Azərbaycan ədəbiyyatında ANAR fenomeni
Daima üzü qərbə doğru gedəsən, elə bir sürətlə ki, bir saat içində bir vaxt zolağından o birinə keçəsən - hamısında da, məsələn, saat on bir olsun… Vaxtı bu sayaq aldatmaq mümkündürmü?
Bu gün Azərbaycan ədəbiyyatının görkəmli nümayəndələrindən biri, xalq yazıçısı Anar Rzayevin doğum günüdür.
O, 14 mart 1938-ci ildə Bakıda dünyaya gəlib. Anarın atası Azərbaycan poeziyasının tanınmış simalarından olan Rəsul Rza, anası isə görkəmli şairə Nigar Rəfibəylidir.
Belə bir mühitdə böyüməsi onun dünyagörüşünün formalaşmasına və ədəbiyyata erkən yaşlardan maraq göstərməsinə böyük təsir edib. Yazıçının ana tərəfdən babası isə Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti dövrünün tanınmış dövlət xadimlərindən biri, ilk səhiyyə naziri və Gəncə şəhərinin general-qubernatoru olmuş Xudadat bəy Rəfibəylidir. Bu fakt Anarın yalnız ədəbi deyil, həm də ictimai-siyasi baxımdan zəngin bir nəsildən gəldiyini göstərir.
Anar təhsil həyatına erkən yaşlardan ciddi yanaşıb. O, 1945-ci ildə Bakıda fəaliyyət göstərən Bülbül adına xüsusi musiqi məktəbinə qəbul olunub və burada 10 illik təhsil alaraq 1955-ci ildə məktəbi gümüş medalla bitirib.
Musiqi təhsili onun estetik dünyagörüşünün formalaşmasına və incəsənətə marağının daha da artmasına səbəb olub. Həmin il o, Bakı Dövlət Universitetinin filologiya fakültəsinə daxil olub və 1960-cı ildə ali təhsilini başa vurub.
Universitet illərində o, həm ədəbiyyatla, həm də publisistika ilə yaxından maraqlanıb və ilk hekayələrini məhz həmin dövrdə qələmə alıb. Gənc yazıçının əsərləri qısa müddətdə oxucuların diqqətini cəlb etməyə başlayıb.
Onun yaradıcılığı çoxşaxəlidir. Anar hekayə, povest, roman, dram əsərləri, publisistik yazılar və ssenarilər müəllifi kimi tanınır. Onun qələmə aldığı əsərlərdə insan münasibətləri, cəmiyyətin dəyişən mənəvi dəyərləri, şəhər həyatı, sevgi, vicdan və fərdi seçim kimi mövzular geniş şəkildə əks olunur.
Yazıçının bir çox əsərləri Azərbaycan ədəbiyyatında yeni üslub və düşüncə tərzinin formalaşmasına təsir göstərib. Onun bəzi əsərləri əsasında filmlər də çəkilib və teatr tamaşaları hazırlanıb. Bu baxımdan Anar yalnız yazıçı deyil, həm də dramaturq və ssenarist kimi Azərbaycan mədəniyyətinə mühüm töhfələr verib.
Anarın şəxsi həyatı da maraqlı məqamlarla zəngindir. O, məktəb illərindən tanıdığı Zemfira Səfərova ilə ailə həyatı qurub. Onların nikahı 1962-ci ildə baş tutub. Ailənin iki övladı var. Oğlu Tural Rzayev ərəbşünas və diplomat kimi fəaliyyət göstərib və Azərbaycanın Misir Ərəb Respublikasındakı səfiri olub. Qızı Günel isə filologiya və şərqşünaslıq sahəsində təhsil alıb və mədəniyyət sahəsində fəaliyyət göstərib. Bu ailə Azərbaycan mədəniyyət və elm mühitində tanınan ailələrdən biri hesab olunur.
Yazıçı təkcə ədəbiyyat sahəsində deyil, ictimai və siyasi həyatda da fəal olub. 1991-ci ildə keçirilən qurultayda o, yekdilliklə Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin sədri seçilib və bu vəzifəni uzun illərdir icra edir. Onun rəhbərliyi dövründə Azərbaycan ədəbiyyatının inkişafı, gənc yazıçıların dəstəklənməsi və ədəbi mühitin genişlənməsi istiqamətində müxtəlif layihələr həyata keçirilib.
Anar eyni zamanda, Azərbaycanın siyasi həyatında da iştirak edib. O, 1995 və 2000-ci illərdə Milli Məclisin deputatı seçilib, parlamentin mədəniyyət komissiyasının sədri kimi fəaliyyət göstərib və mədəni irsin qorunması, kino və incəsənət sahələri ilə bağlı qanunların hazırlanmasında iştirak edib.
Onun fəaliyyəti dövlət və beynəlxalq təşkilatlar tərəfindən də yüksək qiymətləndirilib. Anar “Azərbaycan Respublikasının Xalq yazıçısı” fəxri adına layiq görülüb, həmçinin “İstiqlal”, “Şöhrət”, “Şərəf” və “Əmək” ordenləri ilə təltif olunub.
Bundan əlavə, o, müxtəlif illərdə “Humay” mükafatı, “Heydər Əliyev” mükafatı və digər mükafatlara layiq görülüb. Bu mükafatlar onun Azərbaycan ədəbiyyatına və mədəniyyətinə verdiyi töhfələrin rəsmi qiymətləndirilməsi hesab olunur.
Anarın həyatı ilə bağlı maraqlı faktlardan biri də onun adının tarixidir. Məlumata görə, Azərbaycanda “Anar” adı ilk dəfə məhz bu yazıçıya verilib. Sonralar valideynlər bu adı çox bəyəndikləri üçün ölkədə geniş yayılıb və ən populyar kişi adlarından birinə çevrilib.
Digər maraqlı fikirlərdən biri də bəzi kinoşünasların iddiasıdır ki, Hollivudda çəkilmiş məşhur “You've Got Mail” filminin ideyası Anarın “Mən, sən, o və telefon” əsəri ilə müəyyən oxşarlıqlar göstərir.
Bu gün isə Azərbaycan ədəbiyyatının mühüm simalarından biri hesab olunan Anarın doğum günü münasibətilə onun yaradıcılığı bir daha xatırlanır.
Onun qələmə aldığı əsərlər illər keçsə də aktuallığını qoruyur, yeni nəsil oxucular tərəfindən də maraqla oxunur. Yazıçının yaradıcılığı Azərbaycan nəsrinin inkişafında xüsusi mərhələ kimi qiymətləndirilir və onun adı ölkənin ədəbi tarixində mühüm yer tutur.
Axı heç bir təyyarə, heç bir gəmi, heç bir nəqliyyat vasitəsi insanın özünü özündən uzaqlaşdıra bilmir, keçmişindən ayıra bilmir və “səadət axtarmaq ifadəsi” o demək deyil ki, səadəti axtarıb tapmaq üçün düzə-dünyaya düşməlisən. (Beş mərtəbəli evin altıncı mərtəbəsi)
Fatimə
15:59 14.03.2026
Oxunuş sayı: 52
