İqtisadiyyat
5% varlı, 95% kasıb formalaşdırılır: Orta sinfə elan olunan səlib yürüşü
Hökumətlərin ictimaiyyətdən gələn yaşam çətinliyi və bahalaşma tənqidlərinə qarşı irəli sürdükləri "görmürsünüz, kafe-restoranlar doludur" arqumenti tamamilə yanıltmacdır. Beynəlxalq araşdırmalar sübut edir ki, xidmət sektorundakı bu zahiri sıxlıq rifahın deyil, əksinə, gələcəyə inamın tamamilə itirilməsinin nəticəsidir. Daşınmaz əmlakın və avtomobillərin kəskin bahalaşması, eləcə də gəlirlərin inflyasiyanı qarşılamaması səbəbindən gənclər uzunmüddətli yığım və ev sahibi olmaq ümidlərindən məhrum olublar. Nəticədə "onsuz da yığıb nəsə edə bilməyəcəyəm, qazancımı bu gün yeyib-içməyə xərcləyim" psixologiyası formalaşıb ki, bu da cəmiyyətin təməlini dağıdan əsas amildir. Orta sinfin şüurlu şəkildə sıradan çıxarılması və cəmiyyətin 5% ultra-varlı ilə 95% kasıb təbəqəyə bölünməsi isə qlobal miqyasda qaçılmaz xaos və etiraz dalğalarını şərtləndirir.
Mövzu ilə bağlı Crossmedia.az-a ətraflı açıqlama verən Cross Media Təhlil Mərkəzinin analitiki, iqtisad üzrə fəlsəfə doktoru Aqil Eyvazov qlobal miqyasda orta sinfə qarşı aparılan səssiz "səlib yürüşünü", psixoloji ümidsizlik modelini və bunun gətirib çıxaracağı qlobal xaos risklərini dərindən təhlil edib:
"Son illər bu məsələ ilə bağlı çox maraqlı araşdırmalar var. Bu araşdırmaların gəldiyi nəticə odur ki, kafe-restoranların dolu olması insanların yaxşı yaşadığının göstəricisi deyil, gələcəyə ümidsizliyin bariz sübutudur. Bir çox tanınmış araşdırmaçılar öz məqalələrində deyirlər ki, insanlar, əsasən də gənclər dünyanın bir çox ölkəsində işləyərək ev-maşın ala biləcəklərindən ümidlərini tamamən üzüblər. Daşınmaz əmlakın kəskin bahalaşması, yeni avtomobillərin baha olması insanlara pul yığmaq kimi vərdişləri unutdurmağa başlayıb. İnsanlar "onsuz da az qazanıram, yığıb nəsə edə bilməyəcəm, elə arada dostlarla kafelərə, restoranlara getmək, maaşımı bunun üçün xərcləmək daha məntiqlidir" yanaşması ilə yaşamağa başlayıblar. Bunun ağır nəticələrini bu gün etirazlarla boğulan Avropada görürük. O görüntülərin 'memarı' həm də ümidsizlik və çarəsizlikdir".
İqtisadçı orta sinfin şüurlu şəkildə sıradan çıxarılmasının və cəmiyyətin 5% ultra-varlı ilə 95% kasıb təbəqəyə bölünməsinin bəşəriyyəti fəlakətə sürüklədiyini vurğulayıb:
"Dünyada etirazlar, xaos artacaq, çünki əsl sabitliyin dayağı həmişə orta sinif olub. İndi bu sinfə qarşı adətən "səlib yürüşü" elan edilib, 5% varlı, 95% kasıb əhali formalaşdırılır. Bu yanlış ideyanın müəllifləri anlamırlar ki, tarixən məhz kasıb əhali qeyri-sabitliyin əsas hərəkətverici qüvvəsi olub. Avropa, ABŞ, Yaponiya kimi ölkələrdə son 80 ildə məhz orta sinfin artması, əhalinin 60-70%-nin bu sinfə keçməsi sabit və dayanıqlı inkişafı təmin etmişdi. Özləri, öz əməlləri ilə bu sinfə divan tutdular, nəticədə xaos və qeyri-sabitlik daha da artacaq".
Aqil Eyvazov orta sinfin zəifləməsinin doğurduğu sosial-siyasi təhlükələri və bu böhrandan çıxış yolu kimi atılmalı olan zəruri addımları diqqətə çatdıraraq fikrini yekunlaşdırıb:
"Orta sinfin zəifləməsinin ən ciddi təhlükəsi insanın çalışaraq daha yaxşı yaşaya biləcəyinə inamının sarsılmasıdır. Ailə gündəlik xərclərini çətinliklə ödəyirsə, ev almağı, övladının təhsilini və gələcəyini planlaşdıra bilmirsə, narahatlıq zamanla tam ümidsizlik hissinə çevrilir. Maliyyə gələcəyindən narahat olan insanlar dövlət institutlarına daha az etimad göstərirlər. Bu vəziyyət cəmiyyətdə qütbləşməni, siyasi radikallaşmanı və populist çağırışlara meyli gücləndirə bilər.
Bunun qarşısını almaq üçün iqtisadi siyasətin mərkəzində ailənin real alıcılıq qabiliyyəti dayanmalıdır. Əməkhaqqı siyasətində inflyasiya ilə yanaşı məhsuldarlıq artımı nəzərə alınmalı, ərzaq, mənzil, təhsil və səhiyyə xərclərini yüngülləşdirən tədbirlər görülməlidir. Eyni zamanda kiçik və orta biznesin inkişafı, sabit və layiqli əməkhaqqı verən iş yerlərinin yaradılması prioritet olmalıdır. Əsas meyar budur: işləyən insan qazancı ilə normal yaşaya, müəyyən qədər yığım edə və sabahını planlaşdıra bilirmi? Orta sinfi gücləndirmək məhz bu imkanı genişləndirməkdir".
Zeynəb Həsən
21:30 27.10.2026
Oxunuş sayı: 74
