Bir ömrə sığan böyük sənət: Mobil Əhmədovun 95 illik yaradıcılıq irsi
Azərbaycan teatr və musiqi sənətinin parlaq simalarından biri olan Mobil Əhmədov yalnız aktyor və vokal ifaçı kimi deyil, eyni zamanda rəssam və pedaqoq kimi də zəngin yaradıcılıq yolu keçib. Büllur kimi təmiz tenor səsi, geniş səs diapazonu, zərif plastika və dərin aktyor duyumu ilə seçilən sənətkar Azərbaycan musiqili teatrının inkişafında özünəməxsus iz qoyub. Onun səhnədə yaratdığı obrazlar, ifaları, rəssamlıq əsərləri və pedaqoji fəaliyyəti sənət irsinin mühüm hissəsinə çevrilib.
Mobil Əhmədovun tam adı Əhmədov Mobil Salman oğludur. O, 1931-ci il sentyabrın 10-da Gəncədə, o vaxtkı Kirovabadda anadan olub. 2006-cı il iyunun 3-də Bakıda vəfat edən sənətkar doğma Gəncədə dəfn olunub. Bu gün, sentyabrın 10-da onun anadan olmasının 95-ci ildönümü tamam olur.
Uşaqlıqdan sənətə gedən yol
Mobil Əhmədovun əsl adı babası tərəfindən qoyulmuş Müqbil olub. Bu ad “xoşbəxt”, “bəxtəvər” mənasını daşıyırdı. Sənətkarın ailəsi Gəncənin tanınmış nəsillərindən biri olub. Atası Səlman Əhmədli pedaqoq və ədib olmaqla yanaşı, ərəb və fars dillərini bilən ziyalı kimi tanınıb. Babası isə zərgər olub və nəvəsinin də bu sənətə yiyələnməsini arzulayıb.
Lakin Mobil Əhmədovun uşaqlıqdan marağı başqa istiqamətdə olub. O, erkən yaşlarından rəssamlığa və musiqiyə böyük həvəs göstərib. Bu maraq sonralar onun yaradıcılığının iki əsas istiqamətinə çevrilib və sənətkar ömrünün sonuna qədər həm musiqi, həm də təsviri sənətlə məşğul olub.
1955-ci ildə Mobil Əhmədov Əzim Əzimzadə adına Bakı Rəssamlıq Məktəbinə daxil olub. Burada rəssamlıq üzrə təhsil alan sənətkar cəmi bir il sonra Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasına, indiki Bakı Musiqi Akademiyasına qəbul olunub. O, böyük vokal ustası Bülbülün sinfində təhsil alıb və 1961-ci ildə konservatoriyanı bitirib.
Tələbəlik illərində belə onun istedadı diqqətdən kənarda qalmayıb. 1958-ci ildə “Azərbaycanfilm”in “Əmək və səadət nəğmələri” sənədli-musiqili filmində Üzeyir Hacıbəylinin “Sevgili canan” romansını ifa edib. Bu ifa onun peşəkar səhnə və musiqi fəaliyyətinə gedən yolda mühüm addımlardan biri olub.
Musiqili teatrın səhnəsində
Konservatoriyanı bitirdikdən sonra Mobil Əhmədov qısa müddət Dövlət Radiosunun xorunda çalışıb. 1961-ci ilin sentyabrında isə Azərbaycan Dövlət Akademik Musiqili Teatrına, o vaxtkı Musiqili Komediya Teatrına solist kimi dəvət olunub.
Sənətkar bu teatrda təxminən 40-45 il fəaliyyət göstərib və 70-dən çox tamaşada əsas partiyaları ifa edib. Onun yaradıcılığında həm klassik, həm də müasir mövzulu musiqili komediyalar mühüm yer tutub.
Mobil Əhmədovun səhnədə yaratdığı ən yaddaqalan obrazlar sırasında Üzeyir Hacıbəylinin “Məşədi İbad” və “Arşın mal alan” əsərlərindəki Sərvər, Rüstəm bəy və Əsgər obrazları xüsusi yer tutur. O, “Hacı Qara” tamaşasında Heydər bəyi, Cəlil Məmmədquluzadənin motivləri əsasında hazırlanan “Danabaş kəndinin əhvalatları”nda Məhəmmədhəsən əmiyə, “Qızıl axtaranlar”da Nadiri, “Qaynana”da Ayazı, “Ulduz”da Bəxtiyarı, “Bir dəqiqə”də isə Tuğayı canlandırıb.
Bundan başqa, sənətkar “Olmadı elə, oldu belə”, “Milyonçunun dilənçi oğlu” və digər tamaşalarda Arzu, Zəfər, Yetim, Toğrul kimi obrazlara da həyat verib.
Mobil Əhmədovun səhnəyə gətirdiyi obrazlar dövrünün aktyor üslubunda fərqlənirdi. O, səhnədə gənc, sərbəst, yaraşıqlı və Avropa tərzli obrazlar yaradırdı. Büllur kimi tenor səsi, geniş diapazonu, zərif plastika və aktyor duyumu onun ifalarını fərqləndirən əsas xüsusiyyətlərdən idi.
Bəstəkar Vasif Adıgözəlov da Mobil Əhmədovun sənət imkanlarını yüksək qiymətləndirirdi. Onun sözlərinə görə, Mobil Əhmədovun teatra gəlişindən sonra bəstəkarlar mürəkkəb vokal partiyaları olan operettalar yazmaqdan çəkinmirdilər. Çünki həmin mürəkkəb partiyaları layiqincə ifa edə biləcək sənətkar artıq səhnədə idi.
Bir sənətkara sığan bir neçə istedad
Mobil Əhmədovun yaradıcılıq dünyası yalnız teatr səhnəsi ilə məhdudlaşmırdı. O, eyni zamanda bacarıqlı rəssam idi. Sənət dostlarının yüzlərlə şarjını çəkib, portret və mənzərələr yaradıb. Bəzi tamaşaların bədii tərtibatında iştirak edib, geyim eskizləri də hazırlayıb.
Onun rəssamlıq fəaliyyətinin nümunələri sırasında “Beş manatlıq gəlin” və “Baş tutmayan hiylə” tamaşaları üçün hazırladığı işlər də yer alır. Qızı Nigar Əhmədovanın sözlərinə görə, sənətkardan 80-dən çox rəsm əsəri qalıb.
Beləliklə, Mobil Əhmədov üçün səhnə ilə rəssamlıq bir-birindən ayrı sahələr olmayıb. O, aktyor kimi yaratdığı obrazları səhnədə canlandırdığı kimi, rəssam kimi də insanları, mənzərələri və sənət dünyasını öz baxışından əks etdirib.
Sənətkar pedaqoji fəaliyyətlə də məşğul olub. O, Konservatoriyada, İncəsənət İnstitutunda, Uşaq Filarmoniyasında və musiqi məktəblərində vokal, aktyorluq və rəssamlıq üzrə dərslər verib. Beləliklə, onun sənət fəaliyyəti yalnız səhnə ilə məhdudlaşmayıb, öz bilik və təcrübəsini gənc nəsillə bölüşməsi ilə də davam edib.
Səsi arxivlərdə yaşayan sənətkar
Mobil Əhmədovun ifaları Azərbaycan radiosunun fondunda da qorunub saxlanılır. Sənətkardan radionun fondunda 600-dən çox lent yazısı və 40-a yaxın val qalıb. Bu səsyazıları onun vokal irsinin gələcək nəsillərə çatdırılması baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır.
Sənətkarın yaradıcılıq coğrafiyası da geniş olub. O, qastrol səfərləri çərçivəsində Bolqarıstan, Macarıstan, Norveç, Almaniya, Polşa, Çexoslovakiya, Rusiya, Baltikyanı ölkələr, Ukrayna, Belarus, Özbəkistan və Tacikistanda çıxış edib. Bu səfərlərdə Azərbaycan musiqi mədəniyyətini layiqincə təmsil edib.
Onun ifaçılıq sənətində Azərbaycan musiqisinin və milli teatr ənənələrinin özünəməxsusluğu ilə yanaşı, dövrün səhnə estetikası da öz əksini tapıb. Mobil Əhmədovun yaratdığı obrazlar və səsləndirdiyi musiqi nümunələri onun çoxşaxəli sənət dünyasının ayrı-ayrı səhifələrini təşkil edib.
Əməkdar artistdən Xalq artistinə
Mobil Əhmədovun sənət fəaliyyətinə dövlət tərəfindən də yüksək qiymət verilib. O, 1978-ci ildə Əməkdar artist fəxri adına layiq görülüb. 2000-ci ildə isə sənətkarın yaradıcılığı Xalq artisti fəxri adı ilə qiymətləndirilib.
Onun həyatı Azərbaycan musiqili teatrının inkişafının mühüm mərhələləri ilə sıx bağlı olub. Səhnədə 70-dən çox tamaşada əsas partiyaları ifa edən sənətkar həm klassik əsərlərin qəhrəmanlarını, həm də müasir mövzulu tamaşaların obrazlarını özünəməxsus aktyor yozumu ilə təqdim edib.
Mobil Əhmədovun sənət yolu eyni zamanda bir insanın bir neçə yaradıcılıq sahəsində özünü təsdiqləyə bilməsinin nümunəsidir. O, vokalçı kimi səhnəyə çıxıb, aktyor kimi obrazlar yaradıb, rəssam kimi portret və mənzərələr çəkib, pedaqoq kimi isə öz sənət təcrübəsini gələcək nəsillərə ötürüb.
Yaddaşlarda yaşayan sənət irsi
2006-cı il iyunun 3-də Bakıda vəfat edən Mobil Əhmədov doğma Gəncədə torpağa tapşırılıb. Lakin onun yaradıcılıq irsi ölümündən sonra da yaşamaqda davam edib. Səhnədə yaratdığı obrazlar, radionun fondunda qorunan yüzlərlə lent yazısı, val nümunələri və rəsm əsərləri sənətkarın çoxşaxəli fəaliyyətindən xəbər verir.
Mobil Əhmədov Azərbaycan musiqili teatr sənətinin inkişafında mühüm mərhələni təşkil edən sənətkarlardan biridir. Onun büllur kimi tenor səsi, səhnədə yaratdığı obrazlar, rəssamlıq əsərləri və pedaqoji fəaliyyəti Azərbaycan mədəniyyət tarixində özünəməxsus iz buraxıb.
2024-cü ildə Gəncədə sənətkarın 93 illik yubileyi təntənəli şəkildə qeyd olunub. Bu gün isə Mobil Əhmədovun anadan olmasının 95-ci ildönümüdür. Aradan illər keçsə də, onun sənət dünyası səhnə obrazlarında, musiqi yazılarında, rəsm əsərlərində və onu tanıyanların xatirələrində yaşamaqda davam edir. Mobil Əhmədovun adı Azərbaycan teatr və musiqi sənətinin yaddaşında çoxşaxəli yaradıcılığı ilə seçilən sənətkar kimi qalır.
Nigar Xəlilli
16:10 10.09.2026
Oxunuş sayı: 57
