Müharibədə fasilə - Yaxın Şərqin taleyi necə həll olunacaq?
ABŞ-İran qarşıdurması uzun illərdir ki, Yaxın Şərqdə geosiyasi gərginliyin əsas mənbələrindən biri kimi çıxış edir və bu münasibətlərin hərbi müstəviyə keçməsi qlobal təhlükəsizlik üçün ciddi risklər yaradır.
Regional güc balansı, enerji təhlükəsizliyi və beynəlxalq münasibətlər sistemində formalaşan yeni reallıqlar bu qarşıdurmanı təkcə iki ölkə arasında deyil, daha geniş miqyasda təsir gücünə malik bir prosesə çevirir.
Bu kontekstdə baş verən hadisələrin nəticələri yalnız hərbi sahə ilə məhdudlaşmır, eyni zamanda siyasi, iqtisadi və humanitar müstəvilərdə də dərin izlər buraxır.
Məsələ ilə bağlı politoloq Tofiq Abbasov Crossmedia.az-la öz fikirlərini bölüşüb:
"Amerika Birləşmiş Ştatları və İsrail tərəfindən qarşıya qoyulan məqsədlərin heç birinə tam şəkildə nail olunmadığı aydın görünür. Söhbət ilk növbədə İranda rejim dəyişikliyi, raket proqramının zərərsizləşdirilməsi, eləcə də İranın regional müttəfiqləri ilə əlaqələrinin qırılması kimi strateji hədəflərdən gedirdi. Lakin bu istiqamətlərin heç biri üzrə gözlənilən nəticələr əldə olunmadı, xüsusilə də rejim dəyişikliyi ssenarisi reallaşmadı.
Başlanğıc mərhələdə “demokratiya” və “azadlıq” şüarları altında əsaslandırılan bu proseslər son nəticədə humanitar itkilərə və dağıntılara gətirib çıxardı.
Müxtəlif mənbələrdə qeyd olunur ki, tərəflər öz itkilərini tam şəkildə açıqlamır, xüsusilə İsrail daxilində ciddi informasiya məhdudiyyətləri tətbiq edilir.
Bununla yanaşı, hərbi qarşıdurmanın davam etdirilməsinin çıxış yolu olmadığı da getdikcə daha aydın görünür. Hətta nüvə silahından istifadə edilməyəcəyi ilə bağlı bəyanatlar belə beynəlxalq ictimaiyyətdə əlavə suallar doğurur və vəziyyətin nə qədər həssas olduğunu göstərir.
Digər mühüm məqam isə nüvə məsələsinə yanaşmadakı ikili standartlarla bağlıdır. Bir tərəfdən İranın nüvə proqramı ciddi şəkildə tənqid olunur və onun məhdudlaşdırılması tələb edilir, digər tərəfdən isə İsrailin mövcud nüvə potensialı faktiki olaraq müzakirə mövzusuna çevrilmir. Bu isə beynəlxalq hüququn tətbiqində balansın pozulması ilə bağlı suallar yaradır.
Eyni zamanda, Donald Trumpın ziddiyyətli və dəyişkən bəyanatları beynəlxalq etimad mühitinə mənfi təsir göstərir. Onun müxtəlif vaxtlarda fərqli mövqelər sərgiləməsi həm tərəfdaşlar, həm də beynəlxalq ictimaiyyət üçün qeyri-müəyyənlik yaradır və verilən açıqlamaların davamlılığına dair şübhələri artırır.
Son mərhələdə isə Antonio Guterresin mövqeyi diqqət çəkir. O, Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Baş katibi kimi atəşkəsin vacibliyini vurğulayaraq proseslərin diplomatik müstəvidə həllini dəstəkləyir. Ümumilikdə, beynəlxalq ictimaiyyətin, xüsusilə Çin, Rusiya və Avropa İttifaqı kimi aparıcı aktorların daha fəal mövqe sərgiləməsi zəruri hesab olunur.
Beləliklə, mövcud reallıq bir daha göstərir ki, bu kimi mürəkkəb geosiyasi qarşıdurmaların hərbi yolla həlli mümkün deyil. Əksinə, davamlı sülh və sabitlik yalnız beynəlxalq hüquqa əsaslanan, çoxtərəfli və balanslaşdırılmış diplomatik yanaşmalar vasitəsilə təmin oluna bilər".
Elmir Heydərli
15:07 09.04.2026
Oxunuş sayı: 585
