Yeniyetmələr özlərini blogerlərin təlqinindən necə qoruya bilərlər?
Son dövrlərdə sosial media gənclərin həyat tərzinə ciddi təsir göstərən əsas platformalardan birinə çevrilib. Xüsusilə blogger və influenserlərin təqdim etdiyi həyat tərzi bir çox gənc üçün nümunə rolunu oynayır. Nəticədə, gənclər arasında özünü başqalarına bənzətmək, fərqli imic formalaşdırmaq cəhdləri getdikcə artır. Mütəxəssislər bu tendensiyanın həm müsbət, həm də mənfi tərəflərinin olduğunu bildirirlər. Bəzi hallarda bu, yaradıcılığın inkişafına təkan versə də, bəzən kimlik itirilməsinə səbəb ola bilir. Sosial medianın bu təsiri isə cəmiyyət daxilində yeni müzakirələrə yol açır.
Psixologiya Elmi Tədqiqat İnstitutunun sədri, psixoloq Elnur Rüstəmov mövzunun psixoloji tərəfinə toxunub.
O vurğulayıb ki, blogger və influencerləri təkrarlamaq və ya onlara bənzəməyə çalışmaq müasir dövrdə xüsusilə gənclər və yeniyetmələr arasında geniş yayılmış davranış modelidir:
" Bu davranışın arxasında bir neçə paralel psixoloji mexanizm işləyir və onları düzgün başa düşmək məsələyə daha obyektiv yanaşmağa imkan verir. İlk növbədə burada identifikasiya prosesi ön plana çıxır. İnsan psixologiyası xüsusilə inkişaf dövrlərində özünə model axtarır. Əvvəllər bu modellər daha çox ailə üzvləri, müəllimlər və ya yaxın sosial mühit idisə, bu gün rəqəmsal platformalar bu rolu böyük ölçüdə öz üzərinə götürüb. Sosial mediada təqdim olunan obrazlar daha “ideal”, daha uğurlu və daha cazibədar göründüyü üçün insan şüuraltı şəkildə həmin obrazla özünü eyniləşdirməyə başlayır. Digər mühüm faktor sosial müqayisə mexanizmidir. İnsanlar özlərini qiymətləndirərkən başqaları ilə müqayisə etməyə meyllidirlər. Sosial mediada isə bu müqayisə real deyil, seçilmiş və filtrdən keçirilmiş həyat görüntüləri üzərindən qurulur. Bu zaman fərd öz həyatını natamam, digərlərinin həyatını isə daha uğurlu kimi qəbul edir və nəticədə həmin “uğur modelini” təkrarlamağa çalışır. Burada diqqət çəkən başqa bir məqam isə təsdiqlənmə ehtiyacıdır. İnsan psixologiyasında qəbul olunmaq, bəyənilmək və təsdiq almaq əsas motivasiyalardan biridir".
Psixoloqun sözlərinə görə, influenserlərin çoxsaylı izləyici və yüksək diqqət qazanması fərddə belə bir düşüncə yaradır ki, həmin davranış və ya həyat tərzi sosial olaraq daha dəyərlidir:
"Bu isə imitasiya davranışını gücləndirir. Eyni zamanda identiklik böhranı da bu prosesdə mühüm rol oynayır. Xüsusilə yeniyetməlik dövründə insan “mən kiməm” sualına cavab axtarır. Bu mərhələdə hazır modellər daha cəlbedici görünür, çünki onlar fərdin özünü formalaşdırmaq prosesini asanlaşdırır. Lakin bu, uzunmüddətli perspektivdə daxili ziddiyyətlər və özünə yadlaşma ilə nəticələnə bilər. Bundan əlavə, sosial öyrənmə nəzəriyyəsinə görə insanlar müşahidə edərək öyrənirlər. Əgər müəyyən davranışın mükafatlandırıldığını görürlərsə, onu təkrarlama ehtimalı artır. Sosial mediada populyarlıq, diqqət və maddi uğur nümayiş etdirildiyi üçün bu davranışlar daha tez mənimsənilir. Məsələyə yalnız mənfi kontekstdə yanaşmaq da düzgün deyil. Model götürmək və ilhamlanmaq insan inkişafının təbii hissəsidir. Problem o zaman yaranır ki, bu proses kor-koranə təqlidə çevrilir və fərdin özünəməxsusluğu arxa plana keçir. Sağlam yanaşma ondan ibarətdir ki, insan başqalarından öyrənsin, amma öz fərdiliyini qorumağı bacarsın".
E.Rüstəmov əlavə edib: " Həm valideynlərin, həm də təhsil mühitinin rolu çox önəmlidir. Uşaqlara və gənclərə tənqidi düşünmə bacarığı aşılanmalı, sosial medianın real həyatın tam əksi olmadığı izah olunmalı və onların öz güclü tərəflərini kəşf etməsinə şərait yaradılmalıdır. Əks halda, fərd daim başqalarının kölgəsində qalmağa və öz potensialını tam realizə edə bilməməyə meylli olur. İnfluencerləri təkrarlamaq sadəcə davranış deyil, bu, identifikasiya, sosial müqayisə, təsdiqlənmə ehtiyacı və identiklik axtarışının birləşdiyi kompleks psixoloji prosesdir. Bu prosesi düzgün yönləndirmək isə həm fərdi, həm də sosial səviyyədə ciddi yanaşma tələb edir".
Fatimə
19:04 28.04.2026
Oxunuş sayı: 38
