Əkrəm İmamoğluna yeni həbs cəzası və siyasi qadağa - niyə?
Türkiyədə müxalif siyasətçi, İstanbul Böyükşəhər Bələdiyyəsinin həbsdə olan sabiq rəhbəri Əkrəm İmamoğlu barəsində daha bir məhkəmə qərarı çıxarılıb. Noyabrın 18-də Ankara məhkəməsi onu Cümhuriyyət Xalq Partiyasının (CHP) 2023-cü il qurultayı ilə bağlı iş üzrə 2 il 1 ay müddətinə azadlıqdan məhrum edib və barəsində yeni siyasi qadağa tətbiq olunmasına qərar verib. Beləliklə, Türkiyə Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğanın ən güclü siyasi rəqiblərindən biri hesab edilən İmamoğlunun siyasi gələcəyi ilə bağlı qeyri-müəyyənlik daha da artıb.
Məhkəmə qərarı CHP-nin 2023-cü ilin noyabrında keçirilən 38-ci qurultayı ilə əlaqədar açılmış cinayət işi çərçivəsində qəbul edilib. İş üzrə ümumilikdə 12 nəfər mühakimə olunub, onlardan 9-u, o cümlədən İmamoğlu 2 il 1 ay müddətinə azadlıqdan məhrum edilib. Digər 3 nəfər isə bəraət alıb.
Yeni həbs qərarının səbəbi nədir?
İmamoğluna qarşı son məhkəmə qərarı onun korrupsiya ittihamları ilə bağlı əsas işi deyil, CHP-nin 2023-cü il qurultayında yol verildiyi iddia olunan qanun pozuntuları ilə əlaqədardır. İstintaq materiallarına əsasən, qurultay zamanı partiya nümayəndələrinin səsinə təsir göstərmək məqsədilə bəzi nümayəndələrə pul, müxtəlif vədlər və digər maddi təşviqlər təklif edildiyi iddia olunur. Həmin qurultayda Əkrəm İmamoğlu divan sədri olub, Özgür Özəl isə partiyanın sədri seçilib. İttiham tərəfi nümayəndələrin iradəsinə qanunsuz təsir göstərildiyini iddia etsə də, təqsirləndirilən şəxslər bu ittihamları qəbul etməyiblər. Məhkəmənin noyabrın 18-də elan etdiyi qərarla İmamoğlu və digər səkkiz nəfər seçki qanunvericiliyini pozmaqda təqsirli bilinərək cəzalandırılıb. Türkiyə mediasının məlumatına görə, qərarla İmamoğlu barəsində siyasi fəaliyyət qadağası da tətbiq olunub. Burada mühüm məqam ondan ibarətdir ki, yeni qərar onun həbsdə saxlanılmasına səbəb olan korrupsiya işi ilə eyni deyil. İmamoğlu 2025-ci ilin martından bəri İstanbul bələdiyyəsində korrupsiya və mütəşəkkil cinayətkarlıq iddiaları üzrə istintaq çərçivəsində həbsdədir. Yeni hökm isə ayrıca cinayət işi üzrə çıxarılıb.
Korrupsiya ittihamları: Sübut olunmuş cinayət, yoxsa davam edən məhkəmə prosesi?
Əkrəm İmamoğlunun həbsinin əsas səbəbi 2025-ci ilin martında İstanbul Böyükşəhər Bələdiyyəsinin fəaliyyəti ilə bağlı başladılan genişmiqyaslı istintaqdır. 2025-ci il martın 19-da İmamoğlu saxlanılıb. Martın 23-də isə məhkəmə onun korrupsiya və mütəşəkkil cinayətkarlıq şübhələri əsasında həbsdə saxlanılması barədə qərar qəbul edib. Həmin gün CHP üzvləri onu partiyanın gələcək prezident seçkilərində namizədi kimi dəstəkləyiblər. Ona qarşı rüşvət alma, tenderlərə qanunsuz müdaxilə, mütəşəkkil cinayətkar qrup yaratmaq və şəxsi məlumatları qanunsuz əldə etmək kimi ittihamlar irəli sürülüb. İstintaq materiallarında İstanbul bələdiyyəsində müxtəlif korrupsiya mexanizmlərinin mövcud olduğu iddia edilir. İmamoğlu isə ittihamları rədd edir və barəsində aparılan prosesi siyasi motivli təzyiq kimi qiymətləndirir. 2025-ci ilin noyabrında hazırlanmış ittiham aktı əsasında İmamoğlu və yüzlərlə digər şəxs barəsində geniş məhkəmə prosesi başlanıb. 2026-cı ilin martında prosesin əsas mərhələsinə start verilib. Bu iş üzrə İmamoğluya qarşı irəli sürülən ittihamlar hələ yekun məhkəmə hökmü ilə təsdiqlənmiş faktlar kimi təqdim edilə bilməz. Beynəlxalq hüquq müdafiə təşkilatları da prosesə diqqət yetirirlər. Human Rights Watch 2026-cı il noyabrın 3-də Avropa İnsan Hüquqları Məhkəməsində İmamoğlunun işi ilə bağlı üçüncü tərəf qismində yazılı mövqe təqdim edib. Təşkilat Türkiyədə müxalif siyasətçilərə qarşı hüquqi proseslərin siyasi rəqabətə və demokratik institutlara təsirləri ilə bağlı narahatlıqlarını ifadə edib.
Əkrəm İmamoğlu kimdir? Siyasətə necə gəlib?
Əkrəm İmamoğlu 1970-ci il iyunun 4-də Türkiyənin Trabzon vilayətinin Akçaabat rayonunda anadan olub. İstanbul Universitetində biznesin idarə edilməsi üzrə təhsil alıb, daha sonra həmin universitetdə insan resurslarının idarə edilməsi üzrə magistr dərəcəsi əldə edib. Siyasi fəaliyyətinə 2008-ci ildə Türkiyənin əsas müxalifət partiyası olan Cümhuriyyət Xalq Partiyasına (CHP) üzv olmaqla başlayıb. 2009-cu ildə CHP-nin Beylikdüzü rayon təşkilatının rəhbəri seçilib. 2014-cü il martın 30-da keçirilən yerli seçkilərdə CHP-nin namizədi kimi Beylikdüzü bələdiyyə başqanı seçilib. Bu vəzifədə 2019-cu ilədək çalışıb. Onun Türkiyə siyasətində geniş tanınması isə İstanbul Böyükşəhər Bələdiyyəsinin rəhbərliyinə namizədliyi ilə başlayıb.
2019-cu il seçkiləri: Ərdoğan hakimiyyətinə qarşı ilk böyük siyasi qələbə
2019-cu il Türkiyə siyasətində İmamoğlu üçün dönüş nöqtəsi oldu. Martın 31-də keçirilən yerli seçkilərdə o, hakim Ədalət və İnkişaf Partiyasının (AKP) namizədi Binəli Yıldırımı məğlub edərək İstanbul Böyükşəhər Bələdiyyəsinin rəhbəri seçildi. Lakin hakim partiyanın etirazlarından sonra Ali Seçki Şurası İstanbul seçkilərinin nəticələrini ləğv etdi və təkrar seçkilər keçirilməsi barədə qərar qəbul etdi. Bu qərar Türkiyədə ciddi siyasi müzakirələrə səbəb oldu. Müxalifət seçkilərin nəticələrinin ləğvini demokratik iradəyə müdaxilə kimi qiymətləndirdi. İyunun 23-də keçirilən təkrar seçkilərdə İmamoğlu daha böyük fərqlə qalib gəldi. O, səslərin 54,21 faizini toplayaraq İstanbulun bələdiyyə başqanı vəzifəsini rəsmən tutdu. Bu qələbə təkcə İstanbulun yerli idarəetməsi baxımından deyil, Türkiyədə siyasi qüvvələr nisbətinin dəyişməsi baxımından da əhəmiyyətli hadisə hesab olundu. İmamoğlu qısa müddətdə müxalifətin ən tanınmış simalarından birinə çevrildi.
2024-cü il seçkiləri: Siyasi mövqeyini daha da gücləndirdi
2024-cü il martın 31-də Türkiyədə keçirilən yerli seçkilər Əkrəm İmamoğlunun siyasi karyerasında növbəti mühüm mərhələ oldu. O, İstanbulda səslərin 51,14 faizini toplayaraq ikinci dəfə bələdiyyə başqanı seçildi. Bu seçkilərdə CHP ölkə üzrə də ciddi uğur qazandı və 22 ildən sonra ilk dəfə hakim AKP-ni ümumi nəticələrdə qabaqladı. İmamoğlunun qələbəsi onun yalnız İstanbulun siyasi lideri deyil, həm də ölkə miqyasında prezidentliyə potensial namizəd kimi qəbul edilməsinə şərait yaratdı. 2024-cü il iyunun 5-də isə Türkiyə Bələdiyyələr Birliyinin sədri seçildi. Həbslə nəticələnən proses: 19 mart 2025-ci ildə nə baş verdi? İmamoğlunun siyasi karyerasının ən ciddi böhranı 2025-ci ilin martında başladı. Fevralın 22-də o, prezidentliyə namizədliyini irəli sürmək niyyətini açıqladı. Bundan sonra onun İstanbul Universitetindəki diplomu ilə bağlı araşdırma başlandı. Martın 18-də universitet diplomun ləğv edilməsi barədə qərar qəbul etdi. Bu qərar prezidentliyə namizədlik üçün tələb olunan ali təhsil şərti baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyırdı. Bir gün sonra, martın 19-da İmamoğlu saxlanıldı. Ona qarşı İstanbul Böyükşəhər Bələdiyyəsində korrupsiya və mütəşəkkil cinayətkarlıq iddiaları ilə bağlı istintaq aparılırdı. Martın 23-də məhkəmə onun həbsdə saxlanılmasına qərar verdi. Eyni gün CHP üzvləri keçirilən ilkin səsvermədə İmamoğlunu partiyanın prezidentliyə namizədi kimi dəstəklədilər. Onun həbsi Türkiyənin müxtəlif şəhərlərində etiraz aksiyalarına səbəb oldu. Minlərlə insan küçələrə çıxaraq məhkəmə proseslərinin siyasi xarakter daşıdığını iddia etdi. Hakimiyyət isə istintaqın hüquqi əsaslarla aparıldığını bildirdi.
İmamoğlunun siyasi fəaliyyəti niyə Ərdoğan üçün əhəmiyyətli rəqabət hesab olunur?
Əkrəm İmamoğlunun Türkiyə siyasətindəki mövqeyini müəyyənləşdirən əsas amillərdən biri onun İstanbulda ardıcıl seçki qələbələri qazanmasıdır. İstanbul Türkiyənin yalnız iqtisadi və mədəni mərkəzi deyil, həm də siyasi baxımdan ən mühüm şəhərlərindən biridir. Burada qazanılan seçki qələbəsi ölkə siyasətində ciddi üstünlük yarada bilər. İmamoğlu 2019-cu ildə hakim partiyanın namizədini məğlub etməklə siyasi nüfuz qazandı. 2024-cü ildə isə bu uğuru təkrarlayaraq müxalifətin əsas simalarından birinə çevrildi. Onun prezidentliyə mümkün namizədliyi Türkiyədə hakimiyyət uğrunda gələcək mübarizənin əsas mövzularından biri idi. Məhz bu səbəbdən İmamoğlunun həbsi və siyasi fəaliyyətinə qoyulan məhdudiyyətlər ölkənin gələcək siyasi mənzərəsinə təsir edə biləcək hadisələr kimi qiymətləndirilir.
Bundan sonra nə olacaq?
Hazırda Əkrəm İmamoğlu həbsdədir və barəsində müxtəlif cinayət işləri üzrə məhkəmə prosesləri davam edir. Noyabrın 18-də elan edilən son qərar ona qarşı hüquqi təzyiqin daha bir mərhələsi kimi gündəmə gəlib. O, CHP qurultayı ilə bağlı işdə 2 il 1 ay müddətinə azadlıqdan məhrum edilib və yeni siyasi qadağa ilə üzləşib. Bundan əvvəl də 2022 və 2025-ci illərdə ayrı-ayrı işlər üzrə barəsində siyasi qadağa qərarları verilmişdi. Əvvəlki qərarlarla bağlı apellyasiya prosesləri də mövcuddur. Bununla belə, yeni hökmün hüquqi qüvvəyə minməsi və apellyasiya mərhələsinin nəticəsi ilə bağlı yekun vəziyyəti ayrıca izləmək vacibdir. Yeni 2 il 1 aylıq cəzanın onun hazırda davam edən həbs müddətinə necə təsir edəcəyi də hüquqi prosedurlardan asılıdır. İmamoğlunun siyasi gələcəyi isə bir neçə amildən asılı olacaq: məhkəmə qərarlarının apellyasiya instansiyalarında taleyi, əsas korrupsiya işi üzrə yekun nəticə və Türkiyədə müxalifətin siyasi strategiyası.
Ayhan
18:00 19.11.2026
Oxunuş sayı: 53