Qız qalasının açılmamış sirləri
Bakının ən qədim və tanınmış simvollarından biri olan Qız qalası təkcə memarlıq nümunəsi deyil, həm də keçmişdən bu günə qədər uzanan sirli bir tarixdir. İçərişəhərin mərkəzində ucalan bu möhtəşəm tikili əsrlərdir şəhərin dəyişən simasına şahidlik edir. Onun qarşısından keçən hər kəs bu abidənin qeyri-adi görünüşünə diqqət yetirsə də, Qız qalasının divarları arasında gizlənən tarixi sualların sayı hələ də az deyil. Qalanın nə vaxt tikilməsi, hansı məqsədlə istifadə olunması və adının haradan yaranması ilə bağlı müxtəlif fikirlər mövcuddur. Məhz bu müəmmalar onu Azərbaycanın ən maraqlı tarixi abidələrindən birinə çevirir.Qız qalasının tarixi ilə bağlı ən çox diqqət çəkən məqamlardan biri onun tikilmə dövrüdür. Abidənin cənub divarında yerləşən kitabədə XII əsrə aid tarix və memar Məsud ibn Davudun adı qeyd olunur. Lakin bu yazı qalanın bütünlüklə həmin dövrdə inşa edildiyini sübut etmir. Tədqiqatlarda tikilinin özülünün daha qədim dövrlərə aid ola biləcəyi ehtimalı da irəli sürülür. Bu səbəbdən Qız qalasının yaranma tarixi ilə bağlı müxtəlif yanaşmalar mövcuddur. Onun hansı dövrdə və hansı şəraitdə inşa edilməsi isə abidənin tarixini daha da maraqlı edir.Qız qalasını sirli edən əsas məqamlardan biri də adının mənşəyidir. Xalq arasında əsrlərdir danışılan rəvayətə görə, bir şah qızını istəmədiyi şəxslə evləndirmək istəyir. Atasının qərarını qəbul etməyən qız özünü qalanın zirvəsindən dənizə atır. Bu faciəli hadisənin ardından tikili Qız qalası adlandırılır. Rəvayətin müxtəlif versiyaları olsa da, onun real tarixi hadisə olduğunu təsdiqləyən sübut yoxdur. Digər izahlara görə, addakı “qız” sözü alınmaz, fəth edilməz və toxunulmaz mənası ilə əlaqəli ola bilər. Beləliklə, abidənin adı da onun tarixi qədər maraqlı müzakirə mövzusuna çevrilib.Qalanın daxilində yerləşən quyuya bənzər quruluş da diqqətçəkən detallardandır. Bu hissənin su təminatı ilə əlaqəli olduğu ehtimal edilsə də, onun dəqiq funksiyası barədə müxtəlif fikirlər mövcuddur. Abidənin daxili quruluşunda rast gəlinən bu cür xüsusiyyətlər Qız qalasının keçmişdə necə istifadə edildiyini araşdıranlar üçün mühüm əhəmiyyət daşıyır.Qız qalası yalnız Azərbaycan tarixinin deyil, dünya mədəni irsinin də mühüm nümunələrindən biridir. 2000-ci ildə İçərişəhər və Şirvanşahlar Sarayı Kompleksi ilə birlikdə UNESCO-nun Ümumdünya İrs Siyahısına daxil edilib. Bu hadisə abidənin beynəlxalq səviyyədə tanınmasına və qorunmasına xüsusi töhfə verib. Bu gün Qız qalası həm yerli sakinlərin, həm də ölkəmizə gələn turistlərin ən çox ziyarət etdiyi tarixi məkanlardan biridir. Qalanın zirvəsindən açılan Bakı mənzərəsi isə qədim şəhərlə müasir paytaxtın mənzərəsini bir araya gətirir.
Əsrlər keçsə də, Qız qalası öz əhəmiyyətini və sirli görünüşünü qoruyub saxlayır. Onun haqqında danışılan əfsanələr, tarixi fərziyyələr və memarlıq xüsusiyyətləri bu abidəyə marağın heç vaxt azalmamasına səbəb olur. Bəlkə də Qız qalasını fərqli edən əsas xüsusiyyət məhz budur: o, sadəcə keçmişdən qalan daş tikili deyil, hər nəsildə yeni suallar doğuran, Bakının tarixini öz divarlarında yaşadan əvəzsiz irs nümunəsidir.
Məhəbbət Tərlanoğlu
19:55 31.10.2026
Oxunuş sayı: 46
