Yer kürəsinin nüvəsi yavaşlayıb: alimlər səbəbini araşdırır
Alimlər Yerin bərk daxili nüvəsinin hərəkətində dəyişiklik aşkar ediblər. Tədqiqatlara görə, nüvə hazırda planetin mantiyasına və qabığına nisbətən daha yavaş hərəkət edir.
Crossmedia.az xəbər verir ki, bu barədə ˝Science Blog˝ məlumat yayıb.
Yerin daxili nüvəsi 5 min kilometrdən çox dərinlikdə, maye metal qatının altında yerləşdiyi üçün alimlər onun hərəkətini birbaşa müşahidə edə bilmirlər. Buna görə də nüvənin davranışı əsasən seysmik dalğaların təhlili vasitəsilə öyrənilir.
Mütəxəssislər xüsusilə vurğulayırlar ki, nüvə əks istiqamətə fırlanmağa başlamayıb. Söhbət yalnız onun Yer mantiyasına nisbətən hərəkət sürətinin dəyişməsindən gedir. Nüvə əvvəlki kimi Yer kürəsi ilə eyni istiqamətdə fırlanır, lakin hazırda mantiya və qabıqdan daha yavaş hərəkət edir.
Tədqiqatçılar 1991-2023-cü illər arasında Cənubi Sendviç adaları ərazisində baş vermiş 121 zəlzələnin məlumatlarını analiz ediblər. Bu zəlzələlərdən 143 təkrarlanan zəlzələ cütü müəyyən edilib. Seysmik siqnallar Alyaska və Kanadada yerləşən iki stansiya tərəfindən qeydə alınıb.
Araşdırmaya əsasən, 2003-2008-ci illərdə daxili nüvə mantiyadan bir qədər daha sürətli hərəkət edib. 2008-2023-cü illərdə isə nüvə əks istiqamətdə əvvəlki hərəkətini kompensasiya etməyə başlayıb və bu proses 2-3 dəfə daha yavaş baş verib. Cənubi Kaliforniya Universitetinin məlumatına görə, dönüş nöqtəsi təxminən 2010-cu ildə baş verib.
Alimlər sürət fərqinin son dərəcə kiçik olduğunu bildirirlər: ildə təxminən 0,05-0,15 dərəcə. Bu dəyişiklik sutkanın ümumi uzunluğuna nəzərəçarpacaq təsir göstərmir və yalnız seysmik dalğaların saniyənin kiçik hissələri qədər gecikməsində özünü göstərir.
Tədqiqatçılar İ Yan və Syaodun Sun isə bu dəyişikliklərin təxminən 70 ildən bir təkrarlanan dövri proses ola biləcəyini ehtimal edirlər. Lakin alimlər bu nəzəriyyənin təsdiqlənməsi üçün əlavə araşdırmalara ehtiyac olduğunu bildirirlər.
Mütəxəssislər daxili nüvənin hərəkətinin Yer kürəsinin maqnit sahəsi ilə də əlaqəli ola biləcəyini qeyd edirlər. Planetin əsas maqnit sahəsini bərk nüvə deyil, maye xarici nüvədə ərimiş metalın hərəkəti formalaşdırır. Bu proses geodinamo adlanır.
Bununla belə, alimlər hesab edirlər ki, bərk nüvə həmin sistemin bir hissəsidir və xarici nüvədəki proseslərə təsir göstərə bilər. 2025-ci ildə geofizik Con Videll və həmkarlarının apardığı araşdırma isə müşahidə olunan effektin yalnız nüvənin fırlanma sürətinin dəyişməsi ilə deyil, nüvə ilə mantiya arasındakı sərhəddə baş verən deformasiyalarla da bağlı ola biləcəyini göstərib.
05:21 18.08.2026
Oxunuş sayı: 64
