Qarabağın turizm brendi kimi formalaşması üçün hansı turizm növlərinə üstünlük verilməlidir?- Müsahibə
Qarabağın bərpası ilə paralel olaraq regionun iqtisadi inkişaf perspektivləri də müzakirə olunur. Dünya Bankının Cənubi Qafqaz üzrə regional direktoru Rolanda Prays hesab edir ki, Qarabağ gələcəkdə Azərbaycanın əsas turizm istiqamətlərindən birinə çevrilə bilər. Onun sözlərinə görə, regionun zəngin təbii və mədəni potensialı, eləcə də dövlətin infrastruktur layihələrinə yatırdığı investisiyalar turizm sektorunun inkişafı üçün mühüm imkanlar yaradır. Bununla yanaşı, ekspertlər davamlı inkişaf üçün xidmət keyfiyyəti, özəl investisiyalar və təhlükəsiz mühitin də həlledici rol oynadığını bildirirlər.
Mövzu ilə bağlı Turizm məsələləri üzrə ekspert Ceyhun Məmmədov Crossmedia.az-a müsahibə verib:
-Dünya Bankı Qarabağın gələcəkdə mühüm turizm istiqamətinə çevrilə biləcəyini bildirir. Siz bu potensialı necə qiymətləndirirsiniz və regionun əsas üstünlükləri nələrdir?
-Qarabağ və Şərqi Zəngəzurun başlıca üstünlüyü burada müxtəlif turizm növlərinin bir-birini tamamlamasıdır. Şuşanın tarixi-mədəni irsi, Kəlbəcərin mineral və termal su ehtiyatları, Laçının dağlıq relyefi, Zəngilanın zəngin təbiəti və ekoloji imkanları regionda bir neçə fərqli turizm istiqamətinin paralel şəkildə inkişaf etdirilməsinə şərait yaradır. Regionun əlçatanlığını artıran mühüm üstünlüklərdən biri Füzuli, Zəngilan və Laçın beynəlxalq hava limanlarının istifadəyə verilməsidir. Lakin bu potensialın reallaşdırılması üçün müntəzəm uçuşlar, regiondaxili nəqliyyat, otel və qonaq evləri, peşəkar bələdçilik, hazır tur paketləri və vahid rezervasiya sistemi də formalaşdırılmalıdır.
-Qarabağa yerli və xarici investorların marağını artırmaq üçün hansı iqtisadi və hüquqi mexanizmlərin tətbiqi daha effektiv ola bilər?
-İnvestorların cəlb edilməsi üçün vergi güzəştləri vacibdir, lakin təkbaşına kifayət etmir. İnvestor ilk növbədə qaydaların aydınlığına, mülkiyyət və müqavilə hüquqlarının qorunmasına, icazələrin nə qədər sürətli verilməsinə, infrastrukturun vəziyyətinə və layihənin uzunmüddətli gəlirliliyinə diqqət yetirir. Növbəti mərhələdə turizm layihələri üçün uzunmüddətli və şəffaf torpaq icarəsi, dövlət–özəl tərəfdaşlığı, güzəştli kreditlər, kredit zəmanətləri, investisiya layihələrinin “vahid pəncərə” prinsipi ilə qeydiyyatı və icazələrin verilməsi investorların qərar qəbul etməsini asanlaşdıra bilər. Təhlükəsizlik də əsas şərtdir. Minatəmizləmə işlərinin davam etdirilməsi, turizm marşrutlarının yalnız təhlükəsizliyi təsdiqləndikdən sonra açılması və təmizlənmiş ərazilərin rəsmi rəqəmsal xəritəsinin hazırlanması həm turistlərin, həm də investorların etimadını gücləndirə bilər.
-Turizmin inkişafı regionun məşğulluğuna və yerli əhalinin sosial-iqtisadi vəziyyətinə hansı real təsirləri göstərə bilər?
-Turizm əmək tutumlu sahə olduğuna görə regionda məşğulluğun artırılmasına real təsir göstərə bilər. Yeni iş yerləri yalnız otel və restoranlarda yaranmayacaq. Turist axını nəqliyyat, kənd təsərrüfatı, ərzaq istehsalı, sənətkarlıq, ticarət, tədbirlərin təşkili, bələdçilik, təmizlik və digər xidmət sahələrində də tələbat yaradacaq. Yerli fermerlər otel və restoranlara ərzaq məhsulları sata, ailələr evlərini qonaq evi kimi işlədə, sakinlər milli mətbəx, xalçaçılıq, suvenir və digər yerli məhsullar vasitəsilə əlavə gəlir əldə edə bilərlər. Buna görə də qayıdan əhalinin əvvəlcədən peşə hazırlığına cəlb olunması, turizm və qonaqpərvərlik sahəsində təlimlərin təşkili, yerli bələdçilərin sertifikatlaşdırılması və ailə bizneslərinə maliyyə dəstəyi xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
-Qarabağın turizm brendi kimi formalaşması üçün hansı turizm növlərinə üstünlük verilməlidir? Mədəni, ekoloji, sağlamlıq, yoxsa qış turizmi?
-Qarabağın turizm brendi yalnız bir istiqamət üzərində qurulmamalıdır. Bununla belə, ilkin mərhələdə mədəni, ekoloji və sağlamlıq turizminə üstünlük verilməsi daha məqsədəuyğundur. Şuşa mədəniyyət festivalları, muzeylər, tarixi marşrutlar, konfranslar və yaradıcı tədbirlər vasitəsilə beynəlxalq mədəni turizm mərkəzinə çevrilə bilər. Kəlbəcərin mineral suları və İstisu sağlamlıq və sanatoriya turizmi üçün ciddi imkanlar yaradır. Laçın və Zəngilan ekoloji turizm, dağ yürüşləri, velosiped marşrutları, quş müşahidəsi, fotoqrafiya, düşərgə və kənd turizmi üçün əlverişlidir. Qış turizmi də perspektivlidir, lakin onun inkişafı daha böyük sərmayə, sabit qar örtüyü, dağ-xizək infrastrukturu, xüsusi təhlükəsizlik və peşəkar idarəetmə tələb edir. Buna görə dağlıq ərazilərdə qış turizmi ilə yanaşı, yay aylarında yürüş, velosiped, kənd və macəra turizmi də təşkil edilməlidir.
-Beynəlxalq təcrübəyə əsasən, münaqişədən çıxmış bölgələrin uğurlu turizm məkanına çevrilməsi üçün hansı addımlar atılır və Qarabağ bu baxımdan hansı nümunələrdən faydalana bilər?
-Münaqişədən çıxmış bölgələrin turizm təcrübəsi göstərir ki, uğur üçün ilk növbədə təhlükəsizlik, əsas infrastruktur və müsbət beynəlxalq imic bərpa olunur. Sonrakı mərhələdə tarixi-mədəni irs qorunur, yerli icmalar turizm gəlirlərinə cəlb edilir və regionun yalnız keçmişi deyil, müasir həyatı da tanıdılır. Xorvatiyanın Vukovar şəhəri, Bosniya və Herseqovinada Sarayevo və Mostar, eləcə də Şimali İrlandiyada Belfast münaqişə yaddaşını mədəniyyət, şəhər həyatı və yeni turizm məhsulları ilə birləşdirən nümunələrdir. Qarabağ bu təcrübələrdən faydalana bilər, lakin heç bir xarici modeli olduğu kimi təkrarlamamalıdır. Regionun öz tarixi, təbiəti, mədəniyyəti və sosial xüsusiyyətləri əsasında Azərbaycan modeli yaradılmalıdır. Bundan əlavə, turizm layihələrində yerli sakinlərin, sahibkarların, tarixçilərin, ekoloqların və mədəniyyət nümayəndələrinin iştirakı regionun kimliyinin qorunmasına və layihələrin cəmiyyət tərəfindən qəbul edilməsinə kömək edər.
Nigar Xəlilli
14:30 13.07.2026
Oxunuş sayı: 63
