Latviya prezidenti Bakıda: Enerji və siyasətin kəsişməsi

Regionda baş verən hadisələrə səthi baxış çox zaman yanlış nəticələrə gətirib çıxarır. Bugünkü geosiyasi mənzərə isə sadəcə ayrı-ayrı hadisələrin toplusu deyil, bir-biri ilə sıx bağlı olan və böyük güclərin maraqlarının toqquşduğu mürəkkəb bir sistemdir. Bu sistemin mərkəzində isə, getdikcə daha aydın şəkildə bir ölkə dayanır – Azərbaycan.

Latviya prezidentinin Bakıya səfəri və bu səfər çərçivəsində verilən bəyanatlar ilk baxışda adi diplomatik hadisə kimi görünə bilər. Lakin, çıxışların məzmununa diqqətlə baxdıqda tamam fərqli mənzərə ortaya çıxır. Burada sadəcə ikitərəfli münasibətlərdən yox, daha geniş geosiyasi çərçivədən danışılır. Azərbaycan rəhbərliyi açıq şəkildə regionda sülh prosesinin artıq faktiki mərhələyə keçdiyini qeyd edir və Ermənistanla münasibətlərdə yeni dinamikanın yarandığını bildirir. Bu, çox mühüm siqnaldır. Çünki eyni zamanda regionun digər istiqamətində – Ermənistanda – tam fərqli proseslər gedir.

Ermənistanda gözlənilən siyasi dəyişikliklər təsadüfi deyil. Rusiya uzun müddətdir ki, Cənubi Qafqazda itirdiyi mövqeləri bərpa etməyə çalışır. Paşinyanın qərbyönümlü siyasəti Moskvanın maraqları ilə ziddiyyət təşkil edir. Bu səbəbdən, Ermənistanda hakimiyyət dəyişikliyi ehtimalı getdikcə artır. Bu isə, yalnız Ermənistanın daxili məsələsi deyil. Əgər belə bir dəyişiklik baş verərsə, Qarabağ məsələsinin yenidən gündəmə gətirilməsi cəhdləri qaçılmaz olacaq. Bu isə, regionda sabitliyi pozmaq üçün istifadə edilə biləcək ən həssas nöqtədir.

Digər tərəfdən, İran ətrafında gərginliyin artması regionu daha da mürəkkəbləşdirir. ABŞ və İsrailin İrana qarşı siyasəti artıq açıq qarşıdurma mərhələsinə yaxınlaşır. Bu qarşıdurmanın hərbi fazaya keçməsi ehtimalı realdır və belə bir ssenari baş verərsə, bu, birbaşa Azərbaycanın cənub sərhədlərinə təsir edəcək. İran yalnız regional oyunçu deyil, həm də enerji və nəqliyyat marşrutlarının əsas komponentidir. Bu ölkədə baş verəcək hər hansı destabilizasiya bütövlükdə regionun logistikasını dəyişə bilər.

Bu kontekstdə Körfəzdə neft daşımalarının çətinləşməsi xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Əgər enerji axınları ənənəvi marşrutlar üzrə fasilələrlə üzləşərsə, alternativ yolların əhəmiyyəti kəskin şəkildə artacaq. Məhz bu nöqtədə Orta dəhliz məsələsi ön plana çıxır. Çin–Avropa xətti üzrə uzanan bu marşrut artıq sadəcə iqtisadi layihə deyil, geosiyasi zərurətə çevrilir. Avropa üçün enerji təhlükəsizliyi məsələsi kritik həddə çatdıqca Azərbaycanın rolu daha da artır.

Latviya prezidentinin çıxışında Azərbaycanın Trans-Xəzər nəqliyyat dəhlizində və energetika sahəsində “strateji dəyər” kimi qiymətləndirilməsi təsadüfi deyil . Bu ifadə əslində Avropanın real mövqeyini əks etdirir. Avropa artıq anlayır ki, enerji və nəqliyyat təhlükəsizliyi baxımından Azərbaycan alternativ deyil, zəruri tərəfdaşdır.

Lakin burada paradoks yaranır. Bir tərəfdən Avropa liderləri Azərbaycana səfərlər edir, əməkdaşlıq genişlənir, enerji layihələri müzakirə olunur. Digər tərəfdən isə, bəzi Avropa ölkələrində – xüsusilə Fransa, Hollandiya və Belçikada – anti-Azərbaycan bəyanatları səsləndirilir. Bu ziddiyyət təsadüfi deyil. Bu, Avropanın daxilində gedən siyasi parçalanmanın göstəricisidir.

Avropanın bir hissəsi praqmatik yanaşmanı seçir – enerji, nəqliyyat və təhlükəsizlik maraqları əsasında Azərbaycanla əməkdaşlığı gücləndirir. Digər hissə isə, ideoloji və siyasi səbəblərdən regiona fərqli yanaşır. Xüsusilə Fransa kimi ölkələr Ermənistan faktorundan istifadə edərək Cənubi Qafqazda öz təsir imkanlarını artırmağa çalışır. Bu isə, Avropa daxilində vahid siyasətin formalaşmasına mane olur.

Məhz bu fonda Latviya prezidentinin Bakıya səfəri xüsusi əhəmiyyət qazanır. Baltik ölkələri ümumilikdə Rusiya faktorunu çox yaxşı anlayır və regionda sabitliyin qorunmasının nə qədər vacib olduğunu dərk edir. Latviyanın Azərbaycana açıq dəstəyi, sülh prosesinə müsbət yanaşması və enerji əməkdaşlığını strateji səviyyədə qiymətləndirməsi Avropa daxilində fərqli bir xəttin mövcud olduğunu göstərir.

Azərbaycan Prezidenti ilə Latviya prezidentinin bəyanatlarında diqqət çəkən digər mühüm məqam regionda baş verən hadisələrin geniş şəkildə müzakirə olunmasıdır. Burada yalnız Azərbaycan-Ermənistan münasibətləri deyil, həm də Yaxın Şərqdə və İranda baş verən proseslərə toxunulur. Bu isə onu göstərir ki, Azərbaycan artıq regional deyil, daha geniş geosiyasi kontekstdə fəaliyyət göstərir.

İlham Əliyevin Gürcüstana səfəri də bu kontekstdə xüsusi məna daşıyırdı. Zəngəzur dəhlizinin hələlik qeyri-müəyyən qalması fonunda Gürcüstan üzərindən keçən marşrutların əhəmiyyəti artır. Bu, alternativ deyil, paralel strateji xəttdir. Azərbaycan bu gün tək bir istiqamətə bağlı qalmır, müxtəlif ssenariləri nəzərə alaraq çoxşaxəli siyasət aparır.

Bu siyasətin əsas xüsusiyyəti balansdır. Azərbaycan nə tam şəkildə Qərbə, nə də tam şəkildə başqa güc mərkəzinə yönəlir. O, öz milli maraqlarına əsaslanan müstəqil xətt yürüdür. Bu isə, onu regionda unikal aktora çevirir. Məhz buna görə həm Qərb, həm də digər güclər Azərbaycanla əməkdaşlıq etməyə məcburdur.

Bugünkü reallıq ondan ibarətdir ki, dünya yeni enerji və nəqliyyat xəritəsi qurur. Bu xəritədə Azərbaycanın yeri artıq müəyyən olunub. O, sadəcə tranzit ölkə deyil, həm də enerji təminatçısı və geosiyasi körpüdür. Bu rol getdikcə daha da güclənir.

Lakin bu güclənmə eyni zamanda riskləri də artırır. Regionda baş verən hər bir gərginlik birbaşa Azərbaycana təsir edir. Ermənistan daxilində mümkün dəyişikliklər, İran ətrafında hərbi risklər, qlobal enerji böhranı – bütün bunlar eyni vaxtda baş verir. Bu isə, vəziyyəti daha da həssas edir.

Belə bir şəraitdə Azərbaycanın əsas üstünlüyü onun strateji düşüncəsidir. Bu düşüncə yalnız bugünü deyil, gələcəyi də nəzərə alır. Latviya prezidentinin səfəri, Avropa liderlərinin Bakıya artan marağı, enerji layihələrinin genişlənməsi – bütün bunlar bir sistemin hissəsidir.

Anti-Azərbaycan bəyanatları isə, bu sistemin digər tərəfidir. Bu bəyanatlar təsadüfi deyil və müəyyən güclərin narahatlığını əks etdirir. Azərbaycanın artan rolu bəzi dairələr üçün arzuolunan deyil. Lakin reallıq dəyişməzdir: enerji təhlükəsizliyi, nəqliyyat marşrutları və regional sabitlik məsələlərində Azərbaycan artıq əsas aktorlardan biridir.

Nəticə etibarilə, bugünkü geosiyasi mənzərəni belə ifadə etmək olar: regionda gərginlik artır, amma eyni zamanda yeni imkanlar yaranır. Azərbaycan bu imkanları dəyərləndirən və riskləri idarə edən nadir ölkələrdən biridir. Bu isə, onun gələcək rolunu daha da gücləndirir.

Bugünkü hadisələr təsadüfi deyil. Onlar böyük bir dəyişikliyin əlamətləridir. Bu dəyişikliyin mərkəzində isə, artıq hamının qəbul etdiyi bir həqiqət dayanır: Azərbaycan regionun taleyini müəyyən edən əsas oyunçulardan birinə çevrilib.

🖨 Çap et

14:50 23.04.2026

Oxunuş sayı: 514