Mədəniyyət

Böyük ədib İsmayıl Şıxlının doğum günüdür

Bu gün Azərbaycan ədəbiyyatının tanınmış nümayəndəsi, nasir, publisist və pedaqoq İsmayıl Şıxlının anadan olmasının ildönümüdür. O, 1919-cu il martın 22-də Qazax bölgəsinin İkinci Şıxlı kəndində müəllim ailəsində dünyaya göz açıb. Uşaqlıq illəri kənd mühitində keçən Şıxlı erkən yaşlarından elmə və sözə xüsusi maraq göstərib.

Orta təhsilini başa vurduqdan sonra Qazax Pedaqoji Texnikumunda oxuyan gələcək yazıçı burada həm müəllimlik peşəsinə yiyələnib, həm də ədəbiyyata olan marağını daha da inkişaf etdirib. Daha sonra o, təhsilini Azərbaycan Dövlət Pedaqoji İnstitutunun dil və ədəbiyyat fakültəsində davam etdirərək 1941-ci ildə ali təhsilini tamamlayıb. Təhsil illərində artıq onun ədəbi meyilləri formalaşmağa başlamışdı.

İkinci Dünya müharibəsi Şıxlının həyatında mühüm iz qoyub. O, sovet ordusunun tərkibində müxtəlif cəbhələrdə – Şimali Qafqazdan Şərqi Prussiyaya qədər uzanan döyüşlərdə iştirak edib. Müharibə illərində qazandığı həyat təcrübəsi sonradan onun əsərlərində öz əksini tapıb. Cəbhədən qayıtdıqdan sonra bir müddət məktəbdə çalışıb, daha sonra isə elmi-pedaqoji fəaliyyətə başlayıb.

İsmayıl Şıxlı uzun illər Azərbaycan Dövlət Pedaqoji İnstitutunda çalışaraq müəllim, baş müəllim və kafedra müdiri kimi fəaliyyət göstərib. O, təkcə müəllim deyil, həm də gənc ədiblərin formalaşmasında rolu olan ziyalılardan biri kimi tanınıb. Paralel olaraq, müxtəlif ədəbi qurumlarda da məsul vəzifələrdə çalışıb – Azərbaycan Yazıçılar İttifaqında rəhbər vəzifələr tutub, “Azərbaycan” jurnalına redaktorluq edib.

Onun ədəbi yaradıcılığı 1930-cu illərin sonlarında başlayıb. İlk olaraq şeirlə çıxış etsə də, sonradan əsasən nəsr janrında yazmağa üstünlük verib. 1940–50-ci illərdən etibarən hekayə və povestləri ilə oxucuların diqqətini cəlb edib. Yazıçının əsərlərində kənd həyatı, insan taleləri, mənəvi dəyərlər və sosial problemlər geniş şəkildə təsvir olunur.

İsmayıl Şıxlının yaradıcılığında xüsusi yer tutan əsər isə “Dəli Kür” romanıdır. Bu roman Azərbaycan ədəbiyyatının ən mühüm nümunələrindən biri sayılır. Əsərdə Kür çayı ətrafında yaşayan insanların həyatı, dövrün sosial ziddiyyətləri və insan xarakterlərinin mürəkkəbliyi ustalıqla qələmə alınıb. Yazıçı bu əsərlə milli nəsrin inkişafına mühüm töhfə verib.

Onun digər əsərləri – “Ayrılan yollar”, “Dağlar səslənir”, “Cəbhə yolları”, “Ölən dünyam” kimi kitabları da oxucular tərəfindən maraqla qarşılanıb. Bununla yanaşı, o, publisistik yazılarla da çıxış edib, ədəbi tənqid və tərcümə sahəsində də fəaliyyət göstərib.

İsmayıl Şıxlı yalnız ədəbiyyatla kifayətlənməyərək ictimai-siyasi həyatda da fəal iştirak edib. O, müxtəlif illərdə deputat seçilib, bir sıra dövlət və ictimai qurumların üzvü olub. Onun fəaliyyəti yalnız yazıçı kimi deyil, həm də ziyalı və ictimai xadim kimi qiymətləndirilib.

Ədəbiyyata və mədəniyyətə verdiyi töhfələrə görə Şıxlı “xalq yazıçısı” fəxri adına layiq görülüb, müxtəlif orden və mükafatlarla təltif olunub. Onun əsərləri bir sıra xarici dillərə tərcümə edilərək Azərbaycan ədəbiyyatını beynəlxalq oxucuya tanıdıb.

1995-ci il iyulun 26-da Bakıda vəfat edən İsmayıl Şıxlı Fəxri xiyabanda dəfn olunub. Onun xatirəsi bu gün də ehtiramla yad edilir, əsərləri yeni nəsillər tərəfindən oxunur və araşdırılır.

Bu gün İsmayıl Şıxlı yalnız bir yazıçı kimi deyil, Azərbaycan ədəbiyyatının inkişafına istiqamət verən böyük söz ustadlarından biri kimi xatırlanır.

Qeyd edək ki, İsmayıl Şıxlı ömründə sadəcə bir şeir yazmışdır. O da onun ilk və son şeiri idi...

Şah pərdədə dilə gəlir o sirlər,

Sərraf görüb yel kimicə əsirlər.

Ədalətin sazındakı sehirlər,

Sevən qəlbə səadətdi, a dünya.

Xəyal yenə nə tez uçdu uzağa,

Vurğun məni vurğun edib Qazağa.

Şıxlı çıxan o müqəddəs ocağa

Nə vaxt getsəm, ziyarətdi, a dünya.

Haray baxır bu varlığa, vəhdətə,

Alqış deyir o ilahi qüdrətə.