Aldığınız məhsul saxta çıxarsa bu tələbləri irəli sürün
Saxta brend məhsulların orijinal adı ilə istehlakçılara təqdim edilməsi yalnız maddi itki deyil, həm də istehlakçı hüquqlarının pozulması ilə nəticələnə bilər. Belə hallarda alıcının məhsulu geri qaytarmaq, dəyişdirmək və digər qanuni tələblər irəli sürmək imkanları var. Hüquqşünas Vüsalə Əhmədova saxta məhsulla qarşılaşan istehlakçıların hansı addımları ata biləcəyini və saxta brend bazarının hüquqi tərəflərini açıqlayıb.
Hüquqşünas Vüsalə Əhmədova Crossmedia.az-a açıqlamasında bildirib ki, qanunvericilik istehlakçıya aldığı məhsulun keyfiyyəti və xüsusiyyətləri barədə dolğun və düzgün məlumat əldə etmək hüququ verir:
“Konkret desək, “İstehlakçıların hüquqlarının müdafiəsi haqqında” Qanunun 7-ci maddəsində “saxtalaşdırma” ayrıca müəyyən olunur. Yəni istehlakçı zəmanət müddəti ərzində aldığı malda saxtalaşdırma aşkar edərsə, öz seçiminə əsasən satıcıdan və ya istehsalçıdan bir sıra tələblər irəli sürə bilər. Çünki qanun istehlakçıya aldığı malın keyfiyyəti, xüsusiyyətləri və digər mühüm göstəriciləri barədə dolğun və düzgün məlumat almaq hüququ verir.
İlk növbədə satıcıya yazılı şəkildə müraciət etmək məqsədəuyğundur. Saxtalaşdırma təsdiqlənərsə, satıcı belə malı geri götürməli və istehlakçının qanuni tələblərini yerinə yetirməlidir. Məsələn, məhsulun orijinal və lazımi keyfiyyətli məhsulla dəyişdirilməsi və ya qiymətin müvafiq şəkildə azaldılması tələb oluna bilər.
Xüsusilə, satıcı məhsulun orijinal olduğunu iddia edibsə, bu iddianı təsdiqləyən elan və yazışmalar, məhsulun seriya nömrəsi, etiketləri və loqosu, həmçinin kassa çeki əhəmiyyətli sübutlar sayılır. Satıcı problemi həll etmirsə, istehlakçı hüquqlarının müdafiəsi üzrə səlahiyyətli dövlət orqanına və ya məhkəməyə şikayət etmək, hətta istehlakçı hüquqlarının pozulması nəticəsində dəymiş mənəvi ziyanın ödənilməsini də tələb etmək mümkündür.
Burada bir vacib məqamı da diqqətinizə çatdırmaq istərdim. Saxta məhsulun satılması və brendin əmtəə nişanından qanunsuz istifadə edilməsi əlavə olaraq əqli mülkiyyət və digər hüquqi məsuliyyət məsələlərini də gündəmə gətirir.
Məsələn, lüks brendlər saxtakarlıqla ciddi şəkildə mübarizə aparırlar. Məsələn, Avropa Anti-Fraud Office (OLAF) 2025-ci ildə geyim, ayaqqabı və aksessuarlardan 1,8 milyondan çox saxta məhsulun müsadirə edildiyi böyük əməliyyat barədə məlumat verib. 2026-cı ildə aparılmış başqa araşdırmada isə “Louis Vuitton”, “Hermes”, “Dior”, “Cartier” və digər lüks brendləri hədəf alan 150 təşkilatlanmış saxta məhsul şəbəkəsi müəyyən edilib. Hazırda saxtalar artıq o qədər keyfiyyətli hazırlanır ki, hətta brend mütəxəssislərinin də onları dərhal ayırd etməsi çətinləşib.
Daha maraqlısı isə budur ki, brendlər saxta məhsulların bazarda olmasına bəzən göz yumurlar. Saxtaların mövcudluğunun bəzən orijinal brendə dolayı təsir göstərə biləcəyi düşünülür. Məsələn, bəzi tədqiqatlar saxta məhsulların lüks brendin statusunu, arzuolunanlığını və sosial tanınmasını müəyyən hallarda gücləndirdiyini göstərir. Lüks məhsulların cəmiyyət tərəfindənm görünürlüyü, tanınması bu formada təmin edilir. Əks halda hər kəsin bu məhsulları tanıması qeyri-mümkündür. Bu formada bəzi istehlakçılarda orijinala maraq artır.
Bəzən eyni fabrik həm qanuni, həm də saxta istehsalla əlaqəli də ola bilir. Məsələn, lüks brendlərin keçmiş podratçısı, təchizatçısı və ya istehsal zəncirindəki başqa şəxslər orijinal məhsulun texnologiyasını, materiallarını və dizaynını saxta məhsul istehsal etmək üçün istifadə edirlər. Hətta bu şəxslərin məlumatlarından istifadə etməklə “superfake” məhsullar hazırlanır.
WSJ-nin araşdırmasına görə, belə məhsullar bəzən 5.000-10.000 dollar aralığında satılır. Eyni zamanda, real saxta şəbəkələrdə fabriklərin və distribusiya kanallarının ayrıca fəaliyyət göstərdiyi, məhsulların etiket və qablaşdırmalarla birlikdə hazırlanaraq beynəlxalq bazara çıxarıldığı hallar da aşkarlanıb.
Göründüyü kimi, saxta bazarın mövcudluğu bəzən brend üçün dolayı marketinq effekti də yarada bilir”.
Zeynəb Həsən
20:30 26.08.2026
Oxunuş sayı: 52
