Məktəblərdə psixoloq çatışmazlığı nələrə səbəb olur?
Məktəblərdə psixoloq çatışmazlığı son illərdə təhsil sisteminin diqqət çəkən və müzakirə olunan problemlərindən birinə çevrilib. Müasir dövrdə şagirdlərin yalnız akademik nailiyyətləri deyil, onların psixoloji sağlamlığı, emosional vəziyyəti və sosial inkişafı da xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Bu baxımdan məktəb psixoloqları şagirdlərin üzləşdiyi stress, ünsiyyət çətinlikləri, davranış pozuntuları, ailədaxili problemlərin təsirləri və digər psixoloji məsələlərin vaxtında müəyyən edilməsi və aradan qaldırılmasında mühüm rol oynayırlar. Lakin bir çox təhsil müəssisəsində psixoloq kadrlarının sayının az olması və ya mövcud mütəxəssislərin həddindən artıq yüklənməsi bu istiqamətdə effektiv fəaliyyətin qurulmasına mane olur.
Psixologiya Elmi Tədqiqat İnstitutunun sədri, psixoloq Elnur Rüstəmov mövzu ilə bağlı Crossmedia.az-a danışıb.
O, məktəblərdə psixoloq çatışmazlığının təkcə bir kadr problemi deyil, həm də təhsil mühitinin keyfiyyətinə, şagirdlərin psixi sağlamlığına və ümumi inkişafına birbaşa təsir göstərən ciddi bir məsələ olduğunu deyib:
"Müasir dövrdə məktəb psixoloqunun rolu yalnız problem yarananda müdaxilə edən mütəxəssis olmaqla məhdudlaşmır. Psixoloq məktəbdə sağlam psixoloji mühitin formalaşdırılmasında, şagirdlərin emosional rifahının qorunmasında və potensial risklərin erkən aşkarlanmasında mühüm rol oynayır. Psixoloq çatışmazlığının ilk mənfi təsiri şagirdlərin emosional və davranış problemlərinin vaxtında müəyyən edilməməsi ilə bağlıdır. Bir çox hallarda uşaqlarda müşahidə olunan təşviş, depressiv əlamətlər, özünəqapanma, aqressiv davranışlar və ya sosial münasibətlərdə çətinliklər erkən mərhələdə aşkar olunmadıqda daha ciddi problemlərə çevrilə bilir. Nəticədə həm uşağın akademik göstəriciləri aşağı düşür, həm də onun sosial adaptasiyası çətinləşir. Digər mühüm məsələ məktəblərdə zorakılıq və bullinq hallarının qarşısının alınması ilə bağlıdır. Psixoloqlar bu istiqamətdə profilaktik tədbirlərin həyata keçirilməsində, risk qrupuna daxil olan şagirdlərin müəyyənləşdirilməsində və konfliktlərin həllində əhəmiyyətli rol oynayırlar".
E.Rüstəmov qeyd edib ki, psixoloq çatışmadıqda bu proseslər sistemli şəkildə həyata keçirilə bilmir və nəticədə məktəb mühitində psixoloji gərginlik artır:
" Bu problem müəllimlərin fəaliyyətinə də təsirsiz ötüşmür. Müəllimlər bəzən psixoloji dəstək tələb edən hallarla qarşılaşırlar, lakin həmin vəziyyətlərin idarə olunması onların peşə səlahiyyətləri çərçivəsindən kənarda olur. Məktəbdə peşəkar psixoloqun olmaması müəllimlərin üzərinə əlavə yük qoyur və tədris prosesinin effektivliyini azalda bilir. Valideynlərlə iş sahəsində də müəyyən çətinliklər yaranır. Psixoloqlar ailə və məktəb arasında körpü rolunu oynayaraq uşaqların inkişafı ilə bağlı valideynlərə peşəkar tövsiyələr verirlər. Bu dəstəyin olmaması bəzi hallarda ailə daxilindəki problemlərin məktəb həyatına, məktəbdəki problemlərin isə ailə münasibətlərinə mənfi təsir göstərməsinə səbəb olur. Xüsusilə son illərdə rəqəmsal asılılıq, sosial şəbəkələrin təsiri, imtahan stressi, ailədaxili münasibətlərdə dəyişikliklər və postpandemiya dövrünün psixoloji nəticələri fonunda məktəb psixoloqlarına ehtiyac daha da artıb. Bu gün məktəblərdə psixoloq yalnız problem həll edən mütəxəssis deyil, həm də şagirdlərin psixoloji sağlamlığını qoruyan, risklərin qarşısını alan və onların sağlam şəxsiyyət kimi formalaşmasına dəstək verən vacib bir peşə sahibidir. Ona görə də məktəblərdə psixoloq çatışmazlığının aradan qaldırılması təhsil sisteminin prioritet istiqamətlərindən biri kimi qiymətləndirilməlidir. Sağlam cəmiyyət formalaşdırmaq istəyiriksə, ilk növbədə məktəblərdə uşaqların psixoloji rifahını təmin edən mexanizmləri gücləndirməliyik. Çünki bugünkü şagirdlərin psixoloji sağlamlığı gələcək cəmiyyətin sosial və mənəvi sağlamlığının əsasını təşkil edir".
Fatimə Məmmədova
20:51 02.06.2026
Oxunuş sayı: 50
