Sosium

Əlyazma abidələrinin araşdırılmasında ana dilinin qorunması məsələsi

Beynəlxalq Ana Dili Günü hər il 21 fevralda qeyd edilir. Bu gün, 1999-cu ildə UNESCO tərəfindən təsis edilib və dilin qorunmasının, inkişafının və müxtəlifliyin təşviqini hədəfləyir. Həmçinin, dünyadakı bütün dillərin bərabər hüquqlara sahib olmasına diqqət çəkmək məqsədi güdür.

Bu gün, yerli dillərin və mədəniyyətlərin qorunmasına və inkişaf etdirilməsinə diqqət çəkir, çünki dünya üzərində minlərlə dil yox olma təhlükəsi ilə üzləşir. Beynəlxalq Ana Dili Günü, dilin insanın kimliyini və mədəniyyətini necə formalaşdırdığını göstərir.

Ana dili millətin özünəməxsusluğunu qorumaqla yanaşı, tərcümə vasitəsilə başqa xalqların mədəni irsi ilə tanış olmağa, onlarla ünsiyyət qurmağa imkan yaradır. Ana dilimizi qorumaq hər birimiz üçün önəmlidir. Bu istiqamətdə apardığımız elmi tədqiqatlarda daha ciddi yanaşmağa çalışırıq. Araşdırmalarımızda biz ən çox əlyazma əsərlərinə müraciət etdiyimiz üçün fikrlərimi əlyazma abidələrinin ana dilinin qorunması baxımından ən qiymətli nümunəsi kimi dəyərləndirməyə çalışmışam. Əlyazma abidələri xalqların tarixini, mədəniyyətini və dilini qoruyan çox vacib mənbələrdir. Əlyazmalar, yalnız dilin zənginliyini və ifadə imkanlarını deyil, həm də bir millətin mədəni dəyərlərini, dünya görüşünü, düşüncə tərzini və ənənələrini əks etdirir. Həmçinin, bir çox əlyazma abidələri, müxtəlif dövrlərdə və fərqli mədəniyyətlərdə dilin necə inkişaf etdiyini və necə qorunduğunu göstərir.

Əlyazma abidələri, xalqların dilinin canlı tarixini təşkil edir. Tarixən, bir çox xalqların öz dillərində yazdıqları əsərlər, gələcək nəsillərə onların mədəniyyətini, həyat tərzini və dünyagörüşünü çatdırmağa xidmət edir. Bu abidələr olmadan bir çox qədim dillər və mədəniyyətlər tamamilə itə bilərdi.

Əlyazmalar çox vaxt yerli dillərdə yazılırdı. Bu, müxtəlif xalqların dilini, mədəniyyətini qorumağa və onları dünyaya tanıtmağa kömək edir. Məsələn, qədim ərəb, fars, türk, sanskrit və digər dillərdəki əlyazmalar həmin dövrün dil xüsusiyyətlərini və inkişafını əks etdirir.

Əlyazma abidələri həm də ədəbiyyatın, fəlsəfənin, elmin və dini düşüncənin inkişafını göstərir. Onlar, ana dilində yazılmış ədəbi əsərlərin qorunmasını təmin edir və həmin dövrün dilinin zənginliyini göstərir. Məsələn, Azərbaycan ədəbiyyatında müasir dövrə qədər gəlib çatan klassik əlyazmalar, ana dilimizin inkişafına və mükəmməl ifadə imkanlarına dəlalət edir.

Həzrəti Seyyid Nəsimi Divanı

Ana dilinin qorunması məsələsi, əlyazmalar vasitəsilə daha yaxşı başa düşülə bilər. Məsələn:Azərbaycan dilinin qədim əlyazmalarında, o dövrün dil strukturlarını, söz ehtiyatını və ifadə tərzini araşdırmaq mümkündür. Bu, dilin zamanla necə dəyişdiyini və zənginləşdiyini göstərir.

Əlyazma abidələrinin tədqiqində ana dilinin qorunması məsələsi həm tarix, həm də mədəniyyət baxımından olduqca vacibdir. Əlyazmalar, yalnız bir xalqın dilinin və mədəniyyətinin tarixi izlərini daşımaqla qalmır, eyni zamanda bu dildən gələcək nəsillərə ötürülən zəngin mədəni sərvətlərin qorunmasına kömək edir. Bu abidələrin araşdırılması zamanı biz tədqiqatçılar bir çox nadir söz və ifadələri, dilin fonetik, qrammatik, leksikvə üslub xüsusiyyətlərini qorumağa çalışırıq.Bu tədqiqatlar, dillərin yox olmasının qarşısını almağa və dil müxtəlifliyinin qorunmasına birbaşa təsir göstərir.

Qədim əlyazmalar, bir dilin inkişaf tarixindəki ən vacib mərhələləri və xüsusiyyətləri əks etdirir. Məsələn, orta əsr və yaxud əvvəlki dövrlərə aid əlyazmalarda istifadə olunan xüsusi sözlər, ifadələr və qrammatik qaydalar, həmin dövrün dilinin necə işlədiyini göstərir. Bu məlumatlar, həm dilçilərə, həm də digər tədqiqatçılara kömək edir ki, dilin orijinal xüsusiyyətləri qorunsun və gələcək nəsillərə ötürülsün.

Əlyazmalar dilin yazılı formalarını qoruyur və inkişaf etdirir. Biz tədqiqatçıların bu abidələrə diqqət yetirməsi, həm də yazılı dilin üslubunun qorunmasına, tədricən dəyişməyən müəyyən yazı qaydalarının və simvolların qorunmasına kömək edir. Eyni zamanda, əlyazmalar dilin təbii tərzini, onun bədii və fəlsəfi ifadə imkanlarını da özündə cəmləşdirir.

Əlyazma abidələrinin təhlili, dilçilik sahəsində yeni metodların və yanaşmaların inkişafına səbəb olur. Müxtəlif dövrlərə aid abidələr arasında müqayisə apararaq, dilin dəyişmə proseslərini, xüsusilə də fonetik və qrammatik dəyişiklikləri izləmək mümkündür. Bu tədqiqatlar, daha dərindən ana dilinin qorunmasına və onun müasir dövrdə necə tətbiq edildiyinə dair anlayış əldə etməyə kömək edir.

Əlyazmaların təhlilində qədim üslub və dil qaydalarının qorunması və onların müasir dövrə adaptasiya edilməsi məsələləri də önəmlidir. Bu, dilin zənginliyini və müxtəlifliyini qorumağa imkan verir.

Əlyazma abidələrinin tədqiqi ana dilinin qorunmasında mühüm bir rol oynayır. Həm dilin, həm də mədəniyyətin qorunması baxımından bu abidələr bizim keçmişimizi və kimliyimizi tanımağa və gələcəyə ötürməyə imkan verir. Eyni zamanda, dilin təkamülü və inkişafı barədə dərin məlumatlar əldə etməyə kömək edir. Ancaq bu abidələrin qorunması, tədqiqatı və gələcək nəsillərə ötürülməsi üçün müvafiq tədbirlərin görülməsi vacibdir.