindən sui-istifadə hallarının qarşısını almaqdır. Belə ki, sözügedən yanaşmaya əsasən, ödəniş xidməti istifadəçilərinə məxsus olan hər bir ödəniş aləti üzrə gündəlik olaraq maksimum 5 sayda, aylıq olaraq isə maksimum 20 min manata qədər mədaxil əməliyyatlarının həyata keçirilməsi imkanı nəzərdə tutulur. Bu çərçivədə, həmçinin, banklar və elektron pul təşkilatları tərəfindən ödəniş xidməti istifadəçilərinə onların hər bir hesabına bağlı istənilən maliyyə xidməti məhsulu üzrə yalnız bir ödəniş alətinin təqdim edilməsi nəzərdə tutulur. İndiki mərhələdə, ödəniş alətləri üzrə məxaric əməliyyatları ilə bağlı hər hansı limitin tətbiqi nəzərdə tutulmayıb.
Lakin gündəlik istifadəçilər üçün bu dəyişiklik bir sıra suallar yaradır: müəyyən edilmiş limitlər və əlavə nəzarət mexanizmləri adi vətəndaşların bank əməliyyatlarına necə təsir edəcək? Bu yanaşma maliyyə təhlükəsizliyini artıracaq, yoxsa bəzi istifadəçilər üçün əlavə çətinliklər yaradacaq?
Məsələ ilə bağlı Crossmedia.az-a açıqlama verən bank eksperti Emin Kərimov bildirib ki, bu yanaşma, əslində, qeyri-qanuni sahibkarlıq fəaliyyəti ilə məşğul olan, vasitəçilik biznesi quran və ya xaricdən məhsul gətirərək VÖEN açmadan, POS-terminaldan istifadə etmədən satış həyata keçirən, ödənişləri isə kartdan-karta (kart-to-kart) köçürmələr vasitəsilə qəbul edən şəxslərə yönəlib:
“Məqsəd məhz bu cür halların qarşısını almaqdır. Əgər şəxs VÖEN qeydiyyatı olmadan, POS-terminal istifadə etmədən hər hansı təsərrüfat fəaliyyəti ilə məşğul olur və ödənişləri kartdan-karta köçürmələr vasitəsilə qəbul edirsə, bu, vergidən yayınma hesab olunur. Belə hallara qarşı inzibati, zəruri hallarda isə cinayət məsuliyyəti nəzərdə tutulan yanaşmalar tətbiq edilməlidir. Kartdan-karta mədaxil əməliyyatlarının müəyyən limitlərlə tənzimlənməsi qeyri-kommersiya məqsədilə kartlardan istifadə edən vətəndaşlara ciddi təsir göstərməyəcək. Statistikaya əsasən, bir şəxs gün ərzində ailə üzvlərinə və yaxınlarına orta hesabla 3-5 dəfə kartdan-karta köçürmə həyata keçirir. Burada söhbət yalnız kartdan-karta əməliyyatlardan gedir. Kommunal ödənişlər, kredit ödənişləri və digər xidmət haqları mobil tətbiqlər, internet bankçılıq və ya müvafiq ödəniş sistemləri vasitəsilə həyata keçirilə bilir və bu əməliyyatlara hər hansı məhdudiyyət tətbiq edilmir. Lakin alqı-satqı əməliyyatları üçün kartdan-karta köçürmələrdən istifadə edilirsə, bu artıq kartların təyinatı üzrə istifadə edilməməsi, yəni sui-istifadə halı hesab oluna bilər. Yeni qaydalar da məhz belə halların qarşısını almağa yönəlib”.
Ekspert qeyd edib ki, bu dəyişiklik sahibkarlara ilk növbədə maliyyə dövriyyəsini şəffaf şəkildə göstərmək imkanı verəcək:
“Dövriyyənin rəsmiləşdirilməsi hesablanmalı vergilərin düzgün müəyyən edilməsini və ödənilməsini təmin edəcək. Dövlət baxımından isə indiyədək vergidən yayınan dövriyyələrin vergiyə cəlb edilməsi mümkün olacaq. Bundan əlavə, fəaliyyətini qanunvericiliyə uyğun quran sahibkarlar gələcəkdə vergi güzəştlərindən, dövlət dəstək proqramlarından, eləcə də bankların kredit və digər maliyyə məhsullarından daha rahat yararlana biləcəklər. Bu yanaşma vergi ödəyiciləri arasında sosial ədalətin təmin olunmasına da müsbət təsir göstərəcək. Çünki elə sahibkarlar var ki, bütün fəaliyyətlərini qanun çərçivəsində həyata keçirir, vergilərini ödəyirlər. Digər tərəfdən isə bəzi şəxslər evdən kartdan-karta köçürmələr vasitəsilə kommersiya fəaliyyəti göstərərək heç bir vergi ödəmirlər. Bu isə həm dövlət büdcəsinə zərər vurur, həm də qanuni fəaliyyət göstərən sahibkarlar arasında narazılıq yaradır. Yeni qaydalar bu fərqin aradan qaldırılmasına xidmət edəcək. Eyni zamanda bu proses fintech sektorunun inkişafına da müsbət təsir göstərə bilər. Elektron pul təşkilatları bazara müxtəlif innovativ ödəniş həlləri təqdim edirlər. Sahibkarların bu məhsullardan istifadə etməsi həm onların fəaliyyətini qanuniləşdirəcək, həm də fintech məhsullarının daha geniş yayılmasına və sektorun inkişafına töhfə verəcək”.
E.Kərimov qeyd edib ki, kartdan-karta köçürmələrin alternativləri kifayət qədərdir:
“Bunlara ödəniş linki, QR kod vasitəsilə ödəniş, POS-terminal, eləcə də mobil telefon üzərindən işləyən mobil POS texnologiyaları daxildir. Bu vasitələr həm daha təhlükəsizdir, həm də qanunvericiliyin tələblərinə tam uyğundur. Son günlər sosial şəbəkələrdə bəzi ekspertlər bu qərarın nağd pula tələbatı artıracağı, bankomatlar qarşısında növbələrin yaranacağı ilə bağlı fikirlər səsləndirirlər. Mən bu yanaşma ilə razı deyiləm. Müəyyən edilmiş limit adi vətəndaşın gün ərzində həyata keçirdiyi normal əməliyyat sayına uyğun müəyyənləşdirilib. Daha yüksək sayda – məsələn, 7-8 və ya daha çox kartdan-karta əməliyyat isə bəzi hallarda elektron kazinoların, mərc oyunlarının, elektron dələduzluq sxemlərinin və maliyyə piramidalarının maliyyələşdirilməsi üçün istifadə oluna bilər. Belə fəaliyyətlər qanunsuz olduğundan onlara qarşı inzibati tədbirlərin görülməsi zəruridir”.
Ekspert deyivb ki, bəzi şəxslər bu qərarın mahiyyətini tam anlamadan fərqli yozumlar verməyə çalışırlar:
“Halbuki burada qeyri-adi və ya təşviş yaradacaq məqam yoxdur. Məqsəd vergidən yayınmanın qarşısını almaq, maliyyə dövriyyəsini şəffaflaşdırmaq və xüsusilə kiçik sahibkarların fəaliyyətini qanuni müstəviyə keçirməsinə şərait yaratmaqdır. Bu həm onların gəlirlərinin rəsmiləşməsinə, həm vergilərini vaxtında ödəməsinə, həm də dövlət büdcəsinə əlavə vergi daxilolmalarının təmin edilməsinə xidmət edəcək. Qeyri-kommersiya məqsədilə kartdan-karta köçürmələrdən istifadə edən vətəndaşlara isə bu qaydaların praktik olaraq heç bir təsiri olmayacaq. Məsələn, bir şəxs gün ərzində həyat yoldaşına, digər kartına, qardaşına və ya dostuna pul köçürürsə, bu əməliyyatların sayı adətən 4-5-dən çox olmur. Buna görə də adi istifadəçilər müəyyən edilmiş limitlərə çatmayacaqlar. Yeni yanaşma əsasən kartdan-karta köçürmələr vasitəsilə gizli kommersiya fəaliyyəti göstərən şəxslərə təsir edəcək. Onsuz da indiyədək kiçik sahibkarlıq fəaliyyəti ilə məşğul olanlara alqı-satqı zamanı kartdan-karta ödənişlərdən istifadə etməmələri tövsiyə olunurdu və bununla bağlı inzibati məsuliyyət də nəzərdə tutulmuşdu. İndi isə bu sahədə sui-istifadə hallarının qarşısını almağa yönəlmiş praktiki mexanizm tətbiq edilir”.
Məhəbbət
Tərlanoğlu
15:10 03.08.2026
Oxunuş sayı: 60
