Mədəniyyət

İntizarın səsi: Hökumə Billurinin 100 illik yubileyidir

Bu gün Azərbaycan ədəbiyyatının parlaq simalarından biri, əməkdar incəsənət xadimi və xalq şairi Hökumə Billurinin anadan olmasının 100 ili tamam olur.

Onun həyatı, fəaliyyəti və yaradıcılığı Azərbaycan mədəniyyətində əbədi iz buraxıb. Hökumə Billuri 1926-cı ilin martında, Cənubi Azərbaycanın Zəncan şəhərində dünyaya gəlib.

Sadə dəmirçi ailəsində böyüyən Hökumə xanım uşaq yaşlarından əməksevər və təhsilə maraqlı olub. 1933-1943-cü illərdə Azəri qızlar məktəbində təhsil alıb və məhz burada müəllim kimi fəaliyyətə başlayıb. Bu illərdə yazmağa başladığı şeirlər onun ədəbiyyata olan həvəsini ortaya qoyub. Onun ilk əsərləri “Azər” və “Vətən yolunda” qəzetləri, həmçinin “Azərbaycan” jurnalında dərc olunub.

1940-cı illərin əvvəllərində Cənubi Azərbaycanda milli azadlıq hərəkatı başladı. Seyid Cəfər Pişəvərinin rəhbərlik etdiyi “21 Azər” hərəkatı ətrafında toplaşan gənc ziyalılar və şairlər bu mübarizənin fəal iştirakçılarına çevrildilər.

Qısa müddət üçün milli hökumət qələbə qazansa da, İran dövlətinin müdaxiləsi onu devirdi. Hərəkatın öncülləri Arazın bu tayına, yəni Şimali Azərbaycana pənah gətirmək məcburiyyətində qaldılar.

Taleyin ironiyası olaraq, 1937-ci ildə sürgün edilən bir qismi 1947-ci ildə yenidən mühacirət etmək məcburiyyətində qaldı.

Vətənindən uzaqda yaşamaq, bütöv Azərbaycan həsrəti ilə dolu bir həyat sürmək Hökumə Billurinin yaradıcılığına da təsir etdi. Qəlbindəki ağrını, həsrəti və nisgili o, sözlərlə paylaşaraq intizar ədəbiyyatının formalaşmasına töhfə verdi.

Şimali Azərbaycana gəldikdən sonra Hökumə Billuri 1947-1952-ci illərdə Azərbaycan Dövlət Universitetində filologiya təhsili aldı. Sonralar o, Azərbaycan qəzetinin baş redaktoru oldu və təhsilini davam etdirərək Bakı Ali Partiya Məktəbini, sonra isə Moskva Sovet İttifaqı Kommunist Partiyası yanında İctimai Elmlər Akademiyasını bitirdi.

1963-cü ildə İran Azərbaycanının realist-demokratik ədəbiyyatı mövzusunda dissertasiya müdafiə edərək, filologiya elmləri namizədi dərəcəsi aldı və bir il sonra Azərbaycan Elmlər Akademiyasının Yaxın və Orta Şərq Xalqları İnstitutunda baş elmi işçi olaraq fəaliyyətə başladı.

Hökumə Billuri həm də tərcüməçi kimi böyük xidmət göstərdi. O, Şəhriyarın fars dilindəki şeirlərini Azərbaycan dilinə, həmçinin Cəfər Cabbarlı, Səməd Vurğun, Mirvarid Dilbazi və Nəbi Xəzrinin şeirlərini fars dilinə çevirdi. Onun yaradıcılığı və tərcümə fəaliyyəti Azərbaycan və İran ədəbiyyatı arasında körpü yaratdı, fərqli mədəniyyətləri birləşdirdi.

Şairin əsərlərində vətən sevgisi, azadlıq arzusu və insanpərvərlik mövzuları daim ön plandadır. “Mənim arzum”, “Ölməz qəhrəman”, “Həyat yollarında”, “Mübarizə illərində” və “Şairin yadigarı” kimi əsərlərində həm intizar, həm də ümid duyğusu hiss olunur. Onun monoqrafiyaları isə Azərbaycan realist-demokratik poeziyasının təhlili üçün önəmli qaynaqdır.

Hökumə Billuri 2000-ci ilin noyabrında Bakıda vəfat etdi, amma onun yaradıcılığı, idealları və xalqına olan sevgisi hələ də yaşamaqdadır. Şeirlərindəki azadlıq eşqi, vətən həsrəti və insanpərvərlik mesajları oxuculara ilham verir:

“Yenidən doğacaq məni bu bahar,

Fəqət dağ insanı qəm, həsrət əyər.

Azadlıq eşqi ilə irəli dostlar,

İrəli bu yolda ölməyə dəyər”.

Bu gün, yubileyində, Hökumə Billurini xatırlayarkən onun Azərbaycan ədəbiyyatına verdiyi töhfələri və xalqın qəlbində yaratdığı izləri bir daha yad edirik. Onun adı həmişə vətənpərvərlik və incəsənət simvolu kimi qalacaq.

Hökümə Billuri

"ANA"

Təbriz kədərliydi, sən ağlayırdın,

Gecəydi biz səndən ayrılan zaman.

Pərişan görkəmin, o son sözlərin,

Bir an xatirimdən çıxmamış, inan.

Adını dilimə gətirəndə mən,

Sanki alov yaxır dodaqlarımı.

Yaxın gəl, yaxın gəl öpüm üzündən,

Öpüm rəngi qaçmış yanaqlarını.

Elə məlul-məlul baxma üzümə,

Baxışın qəlbimə od saçır, sənin.