İnsan yorulur, həyat dayanmır…
Yorğun idim. Tanış bir yerdə çay içirdim. Bəzən insanın elə məkanlara ehtiyacı olur ki, orada heç nəyi izah etməyə, heç kimə nəyisə sübut etməyə məcbur qalmasın. Sadəcə otursun, çayını içsin, fikirlərini bir qədər kənara qoysun və dünyanın bütün ağırlığının bir neçə dəqiqəlik çiyinlərindən götürüldüyünü hiss etsin.
Çayımı içə-içə ətrafı müşahidə edirdim. Bu xüsusiyyət də, deyəsən, artıq qanıma hopub. Yaxşıdır, ya ppis, bilmirəm.
Ofisiant üzündəki təbəssümü saxlamağa çalışsa da, artıq yorulduğu açıq – aşkar hiss olunurdu. Halını soruşdum.
ofisiantdan halını soruşdum. Adi bir sual idi. Adətən belə suallara da adi cavablar verilir: «Yaxşıyam», «Şükür», «Hər şey qaydasındadır». İnsanlar çox vaxt həqiqi cavablarını özlərində saxlayırlar. Çünki hər kəsin dərdini danışmağa vaxtı yoxdur, hər kəsin də onu dinləməyə səbri.
Amma bu dəfə eşitdiyim cavab fərqli oldu:
«Ruhum ölüb, özüm o tərəf-bu tərəfə qaçıram».
Bir anlıq düşündüm. Görəsən, insan nə qədər yorulmalıdır ki, özünü belə ifadə etsin? Nə qədər yük daşımalıdır ki, ruhunun artıq bu qaçışda iştirak etmədiyini düşünsün? Və ən əsası, ruhən tükəndiyini hiss edən insanı ayaqda saxlayan nədir?
Bəlkə də, həmin anda bu sözlər mənə adi bir yorğunluq etirafından daha artıq bir şey kimi göründü. Çünki insan bəzən başqasının bir cümləsində özünün aylarla, illərlə dilə gətirə bilmədiyi hissləri tapır…
───
İnsan bəzən çox yorulur.
Elə yorulur ki, səhərlər yataqdan qalxmaq üçün səbəb axtarır. Gün ərzində gördüyü işlər ona əvvəlki qədər məna vermir. Ətrafındakı insanlar danışır, gülür, nələrəsə sevinirlər, o isə bütün bunların arasında özünü görünməz bir divarın arxasında hiss edir. Həyat davam edir, saatlar işləyir, telefonlar zəng çalır, insanlar görüşlərə tələsirlər. Hər şey öz axarındadır. Yalnız insanın daxilində nəsə dayanıb.
Amma qəribədir, insan yenə də hərəkət edir.
Yenə səhər oyanır, üzünü yuyur, geyinir, işə gedir. Kiminsə sualına cavab verir, kiməsə kömək edir, bəzən gülür, bəzən zarafat edir. Başqalarının gözündə hər şey qaydasında görünür. Heç kim onun daxilində hansı müharibənin getdiyini bilmir.
Bəlkə də, insanın ən böyük mübarizəsi elə budur: daxilində dayanmaq istədiyi halda, həyatın qarşısında dayanmağa davam etmək.
Biz mübarizəni çox vaxt böyük hadisələrlə əlaqələndiririk. Döyüş meydanında vuruşan əsgər, çətinliklərə sinə gərən idmançı, məqsədinə çatmaq üçün gecə-gündüz çalışan insan... Bunların hamısı mübarizədir. Ancaq bəzən mübarizə heç kimin görmədiyi bir otaqda başlayır. Bəzən insanın qələbəsi sadəcə yataqdan qalxmasıdır. Bəzən bütün gücü bir gün də səbr etmək, bir addım da irəliləmək, heç olmasa bu günü başa vurmaq üçün kifayət edir.
Və heç kimin alqışlamadığı bu qələbələr, bəlkə də, insanın həyatında ən qiymətli qələbələrdir.
Çünki insan yalnız başqaları ilə deyil, özü ilə də mübarizə aparır. Dünənki özü ilə, qorxuları ilə, peşmanlıqları ilə, cavabsız sualları ilə, gerçəkləşməyən arzuları ilə...
Bəzən də ən çətin mübarizə heç nəyi dəyişə bilmədiyini düşündüyün halda, dəyişmək üçün yaşamağa davam etməkdir.
───
Həyatın qəribə bir tərəfi var: o, heç kimin yorğunluğunu nəzərə alaraq dayanmaq məcburiyyətində deyil.
Sən yorulursan, amma səhər yenə açılır. Ürəyin sıxılır, amma qarşıda görüləsi işlər qalır. Bir şeylərə inanmaq istəyirsən, amma həyat qarşına yeni şübhələr çıxarır. Bəzən elə bilirsən ki, daha heç nəyə gücün çatmayacaq. Sonra bir zəng gəlir, kimsə səndən kömək istəyir, qarşına yeni bir məsuliyyət çıxır. Sən də qalxıb gedirsən.
Çünki həyat səndən həmişə güclü olmağı tələb etmir, amma yaşamağın özünü davam etdirməyi tələb edir.
Burada incə bir fərq var: davam etmək həmişə güclü olmaq demək deyil. Bəzən insan ağlaya-ağlaya davam edir. Bəzən qorxa-qorxa qərar verir. Bəzən inamını itirdiyi halda məsuliyyətindən qaçmır. Bəzən də özünün belə anlamadığı bir səbəbdən növbəti günə çatır.
Bunu zəiflik adlandırmaq olarmı?
Məncə, yox.
İnsanın yorulmağa haqqı var. Onun sınmağa, dayanmağa, nəfəs dərməyə, hətta bir müddət heç nə etmək istəməməyə də haqqı var. Hər yorğunluğun arxasında tənbəllik, hər susqunluğun arxasında laqeydlik dayanmır. Bəzən susan insanın daxilində sözlər tükənib. Bəzən hər şeyə çatmağa çalışan insan özünə çatmağa vaxt tapmayıb.
Biz isə çox vaxt insanların nəticələrini görürük, keçdikləri yolu yox. Onların işə gəldiyini görürük, gecə necə yatdığını bilmirik. Gülümsədiyini görürük, hansı düşüncələrlə mübarizə apardığını bilmirik. Uğurunu görürük, o uğura çatmaq üçün nələrdən keçdiyini bilmirik.
Ona görə də insanlara qarşı bir az daha anlayışlı olmaq lazımdır. Çünki qarşımızdakı adamın hansı yükü daşıdığını bilmədən onun gücü haqqında hökm verə bilmərik.
Bəlkə də, bəzən bir insan üçün edə biləcəyimiz ən böyük yaxşılıq ona məsləhət vermək deyil, sadəcə onu dinləməkdir. «Güclü ol» demək əvəzinə, «yorulmusan, başa düşürəm» deyə bilməkdir. Hər kəsin ayağa qalxmasını tələb etməkdənsə, bəzən oturub nəfəs almasına imkan verməkdir.
Axı insan yalnız mübarizə aparmaq üçün yaradılmayıb. O, həm də yaşamaq, hiss etmək, sevmək, dincəlmək və həyatın kiçik gözəlliklərindən zövq almaq üçün yaşayır.
Mübarizənin mənası özünü tükətmək deyil. Məqsəd yalnız sona çatmaq da deyil. Bəzən məqsəd yolda özünü itirməməkdir.
───
Bəs ruhu yorulan insan niyə qaçmağa davam edir?
Bəlkə, ona görə ki, dayananda bütün fikirləri ilə üz-üzə qalacağından qorxur. Bəlkə, həyatın sürəti ona düşünməyə imkan vermir. Bəlkə də, məsuliyyətlər, gözləntilər, ailə, iş, cəmiyyət və gələcək haqqında narahatlıqlar insanı elə bir dövrəyə salır ki, bir müddət sonra o, hara getdiyini belə unudur.
Qaçır, çünki dayanmaq üçün özünə icazə vermir.
Qaçır, çünki kimlərinsə ona ehtiyacı var.
Qaçır, çünki arxada qoyduqlarını itirməkdən, qarşıda gözləyənlərə çatmamaqdan qorxur.
Və bir gün anlayır ki, bütün bu qaçışın içində ən çox özündən uzaqlaşıb.
Bəlkə də, insanın özünə verəcəyi ən vacib sual budur: mən hara tələsirəm?
Çünki hərəkətdə olmaq həmişə irəliləmək demək deyil. Bəzən insan illərlə eyni yerdə dövrə vurur, sadəcə bunu fərq etmir. İşləyir, qazanır, planlar qurur, yeni hədəflər müəyyənləşdirir, amma daxilindəki boşluğun səbəbini anlamağa vaxt ayırmır.
Halbuki bəzən dayanmaq da mübarizənin bir hissəsidir. Özünə qulaq asmaq, nə istədiyini anlamaq, nəyin səni tükətdiyini müəyyənləşdirmək, lazım gələndə kömək istəmək... Bunlar da cəsarət tələb edir.
İnsan hər şeyi təkbaşına həll etməli deyil. Hər yükü səssizcə daşımağa, hər ağrını gizlətməyə, hər çətinliyin öhdəsindən tək gəlməyə məcbur deyil.
Bəzən ən böyük güc köməyə ehtiyacın olduğunu etiraf etməkdir.
───
Həmin gün çayımı içib bitirdim. Ətrafda həyat öz axarı ilə davam edirdi. Kimsə nəsə sifariş edir, kimsə hesab istəyir, kimsə gülürdü. O bir cümlənin arxasında hansı həyatın, hansı yorğunluğun, hansı hekayənin dayandığını bilmirdim.
Bəlkə, sadəcə ağır bir gün idi. Bəlkə, uzun müddətin yorğunluğu idi. Bəlkə də, bir neçə sözə sığdırılmış daha böyük bir hiss...
Bunu bilmirdim.
Amma bildiyim bir şey var idi: insan bəzən özü haqqında danışmadan da çox şey deyə bilir. Bir cümlə ilə, yarımçıq bir təbəssümlə, gözlərinin ifadəsi ilə...
Və bəzən təsadüfən eşitdiyin bir fikir sənin daxilində çoxdan cavabını axtardığın sualları oyadır.
O gün düşündüm ki, bəlkə, hamımızın həyatında belə bir dövr olur. Ruhumuzun yorulduğunu hiss edirik, amma ayaqlarımız bizi yenə də bir tərəfdən başqa tərəfə aparır. Çünki qarşımızda öhdəliklər var, gözləntilər var, tamamlamalı olduğumuz işlər, verməli olduğumuz qərarlar var.
Amma bütün bunların arasında bir şeyi unutmamalıyıq: biz sadəcə nəyəsə çatmaq üçün yaşamırıq. Biz həm də yaşadığımız həyatın içində özümüzü qorumaq üçün yaşayırıq.
Həyat mübarizədir. Bunu danmaq mümkün deyil. Ancaq mübarizə yalnız dözməkdən ibarət deyil. Bəzən mübarizə getməkdir, bəzən qalmaq. Bəzən susmaq, bəzən danışmaq. Bəzən bir addım irəli atmaq, bəzən isə özünə zərər verməmək üçün dayanmaq.
Əsas məsələ heç vaxt yorulmamaq deyil. Əsas məsələ yorulduğunu özündən gizlətməmək, yıxılanda özünü günahlandırmamaq və mümkün olduqda yenidən ayağa qalxmaqdır.
Çünki insan olmaq hər gün qalib gəlmək deyil. Bəzən məğlub olduğunu düşündüyün günün sonunda belə həyatın içində qalmağı bacarmaqdır.
Və kim bilir, bəlkə də, sabah yenə o tanış yerə gedəcəyik. Yenə çay sifariş edəcəyik. Yenə gündəlik qayğılarımızdan danışacağıq. Bəlkə, kimsə halımızı soruşacaq və biz adət etdiyimiz kimi «Yaxşıyam» deyəcəyik.
Amma kaş, heç olmasa, özümüzə qarşı dürüst olaq.
Əgər yorulmuşuqsa, bunu etiraf edək. Əgər dayanmağa ehtiyacımız varsa, dayanaq. Əgər yolumuzu itirmişiksə, bir az nəfəs alıb hara getdiyimizi düşünək.
Sonra isə gücümüz çatan qədər davam edək.
Çünki həyat bizi hər zaman istədiyimiz yerə aparmaya bilər. Bəzən qarşımıza gözləmədiyimiz maneələr çıxarar, bəzən planlarımızı dağıdar, bəzən də bizdən yenidən başlamağı tələb edər.
Amma həyatın bütün çətinliklərinə baxmayaraq, insanın özünə verə biləcəyi bir şans həmişə var: bu günü yaşamaq, sabaha çatmaq və hər şeyin bitdiyini düşündüyü yerdə yeni bir başlanğıcın mümkün olduğunu unutmamaq.
Bəlkə də, həyatın ən böyük mübarizəsi elə budur.
Ruhun yorulanda da özünü eşitmək. Dünyanın səs-küyündə öz səsini itirməmək. Hər kəsə çatmağa çalışarkən özündən uzaq düşməmək.
Və bir gün geriyə baxanda yalnız nə qədər qaçdığını deyil, bütün o qaçışın içində necə yaşadığını da xatırlamaq.
Çünki insanın ömrü yalnız keçdiyi məsafə ilə ölçülmür.
Bəzən ən böyük yol insanın özünə qayıtmasıdır.
Kənan Novruzov
11:45 11.10.2026
Oxunuş sayı: 53
