Azərbaycanın şanlı Zəfər salnaməsi

8 Noyabr Azərbaycan xalqının milli yaddaşına əbədi həkk olunmuş, dövlətçilik tariximizin ən şanlı səhifələrindən birini təşkil edən möhtəşəm Qələbə günüdür. Bu tarix xalqımızın uzun illər ərzində qəlbində yaşatdığı Vətən həsrətinin sona çatmasının, tarixi ədalətin bərpasının, milli iradənin və dövlətimizin qüdrətinin təntənəsidir. Zəfər Günü Azərbaycan xalqının birliyini, Vətənə bağlılığını, müstəqil dövlətçilik əzmini və öz tarixi torpaqlarına sahib çıxmaq qətiyyətini nümayiş etdirir. Bu möhtəşəm Qələbə müasir Azərbaycan tarixinin inkişaf istiqamətini müəyyənləşdirən, xalqımızın milli qürurunu və özünəinamını daha da yüksəldən tarixi hadisədir.

Azərbaycanın 8 Noyabr Zəfərinə gedən yolu mürəkkəb tarixi və siyasi proseslərlə müşayiət olunmuşdur. XX əsrin sonlarında dövlət müstəqilliyini bərpa edən ölkəmiz Ermənistanın hərbi təcavüzü, torpaqlarımızın işğalı, yüz minlərlə soydaşımızın doğma yurdlarından didərgin düşməsi və ağır humanitar faciələrlə üzləşmişdi. Lakin Azərbaycan xalqı bütün çətinliklərə baxmayaraq, öz tarixi torpaqlarına qayıdacağına və ərazi bütövlüyünü bərpa edəcəyinə inamını itirmədi.

1993-cü ildə Ulu Öndər Heydər Əliyevin xalqın təkidli tələbi ilə siyasi hakimiyyətə qayıdışı Azərbaycanın dövlətçilik tarixində yeni mərhələnin başlanğıcı oldu. Həmin dövrdə ölkədə hökm sürən siyasi böhran, iqtisadi tənəzzül və cəbhədəki ağır vəziyyət dövlət müstəqilliyimizi ciddi təhlükə qarşısında qoymuşdu. Ulu Öndər Heydər Əliyevin uzaqgörən siyasəti nəticəsində siyasi sabitliyin təmin edilməsi, dövlət institutlarının möhkəmləndirilməsi, milli ordunun formalaşdırılması və iqtisadi inkişafın təməllərinin yaradılması istiqamətində mühüm addımlar atıldı. 1994-cü ildə imzalanmış Əsrin müqaviləsi Azərbaycanın iqtisadi müstəqilliyinin gücləndirilməsinə, beynəlxalq əlaqələrinin genişlənməsinə və müdafiə potensialının artırılmasına mühüm töhfə verdi.

Ulu Öndər Heydər Əliyevin müəyyən etdiyi dövlətçilik strategiyası Prezident, Müzəffər Ali Baş Komandan cənab İlham Əliyev tərəfindən müasir dövrün tələblərinə uyğun şəkildə davam etdirildi. Dövlət başçısının rəhbərliyi ilə Azərbaycan iqtisadi inkişafını sürətləndirdi, beynəlxalq mövqelərini gücləndirdi, müasir hərbi texnologiyalara əsaslanan ordu quruculuğunu prioritet istiqamətə çevirdi. Müdafiə sənayesinin inkişafı, Silahlı Qüvvələrin maddi-texniki bazasının möhkəmləndirilməsi və hərbi qulluqçuların peşəkarlığının artırılması ardıcıl dövlət siyasətinin mühüm istiqamətləri oldu. Beləliklə, Azərbaycanın gələcək tarixi Qələbəsi üçün zəruri olan siyasi, iqtisadi və hərbi potensial formalaşdırıldı.

2020-ci il sentyabrın 27-də Ermənistan silahlı qüvvələrinin genişmiqyaslı hərbi təxribatlarına cavab olaraq Azərbaycan Ordusunun başladığı əks-hücum əməliyyatı xalqımızın qəhrəmanlıq tarixində yeni səhifə açdı. 44 gün davam edən Vətən müharibəsi Azərbaycan Ordusunun gücünü, əsgər və zabitlərimizin döyüş əzmini, xalqımızın milli həmrəyliyini bütün dünyaya nümayiş etdirdi. Prezident İlham Əliyevin qətiyyətli rəhbərliyi, xalqın dövlət başçısının ətrafında sıx birləşməsi və Ordumuzun döyüş meydanındakı qəhrəmanlığı Qələbənin əsas təminatına çevrildi.

Müharibənin ən mühüm hadisələrindən biri 2020-ci il noyabrın 8-də Şuşa şəhərinin işğaldan azad edilməsi oldu. Qarabağın tacı, Azərbaycan mədəniyyətinin və dövlətçilik tarixinin rəmzlərindən biri olan Şuşanın azadlığı müharibənin gedişində həlledici dönüş yaratdı. Çətin relyef və mürəkkəb döyüş şəraitində Azərbaycan əsgərinin göstərdiyi misilsiz qəhrəmanlıq hərb tariximizə qızıl hərflərlə yazıldı.

Həmin gün Prezident İlham Əliyevin Azərbaycan xalqına müraciətində səsləndirdiyi “Əziz Şuşa, sən azadsan! Əziz Şuşa, biz qayıtmışıq!” sözləri xalqımızın onilliklər boyu gözlədiyi tarixi müjdəyə çevrildi. Şuşanın azad edilməsi Azərbaycanın hərbi üstünlüyünü və Qələbəyə gedən yolun dönməzliyini təsdiqlədi. Noyabrın 10-da imzalanmış üçtərəfli Bəyanatla hərbi əməliyyatlar dayandırıldı, Ermənistan Ağdam, Kəlbəcər və Laçın rayonlarını Azərbaycana qaytarmağa razılaşdı. Bununla da 44 günlük Vətən müharibəsinin hərbi-siyasi nəticələri rəsmiləşdirildi.

Prezident İlham Əliyevin 2020-ci il 3 dekabr tarixli Sərəncamı ilə noyabrın 8-i Zəfər Günü elan edildi. Bu qərar xalqımızın tarixi Qələbəsinin əbədiləşdirilməsi, şəhidlərimizin xatirəsinin uca tutulması və milli qəhrəmanlıq salnaməsinin gələcək nəsillərə çatdırılması baxımından müstəsna əhəmiyyət daşıyır.

Lakin 44 günlük müharibədə əldə edilmiş Qələbə Azərbaycanın qarşısında duran bütün tarixi vəzifələrin başa çatması demək deyildi. Ölkənin ərazi bütövlüyünün bərpası ilə yanaşı, dövlət suverenliyinin bütün ərazilərdə təmin olunması da vacib idi. 2023-cü il sentyabrın 19-da Qarabağ iqtisadi rayonunda həyata keçirilən lokal xarakterli antiterror tədbirləri sentyabrın 20-də qarşıya qoyulmuş vəzifələrin yerinə yetirilməsi ilə başa çatdı. Bununla Azərbaycan öz konstitusiya quruluşunu bütün ölkə ərazisində bərpa etdi, separatizmə son qoydu və dövlət suverenliyini tam təmin etdi.

Prezident İlham Əliyevin 2024-cü il 19 sentyabr tarixli Sərəncamı ilə sentyabrın 20-si Dövlət Suverenliyi Günü elan edildi. Bu qərar 44 günlük Vətən müharibəsində qazanılmış Zəfərin məntiqi davamını və Azərbaycan dövlətçiliyinin yeni mərhələsini ifadə edir. Beləliklə, 8 Noyabr hərbi Qələbənin, 20 Sentyabr isə dövlət suverenliyinin bütün ərazilərimizdə bərpasının rəmzinə çevrildi.

Qələbədən sonra Azərbaycanın qarşısında duran əsas vəzifələrdən biri Qarabağ və Şərqi Zəngəzurun yenidən qurulması, dağıdılmış şəhər və kəndlərdə həyatın bərpası, müasir infrastrukturun yaradılması və keçmiş məcburi köçkünlərin doğma yurdlarına qayıdışının təmin edilməsidir. Böyük Qayıdış proqramı çərçivəsində həyata keçirilən layihələr qalib dövlətin quruculuq əzmini və iqtisadi imkanlarını nümayiş etdirir. Füzuli, Zəngilan, Laçın, Cəbrayıl, Ağdam, Kəlbəcər və digər rayonlarda aparılan tikinti və abadlıq işləri bölgənin sosial-iqtisadi inkişafına yeni imkanlar yaradır.

Bu genişmiqyaslı bərpa-quruculuq prosesində Azərbaycan Respublikasının Birinci vitse-prezidenti Mehriban xanım Əliyevanın və onun rəhbərlik etdiyi Heydər Əliyev Fondunun fəaliyyəti xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Mehriban xanım Əliyevanın təşəbbüsü və rəhbərliyi ilə Fond işğaldan azad edilmiş ərazilərdə Azərbaycanın tarixi-mədəni irsinin qorunması, dini abidələrin bərpası və milli-mənəvi dəyərlərimizin yaşadılması istiqamətində mühüm layihələr həyata keçirir. Fondun bu fəaliyyəti Qarabağın tarixi simasının bərpasına, xalqımızın əsrlər boyu yaratdığı mədəni irsin qorunmasına və beynəlxalq ictimaiyyətə təqdim olunmasına xidmət edir. Mehriban xanım Əliyevanın rəhbərliyi ilə həyata keçirilən bu layihələr dövlətin quruculuq siyasətini mənəvi və mədəni məzmunla zənginləşdirir. Bu fəaliyyətin əsas məqsədi Qarabağın yalnız fiziki deyil, həm də tarixi-mədəni baxımdan dirçəldilməsidir.

Bütün bu işlər sübut edir ki, Zəfərdən sonrakı mərhələdə Azərbaycanın əsas hədəfi azad edilmiş əraziləri ölkənin ən müasir və inkişaf etmiş bölgələrindən birinə çevirməkdir. Doğma yurdlarına qayıdan ailələrin təhlükəsiz və layiqli yaşayış şəraiti ilə təmin olunması, yeni iş yerlərinin yaradılması, təhsil və səhiyyə infrastrukturunun qurulması dövlət siyasətinin prioritet istiqamətləridir.

Azərbaycanın hərbi Qələbədən sonra diplomatik müstəvidə nümayiş etdirdiyi ardıcıllıq da xüsusi qeyd edilməlidir. Ölkəmiz regionda davamlı sülhün təmin olunması, Ermənistanla münasibətlərin normallaşdırılması və dövlətlərin suverenliyinə, ərazi bütövlüyünə hörmət əsasında yeni əməkdaşlıq mühitinin formalaşdırılması istiqamətində prinsipial mövqe nümayiş etdirmişdir.

2025-ci il avqustun 8-də Vaşinqtonda Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev, ABŞ Prezidenti Donald Tramp və Ermənistanın Baş naziri Nikol Paşinyanın iştirakı ilə keçirilmiş görüş bu baxımdan mühüm siyasi hadisə oldu. Görüşün nəticəsində Azərbaycan və Ermənistan arasında sülhün və dövlətlərarası münasibətlərin təsis olunması haqqında Sazişin razılaşdırılmış mətni xarici işlər nazirləri tərəfindən paraflandı. İmzalanmış Birgə Bəyannamədə sülh sazişinin imzalanması və ratifikasiyası istiqamətində növbəti addımlar, ATƏT-in Minsk Prosesi və onunla əlaqəli strukturların bağlanması, regional nəqliyyat-kommunikasiya əlaqələrinin inkişafı məsələləri əksini tapdı.

Vaşinqtonda əldə olunan razılaşmalar Azərbaycanın müharibədən sonrakı diplomatik strategiyasının mühüm nəticələrindən biri kimi qiymətləndirilməlidir. Çünki Azərbaycan öz ərazi bütövlüyünü və suverenliyini bərpa etdikdən sonra regionda uzunmüddətli sülhün və əməkdaşlığın təmin olunması üçün siyasi iradə nümayiş etdirmişdir. Naxçıvanla maneəsiz bağlantının təmin edilməsi və nəqliyyat-kommunikasiya imkanlarının genişləndirilməsi məsələləri də ölkəmizin strateji maraqları baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır. Beləliklə, hərbi müstəvidə qazanılmış Zəfər diplomatik müstəvidə yeni imkanların yaranmasına zəmin yaratmışdır.

Bu tarixi proseslərin siyasi mahiyyətinin qiymətləndirilməsi baxımından Yeni Azərbaycan Partiyasının VIII Qurultayında Prezident, Partiyanın Sədri cənab İlham Əliyevin nitqi xüsusi əhəmiyyət daşıyır. 2026-cı il oktyabrın 2-də keçirilən Qurultay Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü və suverenliyini tam bərpa etdiyi yeni siyasi reallıqlar şəraitində baş tutdu. Dövlət başçısı çıxışında ölkəmizin keçdiyi inkişaf yolunu təhlil edərək əldə edilmiş tarixi nailiyyətləri və qarşıda duran strateji vəzifələri diqqətə çatdırdı.

Prezident İlham Əliyev qurultaydakı nitqində 8 Noyabrın və 20 Sentyabrın Azərbaycan xalqının əbədi bayramları olduğunu vurğuladı. Bu fikirlər həmin tarixlərin dövlətçilik baxımından vahid məna daşıdığını təsdiqləyir. 44 günlük Vətən müharibəsində qazanılmış Qələbə və 2023-cü ilin sentyabrında suverenliyin tam bərpası Azərbaycan tarixində yeni mərhələnin əsasını qoymuşdur. Dövlət başçısının çıxışında Azərbaycanın öz gücünə arxalanaraq tarixi məqsədlərinə nail olması, müstəqil siyasət yürütməsi və milli maraqlarını qətiyyətlə müdafiə etməsi xüsusi diqqət çəkirdi.

VIII Qurultayda Ulu Öndər Heydər Əliyevin siyasi irsinin və müəyyən etdiyi dövlətçilik kursunun əhəmiyyəti də ön plana çəkildi. Prezident İlham Əliyev müstəqillik, dövlətçilik, iqtisadi müstəqillik, güclü hərbi potensial və milli imkanlardan səmərəli istifadəni Azərbaycanın inkişaf strategiyasının əsas istiqamətləri kimi təqdim etdi. Bu prinsiplər 2020-ci ildə əldə edilmiş Qələbənin siyasi və iqtisadi əsaslarını izah etməklə yanaşı, gələcək inkişafımızın da istiqamətini müəyyənləşdirir.

Dövlət başçısının nitqində hərbi qüdrətin qorunması və müdafiə potensialının daha da gücləndirilməsi məsələsi xüsusi yer tuturdu. Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü və suverenliyini bərpa etməsi təhlükəsizlik məsələlərinin aktuallığını aradan qaldırmır. Müasir dünyada baş verən geosiyasi dəyişikliklər və yeni təhdidlər hər bir dövlətin öz müdafiə qabiliyyətini daim inkişaf etdirməsini tələb edir. Bu baxımdan güclü ordu, müasir müdafiə sənayesi və yüksək texnoloji imkanlar Azərbaycanın milli təhlükəsizliyinin əsas təminatlarıdır.

VIII Qurultayda diqqət çəkən digər mühüm məsələlərdən biri ideoloji təhlükəsizlik idi. Prezident İlham Əliyev müasir informasiya texnologiyalarının, internetin və süni intellektin yaratdığı yeni çağırışlar fonunda milli-mənəvi dəyərlərin qorunmasının, gənc nəslin vətənpərvərlik ruhunda yetişdirilməsinin və tarixi həqiqətlərin düzgün təbliğinin əhəmiyyətini vurğuladı. Vətən müharibəsi dövründə informasiya cəbhəsində aparılan mübarizə göstərdi ki, dövlətin beynəlxalq mövqeyinin müdafiəsində informasiya üstünlüyü də mühüm rol oynayır.

Zəfər tariximizin mənəvi əsaslarından danışarkən şəhidlərimizin qəhrəmanlığını xüsusi ehtiramla yad etmək hər birimizin borcudur. Azərbaycanın ərazi bütövlüyü və suverenliyi uğrunda canlarından keçən Vətən övladlarının fədakarlığı xalqımızın yaddaşında əbədi yaşayacaq. Qazilərimizin şücaəti, döyüşçülərimizin qəhrəmanlığı və şəhid ailələrinin göstərdiyi dözüm Zəfərin mənəvi gücünü təşkil edir. Onların xatirəsini yaşatmaq, ailələrinə və müharibə iştirakçılarına qayğı göstərmək dövlətin və cəmiyyətin qarşısında duran mühüm vəzifədir.

Zəfər tarixinin gələcək nəsillərə çatdırılması da xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Gənclər 44 günlük Vətən müharibəsinin səbəblərini, gedişini və tarixi nəticələrini dərindən bilməli, dövlətimizin bu Qələbəyə hansı siyasi, iqtisadi və hərbi hazırlıq mərhələlərindən keçərək nail olduğunu öyrənməlidirlər. Təhsil müəssisələrinin, ictimai təşkilatların və siyasi partiyaların bu istiqamətdə maarifləndirici fəaliyyəti milli yaddaşın qorunmasına və vətənpərvərlik ruhunun gücləndirilməsinə xidmət edir.

Bu gün Azərbaycan öz ərazi bütövlüyünü və suverenliyini bərpa etmiş, regionda yeni siyasi reallıqlar yaratmış, beynəlxalq mövqelərini gücləndirmiş və gələcəyə inamla addımlayan dövlətdir. Ölkəmizin əldə etdiyi nailiyyətlərin əsasında Ulu Öndər Heydər Əliyevin müəyyən etdiyi dövlətçilik strategiyası, Prezident İlham Əliyevin qətiyyətli rəhbərliyi, Azərbaycan Ordusunun qüdrəti və xalqımızın sarsılmaz birliyi dayanır. Birinci vitse-prezident Mehriban xanım Əliyevanın və Heydər Əliyev Fondunun Qarabağda həyata keçirdiyi bərpa və mədəni irsin qorunması layihələri isə Zəfərin quruculuq və dirçəliş mərhələsinə mühüm töhfə verir.

Zahid Cəfərov 

Hüquq elmləri doktoru, professor, YAP Yasamal rayon “Z.Xəlilov küç. 33” (BDU) ünvanı üzrə ərazi partiya təşkilatının sədri, Qərbi Azərbaycan İcması İdarə Heyətinin üzvü, Hüquq Komissiyasının və Böyük Qarakilsə rayon icmasının sədri