Uşağınızın beyni daha tez inkişaf edə bilər - Valideynlərin diqqətinə
Uşaqlıq dövründə yaşanan təcrübələrin insanın gələcək həyatına uzunmüddətli təsiri olduğu məlumdur. Yeni araşdırma isə bu dövrdə həddindən artıq ekran istifadəsinin uşaqların beyin inkişafına təsirləri ilə bağlı narahatlıqları artırıb.
Crossmedia.az “Brain Health” jurnalında dərc olunan yeni icmal məqaləsinə istinadən xəbər verir ki, alimlər uşaqlıq və yeniyetməlik dövründə insanın qarşılaşdığı sensor təcrübələrin, fiziki hərəkətin, sosial münasibətlərin, mədəniyyət və ətraf mühitin gələcək inkişafda mühüm rol oynadığını bildiriblər.
Tədqiqatın həmmüəllifi, Nyu-York Dövlət Universitetinin Upstate Tibb Universitetinin psixiatriya professoru Dr. Julio Licinio bu dövrü insan inkişafının kritik mərhələsi kimi xarakterizə edib.
Onun sözlərinə görə, doğuşdan təxminən 25 yaşa qədər olan dövr beynin formalaşması baxımından xüsusilə əhəmiyyətlidir. Bu mərhələdə əldə edilən təcrübələr insanın gələcək həyatına təsir göstərə bilər.
Ekranlar uşaqların digər fəaliyyətlərə marağını azalda bilər
Mütəxəssislərin əsas narahatlıqlarından biri ekranların uşaqlar üçün həddindən artıq stimullaşdırıcı olmasıdır. Sürətli görüntü dəyişiklikləri, parlaq rənglər və yaxın məsafədən istifadə uşaqların diqqətini uzun müddət cəlb edə bilər.
Prinston Psixoterapiya Mərkəzinin klinik psixoloqu Melissa Greenberg hesab edir ki, bundan sonra adi fəaliyyətlər uşaqlara daha darıxdırıcı görünə bilər.
Nəticədə uşaqlar dostları ilə ekransız oynamaq, velosiped sürmək, çimərliyə getmək və digər fiziki və sosial fəaliyyətlərə daha az maraq göstərə bilərlər.
Halbuki məhz bu fəaliyyətlər uşaqların sosial bacarıqlarının, motor qabiliyyətlərinin və sensor təcrübələrinin inkişafında mühüm rol oynayır.
Dil, musiqi və digər bacarıqlar üçün uşaqlıq mühüm dövrdür
Tədqiqat müəllifləri uşaqlıq dövrünün dil və digər bacarıqların inkişafı üçün xüsusilə vacib olduğunu vurğulayırlar.
Məsələn, beynin dil və nitqlə əlaqəli sahələrindən biri olan Broka sahəsinin inkişafında erkən yaşda əldə edilən təcrübələr mühüm rol oynayır. Xarici dil öyrənmək də uşaqlıq dövründə daha asan baş verir və insan sonradan eyni səviyyədə səlislik əldə etməkdə çətinlik çəkə bilər.
Müəlliflər musiqini də buna nümunə göstərirlər. Onların fikrincə, Volfqanq Amadey Motsartın erkən yaşlarından musiqi ilə məşğul olması onun sonrakı uğurunda mühüm amillərdən biri olub.
Bu səbəbdən mütəxəssislər uşaqların vaxtının yalnız rəqəmsal cihazlarda deyil, musiqi, incəsənət, dil öyrənmək, fiziki fəaliyyət və canlı ünsiyyətə sərf edilməsinin vacibliyini qeyd edirlər.
Ekran vaxtının azaldılması mümkündür
Mütəxəssislər valideynlərə uşağın ekran istifadəsini azaltmaqdan çəkinməməyi tövsiyə edirlər.
Greenberg bildirir ki, uşaq ekran əlindən alındıqda əsəbiləşirsə və ya güclü reaksiya verirsə, bu, valideynlərin geri addım atması üçün səbəb olmamalıdır. Əksinə, belə asılılıq əlamətləri ekran istifadəsinin azaldılmasına daha ciddi yanaşmaq üçün səbəb ola bilər. Lakin mütəxəssislər ekranları birdən-birə götürməkdənsə, əvvəlcədən plan qurmağı məsləhət görürlər. Valideynlər uşağın boş vaxtını hansı fəaliyyətlərlə dolduracağını əvvəlcədən müəyyənləşdirə bilərlər. Birlikdə stolüstü oyunlar oynamaq, velosiped sürməyi öyrənmək, açıq havada vaxt keçirmək və ictimai fəaliyyətlərə qoşulmaq alternativlər arasında göstərilir. Mütəxəssislər həmçinin valideynlərin öz ekran istifadəsinə də diqqət yetirməli olduğunu bildirirlər. Çünki uşaqlar böyüklərin davranışlarını da müşahidə edərək öyrənirlər.
Araşdırma ekranların uşaqların beynində mütləq və geri dönməz dəyişiklik yaratdığını sübut etmir. Müəlliflər bildirirlər ki, ekran istifadəsinin uzunmüddətli təsirlərini dəqiq müəyyənləşdirmək üçün daha uzunmüddətli tədqiqatlara ehtiyac var. Bununla belə, mövcud məlumatlar uşaqların ekran qarşısında keçirdiyi vaxtın azaldılması və real həyat təcrübələrinin artırılmasının vacibliyinə diqqət çəkir.
13:59 13.09.2026
Oxunuş sayı: 58
