Şəkərsiz saqqızın görünməyən tərəfi: Xilitol ürək-damar riskini artırır?
Şəkərsiz saqqız və digər məhsullarda geniş istifadə olunan xilitol uzun müddət şəkərə alternativ və nisbətən təhlükəsiz maddə kimi təqdim edilib. Lakin son elmi araşdırmalar bu şəkər əvəzedicisinin ürək-damar sistemi ilə bağlı mümkün risklərini gündəmə gətirib.
Cleveland Clinic-in alimləri tərəfindən aparılan araşdırmada 3 mindən çox insanın qan nümunələri təhlil edilib. Nəticələrə görə, qanda xilitol səviyyəsi yüksək olan insanlarda növbəti üç il ərzində ürək tutması, insult və ya ölüm riskinin 50-57 faiz daha yüksək olduğu müəyyənləşdirilib. Bununla belə, alimlər əldə olunan nəticələrin xilitolun birbaşa bu hadisələrə səbəb olduğunu sübut etmədiyini, mümkün əlaqənin əlavə araşdırılmasına ehtiyac olduğunu vurğulayırlar. Tədqiqatın digər mərhələsində xilitolun trombositlərin fəaliyyətinə təsiri araşdırılıb. Laborator sınaqlar və heyvan modelləri xilitolun trombositləri laxtalanmaya daha həssas vəziyyətə gətirə biləcəyini göstərib. Bu isə qanın laxtalanma meylinin artması ilə nəticələnə bilər.
Xilitol qəbulundan 30 dəqiqə sonra nə baş verir?
Sağlam könüllülərin iştirak etdiyi sınaqda xilitol tərkibli içki qəbul edildikdən təxminən 30 dəqiqə sonra qanda bu maddənin səviyyəsinin kəskin yüksəldiyi müşahidə olunub. Eyni zamanda trombositlərin laxtalanma qabiliyyətində də artım qeydə alınıb. Şəkər tərkibli içkinin qəbulundan sonra isə eyni təsir müşahidə edilməyib. 2026-cı ildə Avropa Kardiologiya Cəmiyyətinin konqresində təqdim edilən yeni məlumatlar da mövzuya marağı artırıb. Təxminən 18 min insanın iştirak etdiyi iki geniş tədqiqatda qanda xilitol səviyyəsi ilə ürək-damar hadisələri arasında mümkün əlaqəyə dair nəticələr təqdim olunub. Bununla belə, bu nəticələr də xilitolun ürək tutması və ya insulta birbaşa səbəb olduğunu təsdiqləmir.
Bəs xilitol niyə müzakirə olunur?
Xilitol təbii olaraq insan orqanizmində də az miqdarda əmələ gəlir. Lakin şəkərsiz saqqız, konfet, içki və digər məhsullarda istifadə olunan miqdar orqanizmdə təbii şəkildə yaranan səviyyədən xeyli yüksək ola bilər. Alimlərin əsas narahatlığı da məhz yüksək miqdarda xilitol qəbulunun trombositlərin fəaliyyətinə və qanın laxtalanma prosesinə mümkün təsiri ilə bağlıdır. Xilitol xüsusilə şəkərsiz və aşağı kalorili məhsullarda geniş istifadə edildiyi üçün bu məsələ ictimai sağlamlıq baxımından diqqət çəkir. Hazırda isə xilitolun uzunmüddətli istifadəsinin ürək-damar sağlamlığına təsirini tam müəyyənləşdirmək üçün daha geniş və uzunmüddətli araşdırmalara ehtiyac var. Bu səbəbdən mövcud nəticələrə əsaslanaraq xilitolu “təhlükəli maddə” kimi qiymətləndirmək və ya onun bütün insanlar üçün risk yaratdığını söyləmək düzgün olmaz. Elmə görə əsas məsələ xilitolun hansı miqdarda və hansı şəraitdə qəbul edilməsinin mümkün risklərə təsir göstərə biləcəyini dəqiqləşdirməkdir.
Xilitolun təhlükəsizliyi ilə bağlı araşdırmalar davam edir. Bu isə bir daha göstərir ki, gündəlik istifadə etdiyimiz məhsulların tərkibindəki maddələr barədə elmi məlumatları izləmək və xüsusilə sağlamlıqla bağlı iddialara ehtiyatla yanaşmaq vacibdir.
Nuray Mehdiyeva
03:35 04.09.2026
Oxunuş sayı: 47
