24 Yanvar – Beynəlxalq Təhsil Günü: Biliklə qurulan gələcək
Yanvarın 24-ü dünyada Beynəlxalq Təhsil Günü kimi qeyd olunur. Bu tarix təsadüfi seçilməyib. Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Baş Assambleyası təhsilin sülhün, davamlı inkişafın və sosial ədalətin əsas şərtlərindən biri olduğunu vurğulamaq məqsədilə bu günü beynəlxalq səviyyədə rəsmiləşdirib. Təhsil yalnız bilik ötürülməsi prosesi deyil, eyni zamanda cəmiyyətin gələcəyini formalaşdıran, insan potensialını üzə çıxaran və bərabər imkanlar yaradan fundamental dəyərdir.
Təhsil – insan hüququ və ictimai məsuliyyət
Təhsil hər bir insanın ayrılmaz hüququ hesab olunur. Bu hüquq Ümumdünya İnsan Hüquqları Bəyannaməsində də açıq şəkildə təsbit edilib. Sənəddə qeyd olunur ki, ibtidai təhsil pulsuz və məcburi olmalı, ali təhsil isə bacarıq və qabiliyyətlərə əsaslanaraq hamı üçün əlçatan edilməlidir. Daha sonra qəbul edilən Uşaq Hüquqları Konvensiyası da dövlətlərin üzərinə öhdəlik qoyaraq, uşaqların keyfiyyətli təhsilə çıxışının təmin olunmasını prioritet vəzifə kimi müəyyənləşdirib. Bu baxımdan təhsil təkcə fərdi inkişaf vasitəsi deyil, həm də ictimai məsuliyyətdir. Savadlı cəmiyyət daha dayanıqlı, daha ədalətli və daha güclü dövlət deməkdir.
Beynəlxalq Təhsil Gününün məqsədi
Beynəlxalq Təhsil Gününün əsas məqsədi qlobal miqyasda təhsilin qarşısında duran problemlərə diqqət çəkmək, mövcud bərabərsizlikləri gündəmə gətirmək və dövlətləri bu sahəyə daha çox sərmayə yatırmağa təşviq etməkdir. Müxtəlif illərdə bu gün fərqli mövzulara həsr olunur və həmin mövzular dövrün əsas çağırışlarını əks etdirir. Qlobal iqtisadi çətinliklər, sosial bərabərsizliklər, münaqişələr və iqlim böhranı fonunda təhsil məsələsi daha da ön plana çıxır. Mütəxəssislər hesab edirlər ki, dayanıqlı inkişaf məqsədlərinə çatmaq üçün təhsilə prioritet yanaşma qaçılmazdır.
Dünyada təhsilə çıxış problemləri
Bütün beynəlxalq çağırışlara baxmayaraq, bu gün dünyada milyonlarla insan təhsil hüququndan məhrumdur. Beynəlxalq hesabatlara əsasən, yüz milyonlarla uşaq və yeniyetmə məktəbdən kənarda qalır. Əsas oxu, yazı və riyazi biliklərə yiyələnə bilməyən uşaqların sayı isə hələ də yüksək olaraq qalır. Xüsusilə münaqişə zonalarında, yoxsul regionlarda və gender bərabərsizliyinin hökm sürdüyü ölkələrdə vəziyyət daha ağırdır. Qızların və qadınların təhsildən kənarda saxlanılması problemi bir sıra ölkələrdə sistemli xarakter daşıyır. Halbuki təhsil gender bərabərliyinin təmin olunmasının əsas alətlərindən biridir.
Qızların və qadınların təhsil hüququ
Qadınların və qızların təhsilə çıxışının məhdudlaşdırılması yalnız fərdi talelərə deyil, bütövlükdə cəmiyyətin inkişafına ciddi zərbə vurur. Təhsilli qadın daha sağlam ailə, daha savadlı nəsil və daha güclü sosial mühit deməkdir. Buna baxmayaraq, bəzi ölkələrdə milyonlarla qız məktəbə gedə bilmir və gələcək imkanlardan məhrum qalır.
Təhsil yoxsulluğa qarşı əsas vasitədir
Təhsil yoxsulluq dövranını qıran ən təsirli mexanizmlərdən biri hesab olunur. Keyfiyyətli təhsil alan insan əmək bazarında daha rəqabətli olur, sosial rifahını yüksəldə bilir və cəmiyyətə faydalı üzvə çevrilir. Məhz bu səbəbdən təhsilə yatırılan sərmayə uzunmüddətli perspektivdə həm iqtisadi, həm də sosial dividendlər gətirir.
Azərbaycanda təhsilin inkişafı
Azərbaycanda təhsil sahəsi dövlət siyasətinin əsas prioritet istiqamətlərindən biridir. Son illərdə bu sahədə həyata keçirilən islahatlar təhsilin keyfiyyətinin yüksəldilməsinə, beynəlxalq standartlara uyğunlaşdırılmasına yönəlib. Təhsilin bütün pillələri üzrə dövlət proqramları icra olunur, maddi-texniki baza gücləndirilir, müəllim hazırlığı və kurikulum islahatları davam etdirilir. Bu gün ölkədə savadlılıq səviyyəsinin yüksək olması aparılan məqsədyönlü siyasətin nəticəsi kimi qiymətləndirilir. Eyni zamanda milli və ümumbəşəri dəyərlərə söykənən, dünyəvi və demokratik prinsiplər əsasında inkişaf edən təhsil modeli formalaşdırılır.
Təhsilin sosial rolu
Təhsilin əhəmiyyəti yalnız iqtisadi göstəricilərlə məhdudlaşmır. Təhsil prosesi insanın şəxsiyyət kimi formalaşmasında mühüm rol oynayır. Biliklə yanaşı, etik dəyərlər, sosial məsuliyyət və vətəndaş mövqeyi də məhz təhsil vasitəsilə aşılanır.
24 Yanvar – Beynəlxalq Təhsil Günü bir daha xatırladır ki, təhsil alternativi olmayan bir dəyərdir. Təhsilə sərmayə qoymaq gələcəyə sərmayə qoymaq deməkdir. Güclü dövlət, sağlam cəmiyyət və dayanıqlı inkişaf yalnız bilik üzərində qurula bilər. Bu baxımdan təhsil hər zaman diqqət mərkəzində saxlanmalı, hər bir insan üçün əlçatan və keyfiyyətli olmalıdır.
Fatimə Məmmədova
16:46 24.01.2026
Oxunuş sayı: 442
