ABŞ-nin dünyadakı hegemonluğu bitir: Tramp harada səhv etdi?
İsrail Ağ Evin rəhbəri Donald Trampın qarşıdurmaya səbəb olan bir sıra prinsipial problemləri diqqətdən kənarda qoyaraq İranla razılaşmaya gedə biləcəyindən ciddi şəkildə narahatdır. Bəzi mənbələr qeyd edir ki, Tehranın nüvə proqramının qismən qorunub saxlanılacağı, ballistik silahlar və regional müttəfiqlərə dəstək məsələlərinin isə həll olunmamış qalacağı razılaşma İsraili İranla qarşıdurmanı başa çatmamış kimi qəbul etməyə məcbur edəcək. Lakin istənilən halda regionda sülhün təmin olunması bütün region dövlətləri üçün faydalı olacaq.
Məsələ ilə bağlı politoloq Aydın Quliyev Crossmedia.az-a açıqlama verib: "Təbii ki, İranla ABŞ arasında bağlanacaq sülh müqaviləsi kiminsə xeyrinə olsa, bu artıq sülh müqaviləsi yox, təslimiyyət aktıdır. Hazırda ABŞ-İran münaqişəsi elə bir vəziyyətdədir ki, burada hansısa tərəfin kapitulyasiyasından söhbət gedə bilməz. Hər iki tərəf kifayət qədər müqavimət göstərmək imkanlarını ortaya qoyur. Ona görə də sülhün sadəcə kiminsə xeyrinə olacağından danışmaq qeyri-mümkündür. Ancaq istisna deyil ki, hər iki tərəf özünü qalib kimi göstərən şərtlərin əsasında sülh imzalanması üzərində təkid edir və gələcəkdə də edəcək. Amma maksimal dərəcədə iddialı mövqedə dayanmaq və qalib kimi görünmək iddiası ilə sülh sazişinin imzalanma perspektivi sıfıra bərabərdir".
Politoloq qeyd edib ki, tərəflər arasında sülh sazişinin imzalanması üçün müəyyən mənada güzəştlər edilməlidir: "Burada hər iki tərəfdən müəyyən konstruktiv yanaşmalar və kompromislər mütləq olmalıdır. Bu sülh sazişinin ədalətli, beynəlxalq hüquq normaları əsasında və hər iki tərəfi nisbətən təmin edən məzmunda imzalanması bütün dünyada və bölgədə bundan sonrakı müharibə vəziyyətlərinin və münaqişələrin qarşısının alınmasında böyük rol oynaya bilər. Fakt budur ki, bu müharibədən sonra ABŞ-nin dünyadakı hegemonluq siyasəti, xüsusilə də iddialarını hərbi yolla həyata keçirmə taktikası xeyli dərəcədə səngimiş olacaq. Çünki İranı cəmi bir neçə həftənin içərisində məğlub etmək iddiaları praktik şəkildə iflasa uğradı. Bundan sonra rəsmi Vaşinqtonun başqa ölkələrə münasibətdə bu cür iddialı və inamlı şəkildə hərbi əməliyyatlara gedəcəyi yaxın onilliklərdə gözlənilmir".
A. Quliyev əlavə edib ki, imzalana biləcək sülh müqaviləsi yeni dünya nizamında da əhəmiyyətli rol oynaya bilər: "Aydın məsələdir ki, bu müqavilənin ədalətli şəkildə imzalanması təkcə ABŞ-İran münasibətlərinin tənzimlənməsi ilə kifayətlənməyəcək; bu, eyni zamanda yaranmaqda olan yeni dünya düzəninin prinsiplərinin müəyyənləşdirilməsində də böyük rol oynaya bilər. Nəzərə alaq ki, biz köhnə dünya düzəninin dağılması və yenisinin formalaşması mərhələsindəyik. Köhnə dünya düzənindən yenisinə keçid mərhələsində ən böyük müharibə, təbii ki, ABŞ-İsrail cütlüyünün İrana qarşı apardığı müharibədir. Bu müharibəni öz effektinə və dəyişdiricilik gücünə görə əvvəlki dünya müharibələri ilə müəyyən qədər müqayisə etmək olar. Necə ki, əvvəlki dünya müharibələri yeni dünya düzəninin yaranmasına təsir göstərmiş, onun başlanğıcı olmuşdusa, ABŞ-İran müharibəsi də (Ukraynadakı hadisələrlə birlikdə) yeni dünya düzəninin formalaşmasına xeyli dərəcədə təsir edib. Ona görə də ABŞ-İran sazişi hansı prinsiplərlə imzalanacaqsa, həmin prinsiplər yeni dünya düzəninin qaydalarının müəyyənləşdirilməsində birbaşa rol oynaya bilər".
Turqut Ansari
18:33 15.05.2026
Oxunuş sayı: 39
