Marsda həyat 50 il əvvəl tapılıbmış
1976-cı il iyulun 20-də tarixdə ilk dəfə “Viking-1” eniş modulu Marsın səthinə enib.
Crossmedia.az bu barədə xarici mediaya istinadən xəbər verir.
Missiyanın əsas məqsədlərindən biri Qırmızı planetdə həyatın olub-olmaması sualına cavab tapmaq idi. Lakin hadisədən 50 il keçməsinə baxmayaraq, alimlər hələ də bu suala birmənalı cavab verə bilmirlər.
“Viking” aparatlarının hər birində Mars torpağında həyat izlərini axtarmaq üçün üç bioloji eksperiment yerləşdirilib. İki sınaq ümumilikdə mənfi nəticə göstərsə də, üçüncü – amerikalı alim Gilbert Levin tərəfindən hazırlanan Labeled Release (LR) eksperimenti gözlənilməz nəticə verib.
Eksperiment zamanı Mars torpağına qida maddələri əlavə edildikdə cihaz radioaktiv qaz ayrıldığını qeydə alıb. Bu isə mikroorqanizmlərin maddələr mübadiləsinin mümkün göstəricisi hesab olunur. Lakin ikinci dəfə qida əlavə ediləndə eyni reaksiya baş verməyib. Bir çox alim bunu Marsda həyatın olmadığının sübutu kimi qiymətləndirib.
Bununla belə, Levin ömrünün sonuna qədər (2021-ci ildə 97 yaşında vəfat edib) hesab edib ki, “Viking” missiyası Marsda mikrob həyatı aşkarlayıb. Onun fikrincə, planetin torpağının hər qramında təxminən 1000 mikrob hüceyrəsi ola bilərdi.
Alimlər arasındakı fikir ayrılığının əsas səbəblərindən biri qaz xromatoqrafı-kütlə spektrometri cihazının nəticələri olub. Cihaz Mars torpağında üzvi molekullar aşkar etməyib və bu, həyat ehtimalına qarşı əsas arqumentlərdən biri sayılıb.
Lakin bəzi tədqiqatçılar bu nəticənin qəti olmadığını bildirirlər. Onların fikrincə, eksperimentlərdə bəzi mühüm amillər nəzərə alınmayıb. Bundan əlavə, bəzi minerallar da canlı orqanizmlərə bənzər kimyəvi reaksiyalar yarada bilər.
“Viking” elmi komandasının üzvü Ben Klark qeyd edib ki, Yer üzündə bəzi mikroorqanizmlər enerji mənbəyi kimi sulfatlardan istifadə edir. Lakin “Viking” missiyası bu istiqamətdə xüsusi testlər aparmayıb.
Müasir dövrdə bəzi alimlər hesab edirlər ki, “Viking” həqiqətən də həyat izləri aşkar edib, lakin nəticələr yanlış şərh olunub. Digərləri isə bildirirlər ki, Marsda həyat varsa, o, səthin bir neçə santimetr altında, buz qatlarının qoruduğu mühitdə mövcud ola bilər.
Son illərdə Mars aparatlarının aşkar etdiyi üzvi molekullar və digər geoloji izlər planetdə keçmişdə və ya hazırda həyatın mövcudluğu ehtimalını gücləndirib.
Mütəxəssislər “Viking” missiyasının məlumatlarının qorunmasının da vacib olduğunu vurğulayırlar. Onların fikrincə, həm uğurlu, həm də uğursuz eksperimentlərin arxivləşdirilməsi gələcək Mars missiyaları üçün mühüm əhəmiyyət daşıyır.
Beləliklə, 50 il əvvəl həyata keçirilən “Viking” missiyaları Marsda həyat axtarışının başlanğıc nöqtəsi oldu. Eksperimentlərdən biri müsbət nəticə versə də, əksər alimlər bunu kimyəvi proses kimi qiymətləndirdi. Bu gün isə yeni kəşflər fonunda həmin nəticələr yenidən araşdırılır və Marsda mikrob həyatının olub-olmaması ilə bağlı mübahisələr davam edir.
01:10 22.07.2026
Oxunuş sayı: 60
