Gündəm,Siyasi

Heydər Əliyev: Dövlətçilik, qurtuluş və inkişaf salnaməsi

Ulu Öndər Heydər Əliyevin 103-cü ildönümü Azərbaycan xalqının yaddaşında yalnız tarixi bir hadisə deyil, həm də milli dövlətçilik fəlsəfəsinin, siyasi müdrikliyin və xilaskarlıq missiyasının yenidən xatırlandığı mühüm gündür. 10 may 2026-cı il müasir Azərbaycanın memarı, müstəqil dövlətçiliyin qurucusu və xalqın taleyini dəyişən böyük liderin anım günüdür. Onun fəaliyyəti təkcə bir dövrün siyasi tarixini deyil, bütöv bir xalqın gələcəyini formalaşdırıb. Azərbaycan tarixinin ən çətin və taleyüklü mərhələlərində məhz Heydər Əliyev xalqın ümid yerinə çevrilərək dövlətçiliyi qorumağı və inkişaf etdirməyi bacardı.

Dövlətçilik məktəbinin başlanğıcı

Heydər Əliyev 1923-cü il mayın 10-da Naxçıvan şəhərində anadan olmuşdur. O, gənc yaşlarından dövlət idarəçiliyində fərqlənmiş, II Dünya müharibəsi illərində təhlükəsizlik orqanlarında fəaliyyətə başlamışdı. Zəhmətkeşliyi, intellekti və idarəçilik bacarığı onu qısa müddətdə önə çıxardı. 1967-ci ildə Azərbaycan SSR Dövlət Təhlükəsizlik Komitəsinin sədri təyin olunması onun siyasi yüksəlişində mühüm mərhələ oldu. Lakin əsl dönüş nöqtəsi 1969-cu ildə Azərbaycan Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsinin birinci katibi seçilməsi idi.

Həmin dövrdə Azərbaycan SSRİ-nin geridə qalan respublikalarından biri hesab olunurdu. İqtisadiyyatda durğunluq, korrupsiya, kadr çatışmazlığı və sosial problemlər hökm sürürdü. Heydər Əliyevin hakimiyyətə gəlişi ilə respublikada tamamilə yeni inkişaf mərhələsi başladı. O, ilk növbədə milli kadr siyasətini gücləndirdi. Azərbaycanın müxtəlif bölgələrindən istedadlı gənclər Moskvada və SSRİ-nin nüfuzlu ali məktəblərində təhsil almağa göndərildi. Sonralar həmin şəxslər dövlət idarəçiliyində mühüm mövqelərə yüksəldilər.

Sovet dövründə Azərbaycanın intibah mərhələsi

1969–1982-ci illər Azərbaycan tarixində sənayeləşmə, urbanizasiya və milli özünüdərkin gücləndiyi illər kimi yadda qaldı. Heydər Əliyevin rəhbərliyi altında yüzlərlə zavod və fabrik istifadəyə verildi, kənd təsərrüfatında böyük irəliləyiş əldə olundu, yeni yaşayış massivləri və infrastruktur layihələri həyata keçirildi.

Neft sənayesinin inkişafı ilə yanaşı, maşınqayırma, kimya, energetika və tikinti sektorları da genişləndirildi. Bakı SSRİ-nin mühüm sənaye və elm mərkəzlərindən birinə çevrildi. Ali təhsil müəssisələrinin sayı artdı, elmi-tədqiqat institutları yaradıldı, Azərbaycan dilinin və milli mədəniyyətin qorunmasına xüsusi diqqət ayrıldı.

O dövrdə milli ruhun yüksəldilməsi istiqamətində atılan addımlar xüsusi əhəmiyyət daşıyırdı. Sovet ideologiyasının sərt çərçivələrinə baxmayaraq, Heydər Əliyev Azərbaycan tarixinin, ədəbiyyatının və mədəniyyətinin təbliğini gücləndirirdi. Mirzə Ələkbər Sabir, Nizami Gəncəvi, Füzuli kimi klassiklərin yubileylərinin yüksək səviyyədə keçirilməsi milli kimliyin qorunmasına xidmət edirdi.

1982-ci ildə Heydər Əliyevin SSRİ Nazirlər Soveti sədrinin birinci müavini və Sovet İttifaqı Kommunist Partiyası Siyasi Bürosunun üzvü seçilməsi təkcə şəxsi uğur deyil, həm də Azərbaycan xalqının nüfuzunun yüksəlməsi idi. O dövrdə bir azərbaycanlının SSRİ kimi nəhəng imperiyanın ali rəhbərliyində təmsil olunması tarixi hadisə hesab edilirdi.

1990-cı illər: Azərbaycanın məhv olmaq təhlükəsi

SSRİ-nin dağılması ilə Azərbaycan tarixinin ən ağır mərhələlərindən birinə qədəm qoydu. Ermənistanın Azərbaycana qarşı ərazi iddiaları, Birinci Qarabağ müharibəsi, iqtisadi tənəzzül, hakimiyyət böhranı və daxili qarşıdurmalar ölkəni faktiki olaraq dağılma həddinə gətirmişdi. 1992–1993-cü illərdə ölkədə anarxiya hökm sürürdü. Ayrı-ayrı silahlı qruplar dövlətə tabe olmur, bölgələrdə separatçılıq meylləri güclənirdi. Vətəndaş müharibəsi təhlükəsi artıq real idi.

Belə bir zamanda xalqın təkidli tələbi ilə Heydər Əliyev yenidən siyasi hakimiyyətə qayıtdı. 15 iyun 1993-cü ildə onun Ali Sovetin sədri seçilməsi Azərbaycan tarixində dönüş nöqtəsi oldu. Bu tarix sonradan Milli Qurtuluş Günü kimi tarixə düşdü. Çünki Heydər Əliyevin hakimiyyətə qayıdışı ilə dövlətçiliyin süqutunun qarşısı alındı.

Xilaskarlıq missiyası və sabitliyin bərpası

Heydər Əliyevin ən böyük xidmətlərindən biri ölkədə siyasi sabitliyi təmin etməsi oldu. O, qısa müddətdə dövlət idarəçiliyini bərpa etdi, qanunsuz silahlı dəstələri zərərsizləşdirdi və ordu quruculuğunun əsasını qoydu.

1994-cü ildə Ermənistanla atəşkəsin əldə olunması strateji qərar idi. Həmin dövrdə Azərbaycan həm iqtisadi, həm də hərbi baxımdan olduqca zəif vəziyyətdə idi. Atəşkəs ölkəyə nəfəs almaq, dövlət institutlarını möhkəmləndirmək və gələcək inkişaf üçün zəmin yaratmaq imkanı verdi.

Naxçıvanın qorunması isə Heydər Əliyevin siyasi uzaqgörənliyinin ən mühüm nümunələrindən biri idi. 1990-cı illərin əvvəllərində blokada və işğal təhlükəsi altında olan Naxçıvan Muxtar Respublikası məhz onun qətiyyətli siyasəti nəticəsində qorundu. Türkiyə ilə əlaqələrin qurulması, regional diplomatiya və təhlükəsizlik siyasəti burada mühüm rol oynadı.

“Əsrin müqaviləsi” və iqtisadi dönüş

1994-cü il sentyabrın 20-də imzalanan “Əsrin müqaviləsi” Azərbaycanın iqtisadi tarixində yeni dövrün başlanğıcı oldu. Əsrin müqaviləsi ölkəyə milyardlarla dollar xarici sərmayə gətirdi və Azərbaycanın dünya enerji bazarındakı mövqeyini gücləndirdi.

Bu müqavilə yalnız iqtisadi layihə deyildi. O, Azərbaycanın geosiyasi əhəmiyyətini artırdı, Qərb dövlətləri ilə strateji tərəfdaşlığın əsasını qoydu və ölkənin beynəlxalq arenada nüfuzunu yüksəltdi.

Neft gəlirləri hesabına yollar, körpülər, məktəblər, xəstəxanalar və böyük infrastruktur layihələri həyata keçirildi. Azərbaycan Respublikası Dövlət Neft Fondu yaradıldı və enerji gəlirlərinin gələcək nəsillər üçün qorunması təmin edildi.

Sonrakı illərdə Bakı-Tbilisi-Ceyhan neft kəmərinin tikintisi kimi layihələr Azərbaycanın strateji gücünü daha da artırdı. Ölkə enerji təhlükəsizliyində mühüm tərəfdaşa çevrildi.

Azərbaycançılıq ideologiyası və milli birlik

Heydər Əliyevin siyasi fəlsəfəsinin əsas sütunlarından biri Azərbaycançılıq ideologiyası idi. O, milli-mənəvi dəyərlərin qorunmasını dövlət siyasətinin əsas istiqamətlərindən birinə çevirdi. Azərbaycan dili dövlət dili kimi möhkəmləndirildi, milli tarixə və mədəniyyətə diqqət artırıldı.

O, dəfələrlə bildirirdi ki, dövlətin gücü yalnız iqtisadiyyatda deyil, milli birlikdə və xalqın öz kimliyinə bağlılığındadır. Xaricdə yaşayan azərbaycanlıların təşkilatlanması, diaspor fəaliyyətinin gücləndirilməsi və dünya azərbaycanlılarının həmrəyliyi ideyası da məhz onun siyasətinin mühüm istiqamətlərindən idi.

Ordu quruculuğu və gələcək zəfərin təməli

Bu gün Azərbaycanın əldə etdiyi hərbi uğurların və ərazi bütövlüyünün bərpasının təməlində də Heydər Əliyevin yaratdığı dövlətçilik modeli dayanır. Peşəkar ordu quruculuğu, milli təhlükəsizlik strategiyası və siyasi sabitlik gələcək qələbənin əsasını təşkil etdi.

Onun müəyyən etdiyi siyasi kurs sonrakı illərdə də davam etdirildi və Azərbaycan regionun ən güclü dövlətlərindən birinə çevrildi.

Heydər Əliyev irsi və müasir Azərbaycan

2003-cü il dekabrın 12-də Heydər Əliyevin vəfatı Azərbaycan xalqı üçün böyük itki oldu. Lakin onun siyasi məktəbi və dövlətçilik fəlsəfəsi yaşayır. Bu gün müasir Azərbaycanın iqtisadi gücü, beynəlxalq nüfuzu və siyasi sabitliyi məhz həmin strategiyanın nəticəsidir.

Heydər Əliyev yalnız siyasi lider deyildi. O, xalqın taleyinə məsuliyyət hissi ilə yanaşan, tarix yaradan və milli dövlətçiliyi qoruyan böyük şəxsiyyət idi. Onun fəaliyyəti göstərdi ki, güclü liderlik və uzaqgörən siyasət xalqın taleyini dəyişə bilər.

Ulu Öndərin 103-cü ildönümü yalnız anım günü deyil, həm də Azərbaycanın keçdiyi inkişaf yolunun dərk olunması baxımından mühüm tarixdir. Bu gün Azərbaycan xalqı Heydər Əliyevi dövlətçiliyin xilaskarı, müstəqilliyin memarı və müasir Azərbaycanın qurucusu kimi ehtiramla yad edir.

Tarix göstərdi ki, Heydər Əliyevin adı Azərbaycanın müstəqillik salnaməsinə qızıl hərflərlə həkk olunub. Onun siyasi irsi, dövlətçilik fəlsəfəsi və milli birlik ideyası gələcək nəsillər üçün də yol göstəricisi olaraq qalacaq.