“Uzaq Sahillərdə” bu gün çəkilsəydi…
Kameranın linzası Triestin daşlı küçələrinə toxunur. Alman zabiti formasında gəzən adamın üzündə nə qəhrəmanlıq poza var, nə də qəzəb. Yalnız yorğunluq və bir sual: “Mən kiməm?”
Bu sual filmin əsas konfliktidir.
Mehdi Hüseynzadə (Mixaylo) sadəcə partizan deyildi. O, əvvəl Stalinqradda yaralanıb əsir düşmüş, sonra alman legionunda qısa müddət “işləmiş”, daha sonra isə qaçıb partizanlara qoşulmuşdu. Sovet arxivlərində illərlə onun adı “xain” qovluğunda saxlanılmışdı. Yalnız 1957-ci ildə – ölümündən 13 il sonra – Sovet İttifaqı Qəhrəmanı adı verilmişdi. Bu gecikmiş tanınma, onun həyatının ən böyük dramıdır: düşmənlə vuruşarkən öz tərəfindən də şübhə altına düşmək.
Bu gün çəkilən film məhz bu ikiliyi mərkəzə qoyardı.
Bir səhnə təsəvvür edin. Mehdi mağarada oturub. Əlində kiçik bir boya qabı var – partizan yoldaşlarından birinin gətirdiyi. Daşın üzərinə Xəzərin dalğalarını çəkir. Rənglər realdır: dərin mavi, tünd yaşıl. Birdən kameranın fokusu onun gözlərinə keçir. O, rəsmə baxarkən düşünür: “Əgər sağ qayıtsam, məni qəhrəman kimi qarşılayarlar, yoxsa legionda olduğum üçün mühakimə edərlər?” Bu anı səssiz, yalnız nəfəs səsi və uzaqdan gələn alman patrulunun ayaq səsləri ilə çəkərdilər. Heç bir monoloq yoxdur. Sadəcə boya fırçasının titrəməsi və adamın gözlərindəki sual.
Başqa bir konflikt daha kəskindir. Almanlar onun başına 400 min lirə mükafat qoymuşdular. Amma təhlükə yalnız düşməndən gəlmirdi. Partizan dəstəsinin içində casuslar var idi. Film bu gün bunu daha real göstərərdi: dost kimi göründüyü adamın (filmdəki Karranti obrazının prototipi) gözlərindəki kiçik bir tərəddüd, bir gecəlik söhbətdə səslənən artıq sual. Güvən və xəyanət arasındakı nazik xətt.
Ölüm səhnəsi isə əfsanəvi partlayışla bitməzdi. Tarixi mənbələrə görə Mehdi Vitovlje kəndində 8 güllə yarası almış, bir gün sağ qalmış və sonuncu gülləni özünə çevirmişdi. Bu günün filmi həmin anı belə çəkərdi: yaralı adam meşədə sürünür, əlində son güllə. Kameranın yavaş hərəkəti ilə o, göyə baxır – uzaqda Xəzərin sahillərini xəyal edir – və tətiyi çəkir. Heç bir qəhrəmanlıq musiqisi yoxdur. Yalnız külək və səssizlik.
Bu film 1958-ci il versiyasından fərqli olardı. Sovet dövrünün “xalis qəhrəman” obrazını dağıdıb, insanı ortaya çıxarardı: rəssam, şair, dil bilən kəşfiyyatçı, legionda qısa müddət keçmiş, sonra isə öz tərəfindən şübhəyə düşmüş bir azərbaycanlı. Uzaq sahillərdə vuruşan, amma ən böyük döyüşü daxilində aparan adam.
Tamaşaçı salondan çıxanda düşünərdi: qəhrəmanlıq bəzən medal almaqdan əvvəl, şübhənin içində sağ qalmaqdır.
Zeynəb Həsən
20:56 02.10.2026
Oxunuş sayı: 48
