Dəri özümüzündür, ayaqqabını xaricdən alırıq: Səbəb nədir?
Azərbaycanda ayaqqabı bazarında diqqətçəkən iqtisadi ziddiyyət yaranıb:
ölkədə ayaqqabı istehsalı üçün əsas xammallardan biri olan dəri əldə edilsə də,
bu xammalın bir hissəsi xarici bazarlara göndərilir, daxili tələbatın mühüm
hissəsi isə hazır ayaqqabı idxalı hesabına ödənilir. Halbuki yerli xammalın
ölkə daxilində emal olunması, onun əsasında hazır məhsul istehsalının qurulması
həm əlavə dəyərin ölkə iqtisadiyyatında qalmasına, həm də yeni iş yerlərinin
açılmasına imkan yarada bilər.
Dünya təcrübəsi göstərir ki, xammal istehsal edən ölkənin bundan daha çox
gəlir əldə etməsi üçün yalnız xammal satışı ilə kifayətlənməməsi, emal və hazır
məhsul istehsalını da inkişaf etdirməsi vacibdir. Ayaqqabı sənayesi də bu
baxımdan böyük potensiala malik sahələrdən biridir. Yerli istehsalın
genişlənməsi təkcə idxalın əvəzlənməsi deyil, həm də kiçik və orta
sahibkarlığın inkişafı, peşəkar kadrların hazırlanması, texnologiyaların
tətbiqi və ixrac imkanlarının yaranması deməkdir.
Ancaq bu sahədə fabriklərin yaradılması yalnız xammalın mövcudluğu ilə həll olunmur. Müasir avadanlıq, keyfiyyətli istehsal standartları, rəqabətqabiliyyətli qiymət, dizayn, satış şəbəkəsi və davamlı investisiya da tələb olunur. Yerli istehsalçıların xarici brendlərlə rəqabət aparması üçün dövlət dəstəyi və əlverişli biznes mühitinin yaradılması da mühüm əhəmiyyət daşıyır.

Crossmedia.az-a açıqlamasında iqtisadçı Fuad İbrahimov bildirib ki, ümumiyyətlə,
istənilən biznesin, xüsusilə də rəqabətyönümlü biznesin yaranması üçün biznes
mühitinin özü lazımdır:
“İndi mən biznes mühitinin nə olduğunu izah edim.
İstənilən məhsulu istehsal etmək üçün bir neçə amil var. Aydın məsələdir ki,
ilk növbədə kadrlar olmalıdır. Çünki biz hansısa müəssisə açırıqsa, kadrlar,
mütəxəssislər onu hərəkətə gətirməli, orada işləməlidirlər. Misal üçün,
ayaqqabı istehsalı üçün bu sahənin mütəxəssisləri, istehsalçıları lazımdır.
Tutaq ki, bunlar var. Amma mütləq şəkildə rəqabətyönümlü mühitin özü də
olmalıdır.
Misal üçün, 2027-2030-cu illər üzrə yeni açıqlama verildi ki, Azərbaycanda
sənaye və kənd təsərrüfatı obyektlərinin elektrik enerjisinə qoşulma
xərclərinin 50 faizini hökumət qarşılayacaq. Bu nə deməkdir? Sizə izah edim.
Tutaq ki, biz bir müəssisə, zavod açırıq. Ora elektrik enerjisi qoşulmalıdır,
düzdür? Bu da müəyyən xərclər deməkdir. Elektrik enerjisi üzrə texniki şərtin
dövlət rüsumu bir kilovat üçün təxminən 290 neçə manatdır. Yəni 1000 kilovatlıq
elektrik enerjisi üzrə texniki şərt almaq üçün 300 min manat dövlət rüsumu
köçürməlisən.
İndi sizə Çindən misal gətirim. Çində belə bir standart var. Rus dilində ona
“7 присоединений и одно выравнивание” deyirlər. Bu standartın tərcüməsi
təxminən belədir: yeddi qoşulma, bir tarazlaşma. Bu o deməkdir ki, yeddi
kommunikasiyanı qoşurlar. Buraya qaz, su, işıq, yol, rabitə daxildir.
Meydançanı da düzəldib sənə hazır vəziyyətdə verirlər ki, gəl, işə başla. Həmin
mərhələdə əlavə olaraq kredit də verirlər ki, zavodunu, fabrikini hərəkətə
gətirəsən.
Belə bir mühitdə, Çindəki biznes mühiti ilə Azərbaycan necə rəqabət apara
bilər? Bax, bir misal gətirdim. Biz bunu 10 ildir deyirik ki, bu, belə
olmalıdır. Hələ 2027-2030-cu illərdə elektrik enerjisi xərclərinin yarısını
hökumət qarşılayacaq. Düzdür, bizdə sənaye parkları açılıb. Baxın, yeddi-səkkiz
sənaye parkımız var, düzdürmü? Sənaye parklarının müəyyən ərazisi var. Yəni biz
iqtisadi sıçrayış etmək istəyiriksə, sizin sualınıza cavab olaraq deyim ki,
ayaqqabı istehsal etmək və bu sahədə rəqabət aparmaq istəyiriksə, elə etməliyik
ki, istehsal etdiyimiz ayaqqabılar Çindən gələn eyni səviyyəli ayaqqabılardan
heç olmasa 50 qəpik ucuz başa gəlsin. Belə olmalıdır ki, Çindən bura ayaqqabı
gətirmək sərf etməsin. Bax, bu mühit formalaşmalıdır. Xərcləri azaltmaq
lazımdır.
Sonra, ayaqqabının da müxtəlif növləri, brendləri var. Elə brendlər var ki,
aydın məsələdir, biz onları əvəz edə bilmərik. Amma yerli brend yarada bilərik.
Bizim zamanında da, indi də belə əl işləri ilə məşğul olan ustalarımız var.
Onlar xüsusi sifarişlə ayaqqabı tikir, hazırlayırlar. Amma bunu makroiqtisadi
səviyyədə artırmaq üçün müvafiq mühit formalaşmalıdır. Mənim dediyim mühit də
məhz budur.
Yenidən sənaye parklarına qayıdıram. Sənaye parklarında bax, bu Çin
standartı tətbiq olunur. Orada elektrik enerjisini, suyu və digər
kommunikasiyaları hökumət müəssisənin qapısına qədər gətirir. Deyir ki, buyur,
işlət. Ancaq biz bütün Azərbaycanı sənaye parklarında yerləşdirə bilərikmi?
Əgər istəyiriksə ki, bütün ölkəmizdə iqtisadi sıçrayış olsun, bütün ölkə sənaye
parkı prinsipi ilə işləməlidir.
Bax, fikrimi bilmirəm, deyə bildim, ya yox. Bu formatda biz artıq nəinki
ayaqqabı və paltar istehsalı, həm də digər mürəkkəb istehsal sahələrinin,
sənaye müəssisələrinin yaradılması, müxtəlif çeşidli məhsulların istehsalı üçün
əlverişli mühit yarada və həmin məhsulların satışını da təmin edə bilərik.
Yoxsa bu cür söz yığınları ilə hara gedəcəyik? Kimlə rəqabət aparaq? Nə
istehsal edək ki, Türkiyədəkindən ucuz olsun? Nə istehsal edək ki, Çindən
gətiriləndən daha sərfəli olsun?
Bu qədər misal gətirdim, özü də yalnız elektrik enerjisi ilə bağlı. İşə başlamamış 1000 kilovatlıq elektrik enerjisinə görə 300 min manat ödəyirsənsə, deməli, biznesə mənfi 300 mindən başlayırsan. Qardaş, bu halda hansı biznesdən danışa bilərik? Sən nə qədər ayaqqabı tikməlisən, nə qədər gəlir götürməlisən ki, heç olmasa, təkcə bu pulu geri qaytara biləsən? Hələ stolu qoyub arxasında oturmamısan, artıq mənfi 300 min manatdasan. Misal üçün dedim”.
Məhəbbət Tərlanoğlu
17:35 19.11.2026
Oxunuş sayı: 55