34 ildə qardaşlıq: Azərbaycan-Türkiyə münasibətlərinin tarixi və gələcəyi
Azərbaycan və Türkiyə arasında diplomatik münasibətlər 34 ildir ki, uğurla inkişaf edir. Bu müddət ərzində iki ölkə arasında siyasət, ticarət, iqtisadiyyat və mədəniyyət sahələrində sıx əməkdaşlıq qurulub. Xüsusilə enerji, nəqliyyat və turizm sahələrində birgə layihələr həm regionda, həm də beynəlxalq səviyyədə əhəmiyyətli nəticələr verib. Hər iki tərəf strateji tərəfdaşlıq prinsiplərinə əsaslanaraq, bir-birinin inkişafını dəstəkləyir.
Azərbaycan-Türkiyə diplomatik münasibətlərinin 34 illik tarixinin siyasi və sosial inkişaf dinamikası barədə Crossmedia.az-a geniş açıqlama verən Sosial Tədqiqatlar Mərkəzinin sektor müdiri Əfqan Vəliyev bildirib ki, Azərbaycan Respublikasının müstəqillik illərində həyata keçirdiyi xarici siyasət kursunun, xüsusən də Türkiyə ilə siyasi və sosial münasibətlərinin qurulması və inkişafı probleminin elmi-nəzəri cəhətdən araşdırılması, bu sahədə həyata keçirilən tədbirlərin, onların nəticələrinin ümumiləşdirilməsi, obyektiv qiymətləndirilməsi mühüm elmi və praktik əhəmiyyətə malikdir:
"Azərbaycan özünün geostrateji mövqeyinə görə tarix boyu bir çox böyük dövlətlərin maraqlarının toqquşduğu siyasət meydanına çevrilmişdi. Belə mürəkkəb, mənafelərin toqquşduğu ziddiyyətlər meydanı olması Azərbaycan dövlətinin, xüsusən də müstəqilliyinin ilk illərində, xarici siyasət fəaliyyətində son dərəcə diqqətli olması zərurətini doğurmuşdur. Müstəqilliyin bərpasından əvvəlki illərdə Azərbaycanın dil, mənəvi, tarixi, mədəni və siyasi cəhətdən sıx tellərlə bağlı olduğu Türkiyə dövləti ilə hər hansı formada yaxınlaşmaq cəhdi, onun xarici siyasətinin dini, etnik təəssübkeşlik prinsipləri əsasında həyata keçirilməsi və bu əməkdaşlığın “pantürkizmə”, “panturanizmə” meylli olması haqqında ittihamlarla müşayiət olunurdu. Azərbaycan Türkiyə ilə həm qonşu həm də tarixi irs, kökən, din, dil, adət, ənənə və mədəni cəhətdən yaxın iki xalqdır. Azərbaycan-Türkiyə mədəni əlaqələrinin tarixi və milli-mənəvi kökləri bir-biri ilə qırılmaz surətdə bağlı olan bir sıra amillərlə şərtlənir. Etnik, tarixi, milli-mənəvi və ictimai-siyasi təməllərə söykənən bu qardaşlıq bağları çox qədim və zəngin ənənə üzərində qurulmuşdu".
Ə.Vəliyev xatırladıb ki, tarixin müxtəlif dövrlərində yaxınlıq münasibətləri və qurulan əlaqələrin inkişaf dinamikası nəticəsində bu iki xalq haqqında “bir millət, iki dövlət” ifadəsi artıq daha çox istifadə edilməyə başlamışdı:
"Azərbaycanlılar Türkiyənin siyasi və ictimai həyatında fəallıq göstərib. Azərbaycan və Anadolu türkləri əsrlər boyu “bir-biri ilə sıx əlaqədə olmuş, bir-birinə kömək etmiş, arxa durmuşlar. Azərbaycan xalqının minlərlə nümayəndəsi 1915-ci ildə Çanaqqala müharibəsində könüllü iştirak edib şəhid və qazı olublar. 1918-ci ildə Nuri paşa komandalığında Azərbaycana göndərilən “Qafqaz İslam Ordusu” Azərbaycanın düşən qüvvələrdən xilasında və təmizlənməsində mühüm xidmətlər göstərib. Azərbaycanın bir çox görkəmli şəxsiyyətləri tarixin ayrı-ayrı mərhələlərində Türkiyədə fəaliyyət göstərmiş, orada öz istedadlarını tamamilə büruzə verə bilmişlər. Əhməd Ağaoğlu və Əli bəy Hüseyinzadə Türkiyənin siyasi-ictimai həyatında xidmətləri ilə tanınan azərbaycanlıdır. Onların hamısı iki ölkə arasındakı dostluğun, qardaşlığın böyük tarixidir, rəmzidir. Türkiyənin ictimai-siyasi, mədəni həyatına müsbət təsir göstərməklə yanaşı, həm də Türkiyə ictimaiyyətində Azərbaycan haqqında obyektiv fikir yaradılmasında əvəzsiz xidmət göstərib. Mühacirlər tərəfindən “Azərbaycan”, “Azərbaycan Yurt Bilgisi”, “Azəri Türk”, “Odlu Yurt” adlı jurnallar nəşr edilmişdi. Türkiyədə yaşayan azərbaycanlılar Türkiyənin ictimai-siyasi həyatında fəal iştirak edib. Türkiyədə milli mübarizənin müxtəlif cəbhələrində də xeyli azərbaycanlı zabit və əsgər könüllü olaraq xidmət etmişdir. Bunların önəmli bir qismi, İstiqlal Savaşından sonra da orduda qalmış və müxtəlif üst rütbələrə qədər yüksəlmişdir. Bunların arasında, Albay Səmədin (Sayqın), Albay Yusif Xəzərli, Topçu Albay Mehmed Akpolat, Topçu Albay Aslan Berkan, Albay Salih Aksoy, süvari Albay Firidun Daryal, hava General Cihangir Berker, hava General Hüseyin Turgut ilk anda sayıla biləcək onlarca isimlərdən bəziləridir".
Ə.Vəliyevin sözlərinə görə, ümumilikdə XX əsrin 90-cı illəri təkcə Azərbaycan üçün deyil, bütünlükdə Türküyə üçün də əlamətdar hesab edilə bilər:
"XX əsrin 90-cı illərinə qədər türk dünyasını beynəlxalq aləmdə təkcə Türkiyə Respublikası təmsil edirdi. 90-cı illərin başlanğıcında SSRİ-nin dağılması nəticəsində daha beş Türk dövlətinin – Azərbaycan, Qazaxıstan, Qırğızıstan, Özbəkistan və Türkmənistanın müstəqillik qazanması ilə türk dünyasında gözə çarpacaq bir canlanma başlandı. Lakin göstərilən dövrdə, bəzən isə hal-hazıra qədər dünya dövlətlərinin Azərbaycanda baş verən hadisələrə münasibəti birmənalı olmamış, dövlətlərimiz arasında münasibətlərə bir qədər ehtiyatla yanaşılmışdı. Bu yanaşma təkcə siyasi dairələrdə, rəsmi səviyyədə deyil, həmçinin elmi araşdırmalarda, azərbaycanlıların müəyyən rəsmi qurum və sektorlarda fəaliyyətində da özünü göstərmişdi.Azərbaycan iqtisadiyyatı bu gün dünyanın ən sürətlə inkişaf edən iqtisadiyyatlarından biridir və ölkədə hər bir sahənin inkişaf yolunda olduğu hiss olunur. Bütün bunların memarı kimi Azərbaycan xalqının ümummilli lideri Heydər Əliyev tanınır. Əsası Heydər Əliyev tərəfindən qoyulmuş siyasət Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev tərəfindən Bakı-Tbilisi-Ərzurum təbii qaz xətti, Bakı-Tbilisi-Qars dəmir yolu xətti layihələri ilə birlikdə 19 oktyabr 2018-ci il tarixində törəmə şirkəti olan SOCAR Türkiyə tərəfindən uğurla davam etdirilmişdir".
Fatimə Məmmədova
22:16 14.01.2026
Oxunuş sayı: 1226
