Səhiyyə

Zəif səhiyyə sistemi ebolanın yayılmasının kömək edir - Professor

Konqo Demokratik Respublikasında Ebola virusunun sürətlə yayılması beynəlxalq səhiyyə qurumlarını ciddi narahat edir. Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının (ÜST) son məlumatına görə, ölkənin şərqində qeydə alınan yeni Ebola hallarının təxminən 80 faizi naməlum yoluxma zəncirlərindən qaynaqlanır. Bu isə virusun nəzarətdən kənar yayıldığını, yoluxma mənbələrinin izlənilməsinin çətinləşdiyini və xəstəliyin qarşısının alınmasını daha da mürəkkəbləşdirdiyini göstərir. ÜST bildirir ki, münaqişələr, zəif səhiyyə infrastrukturu, əhali miqrasiyası və gec aşkarlanma epidemiyanın sürətlənməsinə səbəb olan əsas amillər sırasındadır.

Mövzu ilə bağlı səhiyyə eksperti, professor Adil Qeybulla Crossmedia.az-a açıqlamasında qeyd edib ki, ümumiyyətlə, virus infeksiyalarının gələcək inkişafını dəqiq proqnozlaşdırmaq həmişə mümkün olmur: “Xüsusilə ribonuklein turşusu (RNT) daşıyan viruslar tez-tez mutasiyaya uğrayır və hər mutasiya virusun davranışında müəyyən dəyişikliklər yaradır. Ebola virusu hemorragik qızdırmalar qrupuna aiddir. Bu virus əsasən primatlardan və digər vəhşi heyvanlardan insana keçir. Yoluxma daha çox həmin heyvanların əti ilə təmas və ya onlardan qidalanma nəticəsində baş verir. Yəni Ebola zoonotik virusdur, heyvanlardan insanlara keçən infeksiyadır. Virus insana keçdikdən sonra isə yoluxmuş şəxsin qanı və digər bioloji mayeləri vasitəsilə başqa insanlara ötürülə bilir. Hazırda təbiətdə Ebola virusunun təbii rezervuarı olan bəzi heyvanların ətindən istifadənin artması müşahidə olunur. Bu isə virusun insan populyasiyasına keçməsi və yeni yoluxma ocaqlarının yaranması riskini artırır. Ebola təhlükəli virusdur. Xəstəlik ilkin mərhələdə yüksək hərarət, boğaz ağrısı, bel və əzələ ağrıları, baş ağrısı, halsızlıq və ümumi zəiflik kimi əlamətlərlə başlayır. Daha sonra, adətən 7–10-cu günlərdə güclü qanaxmalar baş verə bilər. Məhz buna görə bu xəstəliklər hemorragik qızdırmalar adlandırılır. Bu zaman qanın laxtalanma sistemi pozulur, daxili və xarici qanaxmalar müşahidə olunur. Bəzi hallarda bu qanaxmalar ölümcül nəticələnə bilər.Bundan əlavə, müxtəlif orqanlarda iltihabi proseslər, o cümlədən qaraciyərin zədələnməsi, oynaq ağrıları yaranır. Xüsusilə yanaşı ağır xəstəlikləri olan şəxslərdə Ebola daha ağır keçir və ölüm riski də daha yüksək olur”.

A.Qeybulla əlavə edib ki, ebolaya qarşı vaksin mövcuddur: “ABŞ Qida və Dərman Administrasiyası (FDA) tərəfindən təsdiqlənmiş peyvənd istifadə olunur. Xüsusilə Ebola virusunun təbii yayıldığı ərazilərdə yaşayan insanların peyvənd olunması vacib hesab edilir. Lakin təəssüf ki, Ebola daha çox Afrika ölkələrində yayılır. Bu ölkələrdə sanitariya şəraiti qənaətbəxş deyil, insanların qidalanması, sosial-iqtisadi vəziyyəti də zəifdir. Bütün bunlar infeksiyanın yayılması üçün əlverişli şərait yaradır. Ebola başqa ölkələrə yayıla bilərmi? Əlbəttə, yayıla bilər. Çünki biz qloballaşmış dünyada yaşayırıq və yoluxmuş şəxs hava nəqliyyatı vasitəsilə qısa müddətdə başqa ölkəyə gedə bilər. Ancaq hesab edirəm ki, Ebola virusunun COVID-19 kimi genişmiqyaslı pandemiya yaratmaq potensialı yoxdur. Dünya Səhiyyə Təşkilatına gəlincə, bu qurum COVID-19 pandemiyası dövründə də bütün gözləntiləri doğrulda bilmədi. Bununla belə, hesab edirəm ki, belə beynəlxalq təşkilatlara ehtiyac var. Ən azı ölkələr arasında vahid klinik protokolların hazırlanması, epidemioloji nəzarətin təşkili və fövqəladə vəziyyətlərə koordinasiyalı cavab baxımından onların rolu vacibdir. Hesab edirəm ki, Ebola virusunun yayıldığı ölkələrdə Dünya Səhiyyə Təşkilatının tövsiyələrinə ciddi əməl olunmalıdır. Çünki bəzi regionlarda davam edən müharibələr, sosial problemlər, yoxsulluq və insanların vəhşi heyvanlarla sıx təması bu virusun yayılmasına şərait yaradır. Məlumdur ki, bəzi ərazilərdə insanlar primatların və digər vəhşi heyvanların əti ilə qidalanırlar. Əgər həmin heyvanlar yoluxmuş olarsa, virusun insana keçməsi və yayılması ehtimalı artır. Bununla yanaşı, virus insanlar arasında da yoluxa bilir. Yoluxma əsasən qan və digər bioloji mayelərlə təmas nəticəsində baş verir. Müəyyən hallarda cinsi yolla da virusun ötürülməsi mümkündür. Buna görə də infeksiyaya qarşı ciddi epidemioloji nəzarət və qoruyucu tədbirlərin görülməsi olduqca vacibdir”.

Ayhan

🖨 Çap et

18:00 16.07.2026

Oxunuş sayı: 65