Müslüm Maqomayev: Səslə əbədiləşən ömür
Bu gün – 17 avqust. Azərbaycanın və keçmiş Sovet məkanının musiqi tarixində silinməz iz qoymuş sənətkar, SSRİ Xalq artisti Müslüm Məhəmməd oğlu Maqomayevin doğum günüdür. Onun anadan olmasından 84 il ötür. Amma Müslüm Maqomayev üçün illər sadəcə təqvimdə dəyişən rəqəmlərdir. Çünki bəzi səslər zaman keçdikcə susmur, əksinə, illər ötdükcə daha da doğmalaşır. Müslüm Maqomayev 1942-ci il avqustun 17-də Bakıda, sənət və teatr mühitində dünyaya göz açıb. Atası, teatr rəssamı Məhəmməd Maqomayev Böyük Vətən Müharibəsində həlak olmuşdu. Anası aktrisa idi. O, görkəmli bəstəkar Müslüm Maqomayevin nəvəsi idi və uşaqlıqdan musiqinin, səhnənin, sənətin içində böyüyürdü. Bəlkə də elə buna görə səhnə onun üçün heç vaxt yad olmadı.
Bakı Konservatoriyasının nəzdindəki musiqi məktəbində fortepiano və kompozisiya təhsili alan gənc Müslüm artıq 14 yaşında dənizçilər klubunda səhnəyə çıxmışdı. Lakin onun böyük sənət yolunun qapısını əsl mənada 1962-ci il açdı. Maestro Niyazinin tövsiyəsi ilə Helsinkidə keçirilən VIII Ümumdünya Tələbə və Gənclər Festivalına qatılan gənc ifaçı oradan medalla qayıtdı. “Oqonyok” jurnalı onun haqqında “Bakılı gənc dünyanı fəth edir” yazdı. Həmin gənc səsin qarşısında isə həqiqətən də böyük bir dünya vardı. Müslüm Maqomayev opera ilə estradanı özündə birləşdirən nadir sənətkarlardan idi. Azərbaycan Dövlət Opera və Balet Teatrının solisti kimi “Sevilya bərbəri”ndə Fiqaronu, “Toska”da Skarpianı ifa etdi. Milanın məşhur “La Skala” teatrında təcrübə keçdi, 1966-cı ildə Parisin “Olimpiya” salonunda konsert verdi. 1969-cu ildə Sopot Beynəlxalq Mahnı Festivalında birinci mükafata layiq görüldü, Cannesdə “Qızıl disk” qazandı. 1973-cü ildə, cəmi 31 yaşında SSRİ Xalq artisti adına layiq görülməsi isə onun sənət miqyasının daha bir göstəricisi idi.
Onun repertuarında 600-ə yaxın əsər vardı. Amma bu böyük repertuarda bir mahnı vardı ki, Müslüm Maqomayevlə Azərbaycanın adını sanki bir-birinə bağladı – Nəbi Xəzrinin sözlərinə bəstələdiyi “Azərbaycan”. “Ey əziz anam Azərbaycan!” – bu misralar səslənəndə söhbət artıq sadəcə musiqidən getmirdi. Bu, bir insanın doğulduğu torpağa sevgisinin səsə çevrilmiş halı idi. Müslüm Maqomayevin ifasında “Azərbaycan” mahnısı illər keçsə də öz təsirini itirmədi. Çünki vətən sevgisinin yaşı olmur.
Onu “Sovet Sinatrası” adlandırırdılar. Amma bütün bu böyük şöhrətin, dünya səhnələrinin və milyonlarla pərəstişkarın içində Müslüm Maqomayev özünü hər şeydən əvvəl azərbaycanlı kimi hiss edirdi. Onun “Azərbaycan – mənim atamdır, Rusiya – anam” sözləri də bu bağlılığın ən yaddaqalan ifadələrindən biri oldu.
2008-ci il oktyabrın 25-də Moskvada dünyasını dəyişən sənətkar Bakıda Fəxri xiyabanda dəfn edildi. Bu gün onun abidəsi Dənizkənarı Milli Parkda ucalır. Amma Müslüm Maqomayevin ən böyük abidəsi nə mərmərdən, nə də bürüncdəndir. Onun ən böyük abidəsi səsidir.
O səs ki, illərdir radiolarda səslənir. Evlərdə, avtomobillərdə, konsert salonlarında yaşayır. Bir mahnının ilk notları eşidilən kimi insanın yaddaşında uşaqlıqdan qalan hansısa bir xatirəni oyadır. Bəlkə də Müslüm Maqomayevin sənətinin əbədiliyi elə bundadır – onu dinləyərkən sadəcə bir ifaçını eşitmirsən, bir dövrü, bir şəhəri, bir ölkənin yaddaşını eşidirsən.
Bu gün onun doğum günüdür. Bu tarix sadəcə bir sənətkarı xatırlamaq üçün deyil, onun bizə qoyub getdiyi sənətə bir daha qulaq asmaq üçün bəhanədir. Çünki bəzi sənətkarlar səhnədən gedir, amma səsləri getmir. Onlar zamanın içində qalır, nəsildən-nəslə ötürülür.
Müslüm Maqomayev də belə sənətkarlardandır.
Və onun səsi ilə bu gün də ürəkdən deyirik:
“Sənsən eşqim, zəfərim, Azərbaycan!”
Zeynəb Həsən
15:00 17.08.2026
Oxunuş sayı: 50
