Ənəlhəq səhnədə: Süni intellekt və simfonik düşüncənin Nəsimi zirvəsi
Azərbaycan musiqi sənətində yeni mərhələ hesab olunan "Nəsimi" operası Şərq fəlsəfəsi və müasir musiqi elementlərini birləşdirən, sözün, musiqinin və həqiqətin səhnədə təcəssümü olan əsərdir.
Bu gün Azərbaycan musiqi sənətində mühüm hadisə kimi dəyərləndirilən bu möhtəşəm əsər Heydər Əliyev Sarayının səhnəsində tamaşaçılara təqdim olundu.
Xüsusi ilə diqqətçəkəndir ki, operada süni zəka texnologiyası ilə ilk səhnə tərtibatı hazırlanıb.
Operanın ideya və musiqi müəllifi xalq artisti Siyavuş Kərimi bu əsərdə dahi Azərbaycan şairi və mütəfəkkiri İmadəddin Nəsiminin dramatik və fəlsəfi taleyini müasir musiqi dili ilə səhnəyə gətirir.
Əsər insanın mənəvi azadlığı, həqiqət axtarışı, inanc uğrunda mübarizə və qurbanlıq kimi əbədi mövzulara toxunaraq, Nəsimi irsinin ideya-fəlsəfi dərinliyini operanın emosional təsir gücü ilə birləşdirir.
Səhnə əsərində həqiqət və ilahi məhəbbət aşiqi olan bir şairin cəmiyyətlə toqquşması, azad düşüncənin sərt mühitdə necə sınağa çəkilməsi dərin dramaturji xəttlə təqdim edilir.
Öz dövrünün sərhədlərini aşan, "ənəlhəq" fəlsəfəsini qorxusuz şəkildə ifadə edən mütəfəkkirin faciəvi taleyi tamaşa boyu emosional kulminasiya yaradır. Opera tamaşaçını XIV əsrin mürəkkəb ictimai-mənəvi atmosferinə apararaq, sözün gücünü və həqiqətin əbədiliyini ön plana çıxarır.
Librettonun müəllifi, akademik Rafael Hüseynov tarixi faktlarla bədii təxəyyülü ustalıqla sintez edərək səhnə üçün dramatik və təsirli mətn yaradıb.
Əsərdə Nəsiminin mürşidi Fazlullah Nəimi ilə ideya bağlılığı, dövrün siyasi və dini qarşıdurmaları, poeziyanın daxili azadlıq manifesti kimi səslənməsi dinamik səhnə həlli ilə təqdim edilir.
Tamaşanın dirijoru və musiqi rəhbəri əməkdar artist Əyyub Quliyev, xormeyster əməkdar incəsənət xadimi Sevil Hacıyeva, quruluşçu rejissor əməkdar artist İnarə Babayeva, quruluşçu xoreoqraf əməkdar artist Yuriy Lobaçev, quruluşçu rəssam Nərgiz Quliyevadır. Konsertmeysterlər Tofiq Şıxıyev, Roza Səlimova və Nüşabə İsa, tamaşanı idarə edən isə Pərvin Qurbanovadır. Truppanın rəhbəri Zülfiyyə İbrahimovadır.
Baş rolu – İmadəddin Nəsimi obrazını əməkdar artist Ramil Qasımov canlandırır. Salnaməçi rolunda xalq artisti Nurəddin Mehdixanlı, Fazlullah Nəimi rolunda xalq artisti Teyyub Aslanov çıxış edir. Tamaşada həmçinin Fatimə Cəfərzadə (Sənəm), Səma Həmzəyeva (Nəsiminin anası), Fəhmin Əhmədli (Şahxəndan), Mahir Tağızadə (Əmir Teymur), Əliəhməd İbrahimov (Vəkil), əməkdar artist Anton Ferştandt (Vəzir), əməkdar artist İlkin Əhmədov (Əbdülqadir Marağayi), əməkdar artist Tural Ağasıyev (Zahid), əməkdar artist Arzu Əliyeva (Fatimə), Hidayət Əliyev (Məlikşüarə), Fuad Əzizzadə (Zindan açarçısı), Emil İsmayılov (Qazi), Xəyal Hüseynov (Tacir), Ruslan Persan (Birinci keşikçi) və Orxan Cəlilov (İkinci keşikçi) iştirak edirlər.
Tamaşada Azərbaycan Dövlət Akademik Opera və Balet Teatrının simfonik orkestri, xor kollektivi və balet truppası çıxış edir.
"Nəsimi" operası klassik Şərq fəlsəfəsini simfonik düşüncə və milli musiqi elementləri ilə bir araya gətirərək monumental səhnə kompozisiyası yaradır. Bəstəkarın zəngin orkestr çalarları, xor səhnələrinin dramatik kulminasiyaları və solist partiyalarının emosional yükü əsərə xüsusi təsir gücü qazandırır.
Bu opera milli-mənəvi dəyərlərimizin və ədəbi-fəlsəfi irsimizin səhnədə təntənəsidir. Sözün, musiqinin və həqiqətin vəhdətini nümayiş etdirərək, Azərbaycan opera sənətində yeni və yaddaqalan səhifə kimi dəyərləndirilən bu əsər göstərir ki, sənət və fəlsəfə birləşdikdə insanı yüksəltmək, daxili dünyasını zənginləşdirmək və milli-mənəvi kimliyi qoruyub saxlamaq gücünə malikdir.
"Nəsimi" operası bundan sonra da uzun illər boyu Azərbaycan səhnələrində parlayacaq, xalqımızın mədəniyyətinə və sənətə olan sevgisini daha da möhkəmləndirəcək.
Sonda operanın libretto müəllifi, akademik Rafael Hüseynov çıxış edərək bildirdi ki, insanlarda ruhca birlik və vəhdət yaratmaq Nəsiminin əsrlər boyu davam edən əsas missiyasıdır:
"Azərbaycan xalqı ruhca bir olub, birlikdə böyük zəfərlər qazanmağın nümunəsini göstərmişdir. Qarabağ zəfəri bunun canlı sübutudur. Bu gün biz həmin böyük zəfərin bayramlarından birini yaşayırıq.
Nəsimi 1417-ci ildə həyatdan qoparıldı. Lakin həmin anın təsiri hər gün insanlara qayıdır. Yalnız Azərbaycan insanına deyil, bütün insanlığa.
Nəsiminin yaşamasının səbəbi yalnız gözəl şeirlər yazması, o şeirlərə musiqi bəstələnməsi, oxunması və insanlara ləzzət verməsi deyil. Nəsiminin və böyük şairlərin, böyük yaradıcıların tarixdəki ən böyük misiyası insanları qovuşdurmaqdır. Bu gün də Nəsiminin Azərbaycan insanını birləşdirməsinin daha bir günüdür.
"Vəhdətin şəhrində seyran eylərəm,
Mən səni cismimdə heyran eylərəm,
Sirrimi aləmdə pünhan eylərəm,
Adəmi həm həqq, həm insan eylərəm".
Nəsimi sadə bir insanı ilahi mərtəbəyə qaldırmış, pərvərdigarı göylərdə qoymamışdı. Onu endirmiş, hər bir insanın ürəyinə dərin təsir etmişdir. Ona görə də, nə qədər bu millət var, nə qədər bu yurd var, Nəsimi Azərbaycan insanıyla yaşayacaq.
Nə zaman Nəsimidən danışacamsa, onun bu millətə qaytarılmasında müstəsna xidmət göstərmiş iki böyük şəxsiyyəti həmişə anacağam: Salman Mümtaz və Heydər Əliyev.
Salman Mümtazın XX əsrin 20-ci illərində gördüyü işlər olmasaydı, Nəsimi millətə və yurda bu qədər yaxın olmazdı.
1969-cu ildə onun 600 yaşı tamam olacaqdı, lakin sovet dövründə bu mövzuya müxtəlif səbəblərdən baxılmadı. Lakin Ümummilli lider Heydər Əliyevin müstəsna xidmətləri nəticəsində dahi şəxsiyyətin 600 illiyi 1970-ci illərdə keçirildi.
"Ay ilə günəş üzün heyranıdır,
Müşk ilə ənbər saçın tərxanıdır.
Çün Nəsimi əyyamın sultanıdır,
Dövr anın, dövran anın dövranıdır"
Nəsimi də bu dövrün, hər dövrün və hər anın sultanıdır"
10:45 04.03.2026
Oxunuş sayı: 730
