Tramp, Netanyahu və Pezeşkianın psixoloji durumu necədir? - Açıqlandı
Müasir beynəlxalq münasibətlər sistemində geosiyasi qarşıdurmalar yalnız hərbi və iqtisadi müstəvidə deyil, eyni zamanda liderlərin psixoloji davranış modelləri kontekstində də təhlil olunur. Hazırda İsrail, ABŞ və İran arasında müşahidə olunan gərginlik bu baxımdan xüsusi diqqət tələb edir. Çünki qərarların qəbulunda liderlərin emosional vəziyyəti, riskə meyilliliyi və psixoloji dayanıqlığı mühüm rol oynayır və bu amillər bəzən hadisələrin inkişaf trayektoriyasını birbaşa müəyyənləşdirə bilir.
Siyasi liderlərin psixoloji portretinin araşdırılması, onların ritorikasında, davranışlarında və strateji seçimlərində gizli qalan motivləri üzə çıxarmağa imkan verir. Gərginlik və münaqişə şəraitində verilən qərarlar çox vaxt rasional hesablamalarla yanaşı, şəxsi təcrübə, təzyiq altında davranış və liderin daxili psixoloji balansı ilə sıx bağlı olur. Bu səbəbdən, İsrail, ABŞ və İran rəhbərlərinin mövcud situasiyada nümayiş etdirdikləri mövqelərin psixoloji aspektdən təhlili aktual elmi və analitik istiqamət kimi çıxış edir.
Belə bir yanaşma yalnız konkret münaqişənin anlaşılması üçün deyil, həm də ümumilikdə beynəlxalq təhlükəsizlik mühitinin dəyərləndirilməsi baxımından əhəmiyyətlidir. Liderlərin psixoloji vəziyyətinin düzgün təhlili gələcək addımların proqnozlaşdırılmasına, risklərin qiymətləndirilməsinə və mümkün ssenarilərin müəyyən edilməsinə töhfə verə bilər. Bu baxımdan, təqdim olunan araşdırma siyasi psixologiya prizmasından mövcud qarşıdurmanı daha dərindən anlamağa yönəlmişdir.
Məsələ ilə bağlı psixoloq, hərbi ekspert Azad İsazadə Crossmedia.az-la öz fikirlərini bölüşüb: "İran Prezidenti Məsud Pezeşkian haqqında danışsaq, zahirən mülayim təsir bağışlasa da, daha çox qapalı insan təsiri yaradır. O, emosiyalarını açıq şəkildə nümayiş etdirmir və bu da onun real psixoloji vəziyyətini dəyərləndirməyi çətinləşdirir. Bununla belə, ehtimal etmək olar ki, hazırda İran siyasi elitası daxilində ən çətin vəziyyətdə olan fiqurlardan biridir.
Bir tərəfdən, ona müəyyən fəaliyyət imkanları verilir – daxili siyasətlə məşğul olmaq, problemləri müəyyən qədər idarə etmək imkanı saxlanılır. Digər tərəfdən isə o, yaxşı anlayır ki, hər hansı ciddi səhv addım ciddi nəticələrə, hətta xəbərdarlıq edilmədən sərt reaksiyalara səbəb ola bilər. Eyni zamanda, əgər o, ABŞ-la yaxınlaşma və ya sülh istiqamətində həddindən artıq aktiv mövqe nümayiş etdirsə, bu dəfə daxildə – xüsusilə hərbi-siyasi dairələr tərəfindən təzyiqlə üzləşə bilər. Bu səbəbdən onun vəziyyəti obyektiv olaraq mürəkkəbdir, lakin o, bunu açıq şəkildə büruzə vermir".
Müsahibimiz xatırladıb ki, İsrail baş naziri Benyamin Netanyahu isə uzun illərdir siyasətdə olan, emosiyalarını idarə etməyi bacaran lider kimi seçilir: "O, çox zaman real emosional vəziyyətini deyil, konkret situasiya üçün uyğun hesab etdiyi davranış modelini nümayiş etdirir. Müharibə dövründə onun ritorikası daha sərt və aqressiv olsa da, bu, daha çox şüurlu seçilmiş siyasi davranış kimi qiymətləndirilə bilər. Ümumilikdə onun psixoloji baxımdan qeyri-sabit vəziyyətdə olduğunu demək çətindir. Bununla yanaşı, onun üçün bu proses yalnız xarici siyasət məsələsi deyil. Daxildə ona qarşı hüquqi proseslərin mövcudluğu və cəmiyyətdə müəyyən narazılıqlar bu münaqişəni onun üçün faktiki olaraq “ölüm-qalım” məsələsinə çevirir. Bu səbəbdən maksimum nəticə əldə etməyə çalışması təbii görünür. Ağ rəhbəri Donald Tramp isə tam fərqli psixoloji davranış modeli nümayiş etdirir. Digər liderlərdən fərqli olaraq, o, emosiyalarını açıq şəkildə göstərir və qərarlarının əhəmiyyətli hissəsi emosional təsir altında formalaşır. Bəzən onun davranışında müəyyən “rol oynama” elementləri hiss olunsa da, bu, hər zaman inandırıcı görünmür. Tramp, xüsusilə tənqidə qarşı həssas yanaşır və xoşuna gəlməyən fikirlərə qarşı aqressiv reaksiya verə bilir. Bu xüsusiyyət həm tərəfdarları ilə münasibətlərində, həm də digər ölkə liderləri ilə ünsiyyətində özünü göstərir. Eyni zamanda, belə görünür ki, o, bəzi strateji proseslərin nəticələrini tam hesablaya bilmədiyi vəziyyətlərlə üzləşib. Xüsusilə İranla bağlı gərginlik fonunda yanlış qərarların nəticələrini dərk etdikcə daha emosional və gərgin reaksiya verir. Bu isə onun daha sərt və bəzən qeyri-sabit qərarlar verməsinə səbəb ola bilər. Nəticə etibarilə, qeyd olunan üç lider fərqli psixoloji və davranış modelləri nümayiş etdirir: biri emosiyalarını gizlədən və balans saxlamağa çalışan, digəri situasiyaya uyğun davranış strategiyası seçən, üçüncüsü isə emosiyalarını açıq şəkildə ifadə edən və bəzən bu emosiyaların təsiri altında qərar verən lider kimi xarakterizə oluna bilər".
Elmir Heydərli
13:19 31.03.2026
Oxunuş sayı: 44
