Pakistan Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü dəstəkləyib və Ermənistanı tanımayıb- Pakistanlı ekspert
Azərbaycan və Pakistan arasında münasibətlər son illərdə daha da möhkəmlənərək strateji tərəfdaşlıq səviyyəsinə yüksəlib. İki ölkə siyasi, iqtisadi, hərbi və humanitar sahələrdə əməkdaşlığı ardıcıl şəkildə genişləndirir.
Qarşılıqlı yüksək səviyyəli səfərlər və imzalanan razılaşmalar əlaqələrin inkişafına əlavə təkan verir. Tərəflərin beynəlxalq məsələlərdə bir-birinə göstərdiyi dəstək də münasibətlərin əsas sütunlarından biri hesab olunur. Mövcud dinamika Azərbaycan-Pakistan əməkdaşlığının gələcəkdə daha da dərinləşəcəyini göstərir.
Beynəlxalq münasibətlər üzrə pakistanlı ekspert Xalid Teymur Əkrəm Crossmedia.az-ın suallarını cavablandırıb.
-Azərbaycan və Pakistan arasında münasibətlərin hazırkı səviyyəsini necə qiymətləndirirsiniz?
-Azərbaycan və Pakistan qardaşlıq münasibətlərinə malik ölkələrdir. Bu qardaşlıq ortaq tarix, eyni dini dəyərlər və mədəni yaxınlıq üzərində formalaşıb. Hər iki ölkə çətin və mühüm dövrlərdə bir-birinə dəstək göstərib. İstər Azərbaycan-Ermənistan müharibəsi zamanı, istərsə də 2025-ci ilin may ayında Hindistan-Pakistan gərginliyi dövründə Azərbaycan və Pakistan qarşılıqlı şəkildə bir-birinin yanında olub. Bunlar son illərin ən diqqətçəkən nümunələridir.
İki ölkə arasında diplomatik münasibətlər 1991-ci ildə qurulsa da, zaman keçdikcə bu əlaqələr strateji tərəfdaşlıq səviyyəsinə yüksəlib. Hazırda əməkdaşlıq yalnız diplomatik sahə ilə məhdudlaşmır, siyasi, iqtisadi, mədəni, müdafiə və humanitar istiqamətlərdə də uğurla inkişaf edir.
Azərbaycan-Pakistan münasibətlərinin ən mühüm xüsusiyyətlərindən biri hər iki dövlətin bir-birinin milli maraqlarına daim dəstək verməsidir. Bu qarşılıqlı etimad uzunmüddətli əməkdaşlıq üçün möhkəm təməl yaradıb. Ölkə rəhbərləri arasında müntəzəm təmaslar və yüksək səviyyəli səfərlər ikitərəfli münasibətlərin daha da möhkəmlənməsinə xidmət edir. Son illərdə əlaqələr yeni dinamika qazanıb. Hər iki hökumət əməkdaşlığın genişləndirilməsinə və yeni tərəfdaşlıq imkanlarının araşdırılmasına xüsusi önəm verir. Regional sabitliyin, iqtisadi inkişafın və nəqliyyat əlaqələrinin təşviqi sahəsində ortaq baxış mövcuddur. Artan rəsmi görüşlər, imzalanan sazişlər və birgə təşəbbüslər tərəflər arasında yüksək etimadın göstəricisidir.
Dövlətlərarası münasibətlərlə yanaşı, Azərbaycan və Pakistan xalqları arasında da səmimi dostluq münasibətləri mövcuddur. Mədəni mübadilə proqramları, təhsil əməkdaşlığı və turizmin inkişafı cəmiyyətləri daha da yaxınlaşdırır. Buna görə də Azərbaycan-Pakistan əlaqələri regionun ən güclü dostluq və strateji tərəfdaşlıq nümunələrindən biri hesab olunur.
-Son illərdə iki ölkə arasında əməkdaşlığın inkişafına təsir edən əsas amillər hansılardır?
Son illərdə Azərbaycan və Pakistan arasında əməkdaşlığın sürətlə inkişaf etməsinə bir sıra mühüm amillər təsir göstərib. Bunlar yüksək səviyyəli siyasi təmaslar, qarşılıqlı dəstək, iqtisadi əməkdaşlıq, müdafiə sahəsində tərəfdaşlıq, turizm və insanlararası əlaqələrin genişlənməsidir.
İlk növbədə qeyd edilməlidir ki, Azərbaycan-Pakistan münasibətləri ortaq tarixə, dini və mədəni yaxınlığa əsaslanır. Hər iki ölkə bir-birini etibarlı tərəfdaş kimi qəbul edir ki, bu da müxtəlif sahələrdə əməkdaşlığın genişlənməsi üçün əlverişli şərait yaradır.
Dövlət başçıları və yüksək vəzifəli rəsmilər arasında müntəzəm görüşlər ikitərəfli münasibətlərin inkişafında mühüm rol oynayır. Bu təmaslar yeni əməkdaşlıq istiqamətlərinin müəyyənləşdirilməsinə və hər iki ölkənin vətəndaşları üçün yeni imkanların yaranmasına şərait yaradır.
Müdafiə sahəsində əməkdaşlıq münasibətlərin əsas sütunlarından birinə çevrilib. Bu əməkdaşlıq artıq yalnız təlim proqramları ilə məhdudlaşmır, həm də müasir hərbi texnologiyaların və silah sistemlərinin əldə olunmasını əhatə edir. Azərbaycanın Pakistandan təxminən 4,6 milyard dollar dəyərində JF-17 Block III qırıcı təyyarələri alması bu tərəfdaşlığın ən parlaq nümunələrindən biridir.
Azərbaycan və Pakistanın strateji tərəfdaş adlandırılmasının əsas səbəblərindən biri də hər iki ölkənin bir-birinin ən həssas milli məsələlərinə dəstək verməsidir. Qarabağ müharibəsi zamanı Pakistan Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü qətiyyətlə dəstəkləyib və Ermənistanı rəsmi olaraq tanımayıb. Azərbaycan isə Pakistanın Kəşmir məsələsində mövqeyini dəstəkləyir. Bundan əlavə, tərəflər beynəlxalq təşkilatlar çərçivəsində də bir-birini müdafiə edir.
Ənənəvi olaraq ikitərəfli ticarət dövriyyəsi yüksək olmasa da, son illərdə iqtisadi əməkdaşlığa xüsusi diqqət ayrılır. İmzalanan Preferensial Ticarət Sazişi və Tranzit Ticarət Sazişi iqtisadi tərəfdaşlığın genişləndiyini göstərir. Azərbaycanın Pakistanın enerji infrastrukturunun inkişafına dəstək verməyə hazır olması da bu istiqamətdə mühüm addım hesab olunur. Eyni zamanda, biznes qurumları arasında əməkdaşlıq da getdikcə artır.
Turizm, mədəni tədbirlər, təhsil mübadilələri və akademik əməkdaşlıq kimi sahələrdə əlaqələrin genişlənməsi xalqlar arasında qarşılıqlı anlayış və dostluğun güclənməsinə xidmət edir. Bu amillər ümumilikdə ikitərəfli münasibətlərin möhkəmlənməsində mühüm rol oynayır.
-Sizcə, Azərbaycan və Pakistan münasibətlərinin ən perspektivli istiqamətləri hansılardır?
-Mənim fikrimcə, enerji, nəqliyyat və logistika, ticarət və investisiyalar, turizm, informasiya texnologiyaları və rəqəmsal iqtisadiyyat Azərbaycan-Pakistan münasibətlərinin gələcək inkişafı üçün ən perspektivli istiqamətlərdir.
Ticarət və investisiyalar əməkdaşlığın genişləndirilməsi baxımından ən böyük potensiala malik sahələrdən biridir. Hər iki ölkə inkişaf edən iqtisadiyyata və bir-birini tamamlayan imkanlara sahibdir. Birgə müəssisələrin yaradılması, biznes əlaqələrinin genişləndirilməsi və investorlar üçün əlverişli şəraitin formalaşdırılması iqtisadi münasibətlərin daha da inkişafına təkan verə bilər. Enerji sektoru da böyük əhəmiyyət daşıyır. Azərbaycanın zəngin enerji ehtiyatları və bu sahədəki təcrübəsi, Pakistanın isə artan enerji tələbatı iki ölkə arasında qarşılıqlı faydalı əməkdaşlıq imkanları yaradır. Enerji istehsalı, infrastruktur layihələri və enerji təhlükəsizliyi sahəsində əməkdaşlıq hər iki tərəfə mühüm üstünlüklər qazandıra bilər.
Nəqliyyat əlaqələrinin və regional bağlantıların gücləndirilməsi də böyük perspektiv vəd edir. Nəqliyyat dəhlizlərinin inkişafı və logistika əməkdaşlığının genişləndirilməsi ticarətin artmasına, iqtisadi inkişafın sürətlənməsinə və regional bazarlara çıxış imkanlarının genişlənməsinə kömək edə bilər. Müdafiə sahəsində əməkdaşlığın da gələcəkdə əsas istiqamətlərdən biri olaraq qalacağı gözlənilir. Bununla yanaşı, turizm sektoru hələ tam istifadə olunmamış böyük potensiala malikdir. Azərbaycanın zəngin tarixi, müasir infrastrukturu və təbii gözəllikləri pakistanlı turistlər üçün cəlbedici olduğu kimi, Pakistanın müxtəlif təbiəti və mədəni irsi də azərbaycanlı turistlərin marağına səbəb olur. Turizm əlaqələrinin genişlənməsi həm iqtisadi, həm də humanitar baxımdan faydalı olacaq.
Təhsil sahəsində əməkdaşlıq uzunmüddətli münasibətlərin möhkəmləndirilməsi üçün xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Tələbə mübadilə proqramları, universitetlərarası tərəfdaşlıqlar, təqaüd layihələri və birgə elmi tədqiqatlar gələcək nəsillər arasında əlaqələrin güclənməsinə töhfə verə bilər. Bundan əlavə, rəqəmsal iqtisadiyyatın sürətlə inkişaf etdiyi bir dövrdə informasiya texnologiyaları, innovasiya, startap ekosistemi, süni intellekt və rəqəmsal transformasiya sahələrində əməkdaşlıq iki ölkə üçün yeni imkanlar aça bilər. Bu istiqamətlər gələcəkdə Azərbaycan-Pakistan tərəfdaşlığının əsas hərəkətverici qüvvələrindən birinə çevrilə bilər.
Fatimə Məmmədova
20:00 04.06.2026
Oxunuş sayı: 62
