Sosium

Azərbaycanda çarşabla gəzmək qadağan edilə bilərmi?

Tacikistanda dini geyim və xarici görünüşlə bağlı yeni məhdudiyyətlər tətbiq edilib. Ölkə hakimiyyəti milli ənənələrə uyğun hesab etmədiyi geyim elementlərinə qarşı nəzarəti gücləndirib. Yeni qaydalara əsasən, bəzi ərəb üslublu geyimlərin, o cümlədən qara çarşabların istifadəsi və ölkəyə idxalı qadağan edilib. Eyni zamanda, hüquq-mühafizə orqanları uzun saqqallı şəxslərə nəzarəti artırıb.

Azərbaycanda da uzun illərdir dini geyim, çarşab və hicab məsələsi ictimai müzakirələrin mövzularından biridir. Müxtəlif dövrlərdə bu məsələ ilə bağlı fərqli yanaşmalar səsləndirilib. Bəziləri dini geyimin şəxsi seçim olduğunu vurğulasa da, bəzi şəxslər təhlükəsizlik, dünyəvi dövlət prinsipləri və sosial inteqrasiya arqumentlərini önə çəkərək daha sərt yanaşmalar təklif edirlər.

Hətta bəzi müzakirələrdə hicabın qadağan olunması ilə bağlı daha radikal fikirlər də səsləndirilir.

Mövzu ilə bağlı ilahiyyatçı Fazil Əhmədov isə bildirib ki, hansı ölkədə bu növ qərarlar qəbul olunursa, bu, müsəlman xalqları arasında narazılıq yaradır və insanların öz dövlətinə münasibətinə mənfi təsir göstərir:

“Bu cür qərarların qəbul olunması müsəlman cəmiyyətlərində narazılıq yaradır və insanların öz dövlətinə qarşı mənfi münasibət formalaşdırır. Çünki bu növ qərarlar məntiqli deyil. Ümumiyyətlə, islami geyimlər İslama xasdır. Bu, bir xalqa, ərəb xalqına məxsus ənənə deyil. Əgər hicab geyimi ərəb xalqına məxsus olsaydı, İslamdan əvvəl də ərəblər bu cür geyinərdilər. Bilirik ki, İslam gəldikdən sonra bu məsələ vacib oldu. Ondan əvvəl insanlar istədikləri kimi geyinirdilər. Daha sonra Allah tərəfindən Məhəmməd peyğəmbərə Quran və hədislər vasitəsilə qadınların islami geyim qaydaları bildirildi. Deməli, bu növ qərarlar ona görə məntiqsiz sayılır ki, bu geyim ərəb xalqına və ya ərəb ənənəsinə aid deyil. O, İslamın gəlişindən sonra ilahi hökm olaraq vacib buyurulub. Bəs niyə bu növ qərarlar məhz müsəlman ölkələrində qəbul olunur? Bəli, sifətin tamamilə örtülməsi müəyyən mənada başadüşüləndir. Çünki üzün tam bağlanması İslamda vacib deyil, bunu edənlər əlavə savab niyyəti ilə edirlər. Ona görə bəzi ölkələrdə sifətin tam örtülməsinin qadağan olunması müəyyən mənada izah oluna bilər. Amma ümumilikdə hicab qadağasının məhz müsəlman ölkələrində gündəmə gəlməsi ikinci məntiqsiz məqamdır. Mən hesab edirəm ki, bu cür qadağalar əsasən xarici təsirlərin nəticəsində meydana çıxır.

Məsələn, Tacikistan, Türkmənistan, Azərbaycan, Gürcüstan və digər ölkələr demokratik quruluşa malikdir. İnsanlar istədikləri geyimi seçə bilirlər. Əgər söhbət ənənədən gedirsə, Azərbaycanda, Türkmənistanda, Türkiyədə və Gürcüstanda insanların geyindiyi geyimlər milli geyim deyil, Avropa üslublu geyimlərdir. Əgər ərəb üslublu geyimlər ənənə adı ilə qadağan edilirsə, eyni məntiqlə Avropa mənşəli geyimlər də qadağan olunmalıdır. Bu baxımdan bu qərarlar absurd görünür. İnanmıram ki, Azərbaycan belə qərarlara qoşulsun. Çünki biz daha demokratik, vicdan və fikir azadlığına önəm verən bir ölkəyik. Dövlətimiz müxtəlif islam təşkilatlarında təmsil olunur, İslam ölkələri arasında nümunəvi mövqeyi ilə seçilir. Multikultural dəyərlər və bu istiqamətdə keçirilən beynəlxalq tədbirlər baxımından da hər zaman ön sıralarda olub. Hesab etmirəm ki, Azərbaycan dövləti demokratik və beynəlxalq aləmdə bu cür tanınan bir ölkə kimi belə qərarlar qəbul etsin. Çünki bu, vicdan və geyim azadlığına ziddir. Necə olur ki, Fransa, İspaniya, Amerika Birləşmiş Ştatları, İsveç və Norveç kimi ölkələrdə insanlar sərbəst şəkildə geyinir və belə qadağalar tətbiq olunmur? Mən həm də ingilis dili tərcüməçisi kimi dünyanın müxtəlif ölkələrindən olan insanlarla ünsiyyətdəyəm və müşahidələrimə əsasən deyə bilərəm ki, Avropada İslama maraq artır, hicablı qadınların sayı da çoxalır. Bəs necə olur ki, xristian ölkələrində belə qadağalar qəbul olunmur, amma müsəlman ölkələrində bu məsələ tez-tez gündəmə gətirilir? Bu, müəyyən suallar yaradır”.

İlahiyyatçı onu da qeyd edib ki, bu, xarici təsirlərin mövcudluğuna dair şübhələri artırır:

“Şükür Allaha ki, Azərbaycanda belə hallar yoxdur və inanmıram ki, gələcəkdə də olsun. İnsanlar hicabdan sərbəst şəkildə istifadə edirlər və bunun ərəb millətçiliyi ilə heç bir əlaqəsi yoxdur. Bu, İslamın qayda-qanunudur, Quranın əmri və İslam peyğəmbərinin Allah tərəfindən gətirdiyi göstərişdir. Cəmiyyətimiz də, şükür Allaha, istər hicablı, istər hicabsız insanlar arasında qarşılıqlı hörmət və tolerantlıq baxımından bir çox ölkələrə nümunədir".

Mövzu ilə bağlı sosioloq, fəlsəfə doktoru Hüseyn İbrahimov Crossmedia.az-a açıqlamasında qeyd edib ki, istənilən dini adət-ənənə və inanc insanların sərbəst seçim hüququdur:

“Bununla yanaşı, dini inanc və onun yaratdığı digər ənənələr, adətlər, dəyərlər sistemi getdikcə müasir dünyada həm də bir təbliğat vasitəsinə çevrilir. Görürük ki, insanlar bu və ya digər

dərəcədə müəyyən ritual və ənənələri başqa ölkələrə, xalqlara, cəmiyyətlərə ixrac etməyə, bununla da cəmiyyətlərin strukturunda, dini institutlarda, eləcə də digər sosial institutlarda qeyri-müəyyənlik və fikir ayrılıqları yaratmağa çalışırlar. Tacikistan özü müsəlman ölkəsi olmaqla yanaşı, burada İslam adətləri ilə bərabər qonşu ölkələrin müəyyən adət və ənənələri də bir-birinə qarışmış vəziyyətdədir. Eyni zamanda ölkədə müasirləşmə tendensiyası da mövcuddur. Nəzərə alsaq ki, dini-mədəni dünyagörüşünün sürətli idxalı prosesi Tacikistan üçün gələcəkdə müəyyən təhdidlər yarada bilər, görünür, onlar da məhz buna görə bu addımı atırlar. Təbii ki, istər aidiyyəti dövlət qurumları, istər vətəndaş cəmiyyəti institutları, istərsə də digər sosial institutlar ölkədə milli, dini və sosial həmrəyliyin pozulmasına yönələn təhdidlərə qarşı hər zaman ayıq olmalıdırlar. Xatırlayırıq ki, 90-cı illərdə ölkəmizdə də müxtəlif dini inanclı qüvvələrin Azərbaycan cəmiyyətində müəyyən təşviş yaratmaq cəhdləri artırmışdı.Lakin dövlətimizin həyata keçirdiyi mütərəqqi və müasir dini-siyasi, institusional, eləcə də sosial siyasət nəticəsində bu kimi halların qarşısı zaman-zaman sivil qaydada alındı”.

Sosioloq bildirib ki, Tacikistan özü üçün bu cür halları təhdid hesab edir:

“Nəzərə alsaq ki, Tacikistana yaxın yerləşən Əfqanıstandakı mövcud quruluşun və orada formalaşan adət-ənənələrin ölkəyə təsiri də istisna deyil, bu baxımdan Tacikistanın siyasi, sosial və hüquqi institutlarının həmin istiqamətdə fəallığının artması başadüşüləndir".

Zərnigar Hüseynli