Razılığınız olmadan foto və videonuz sosial şəbəkələrdə paylaşılarsa?... Hüquqşünasdan XƏBƏRDARLIQ
Son vaxtlar sosial şəbəkələrdə görünməmiş bir dalğa müşahidə olunur: anonim hesablar şəxsi fotoları yayımlayır, insanların ləyaqətini alçaldan, təhqiredici mesajlarla onları hədəfə alır.
Gündəlik həyatımızda hər kəs bu virtual hücumların qurbanına çevrilə bilər. Xüsusilə, son zamanlar tələbələr arasında belə hallar kəskin şəkildə artıb. Bu artıq sırf etik problem deyil – şəxslərin həyatı və nüfuzuna açıq hücum kimi qiymətləndirilir.
Anonimlik arxasında gizlənmək isə heç kimə toxunulmazlıq vermir. Paylaşılan rəqəmsal izlər hər zaman sübut kimi ortaya çıxır və qurbanları qorumaq üçün istifadə oluna bilər. Bu virtual reallıqda hər klik və paylaşımın real nəticələri var – bir çoxları bunun fərqində belə deyil.
Məsələ ilə bağlı hüquq elmləri doktoru Vüsalə Əhmədova Crossmedia.az-a açıqlama verib:
"Şəxsin açıq razılığı olmadan onun fotosunun sosial mediyada paylaşılması qanunsuz hesab oluna bilər. Hətta şəxsin adı qeyd olunmasa belə, həmin şəkil vasitəsilə şəxsin üzü tanınırsa, bu artıq identifikasiya olunan məlumat sayılır.
Razılıq olmadan paylaşım mülki və ya inzibati, bəzi hallarda da cinayət məsuliyyəti yaradır. Əgər fotodakı şəxs tanınmırsa, üzü görünmür və ya blurlanmışsa, kütləvi tədbirdə çəkilən şəkilsə və konkret şəxs hədəf seçilməyibsə, həmçinin də, maarifləndirici və ictimai maraq çərçivəsindədirsə, bu zaman hüquqi məsuliyyət yaranmaya bilər. Rəqəmsal iz istifadəçinin elektron ortamdakı texniki məlumatlarıdır. Buraya, IP ünvanı, cihaz məlumatları, giriş-çıxış vaxtları, sosial şəbəkə qeydiyyat məlumatları, e-poçt və s. daxildir.
Hüquq-mühafizə orqanları sosial şəbəkə platformalarına rəsmi sorğu göndərərək bu məlumatları əldə edə bilirlər.
Facebook və Instagram kimi sosial platformalar rəsmi sorğu əsasında məlumatları təqdim edirlər. Azərbaycan Respublikası qanunvericiliyinə əsasən, foto və ya video materiallar, elektron sənədlər, yazışmalar, screenshotlar və s. kimi elektron materiallar sübut kimi qəbul olunur".
V.Əhmədova bu vəziyyətdə zərərçəkmiş şəxsin atmalı olduğu addımı vurğulayıb:
"Material hansı profil vasitəsilə paylaşılıbsa həmin profilin linkini əldə etməli, paylaşılan məlumatı screen etməli, tarix və vaxtı qeyd etməli, polisə ərizə ilə şikayət etməlidir. Əgər paylaşılan materialda təhqir, böhtan, şantaj, hədə-qorxu varsa və ya pornoqrafik və ya intim materiallar yayılmışsa bu zaman cinayət işi belə başladılır.
Məsələn, Cinayət Məcəlləsinin 147-ci maddəsi "böhtan"ı nəzərdə tutur. Sosial şəbəkədə post və ya story paylaşaraq, açıq və ya qapalı qruplarda yazı yazaraq yalan olduğunu bilə-bilə məlumat yayma, şəxsin şərəf və ləyaqətini ləkələmə, məlumatı üçüncü şəxslərə ötürmə cinayətin tərkib elementləridir (maddə 147.1).
Həmçinin, Cinayət Məcəlləsinin 148-ci maddəsinə müvafiq olaraq, şəxsə nalayiq formada ifadələr işlətmək, şərəf və ləyaqətini alçaltmaq "təhqir" hesab olunur.
Ayrıca, Cinayət Məcəlləsinin 156-cı maddəsi şəxsi həyatın toxunulmazlığının pozulmasını nəzərdə tutur. Şəxsin şəkli razılığı olmadan yayılırsa, xüsusilə intim və ya şəxsi xarakterlidirsə, bu artıq ayrıca cinayət tərkibi yaradır.
Bu maddə xüsusilə qisas xarakterli (revenge porn) gizli çəkiliş hallarında tətbiq edilir. Anonim hesab məsuliyyətdən azad edirmi? Xeyr etmir. Çünki, hər bir anonim hesabın arxasında real şəxs dayanır. IP və digər texniki izlər vasitəsilə şəxs müəyyən edildikdə anonimlik də aradan qalxır. Yalnız, IP ünvan VPN vasitəsilə gizlədildiyi və ya xarici server istifadə olunduğu hallarda istintaq mürəkkəbləşir, amma tam mümkünsüz sayılmaz".
Fatimə Məmmədova
11:03 24.02.2026
Oxunuş sayı: 938
