Səhnə arxasından Zirvəyə: Teatrımızın səssiz qurucularından biri – Şəmsi Bədəlbəyli
Bu gün Azərbaycan teatr və kino tarixində xüsusi yeri olan sənətkar Şəmsi Bədəlbəylinin doğum günüdür. O, 1911-ci il fevralın 23-də mədəniyyət beşiyi sayılan Şuşada dünyaya gəlib. Ömrünün böyük hissəsini səhnəyə, musiqiyə və rejissorluğa həsr edib, 1987-ci il mayın 23-də Bakıda vəfat edib.
Görkəmli pedaqoq və ictimai xadim Bədəl bəy Bədəlbəylinin ailəsində böyüyən Şəmsi Bədəlbəyli sənət mühitinə təsadüfən gəlməyib. Ailədə hökm sürən ziyalı ab-havası onun formalaşmasına ciddi təsir göstərib. İlk təhsilini Bakıda alıb, daha sonra pedaqoji təhsil alsa da, ürəyi həmişə səhnə ilə döyünüb. Gənclik illərində özfəaliyyət dərnəklərində iştirak etməsi onun aktyorluq qabiliyyətini üzə çıxarıb.
1920-ci illərin sonlarında o, təhsilini musiqi sahəsində davam etdirərək, Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasında oxuyub. Burada əvvəl xalq çalğı alətləri üzrə biliklərə yiyələnib, daha sonra isə kompozisiya nəzəriyyəsi istiqamətində ixtisaslaşıb.
Onun sənət yolunda mühüm məqamlardan biri dahi bəstəkar Üzeyir Hacıbəyli ilə müəllim-tələbə münasibətləri olub. Bu təmas gənc sənətkarın dünyagörüşünə və yaradıcılığına ciddi təsir göstərib.
Ş.Bədəlbəylinin teatr fəaliyyəti isə hələ tələbəlik illərindən başlayıb. O dövrdə Azərbaycan Dövlət Akademik Milli Dram Teatrı səhnəsində orkestr tərkibində çıxış edib, bəzi tamaşalarda səhnə arxasından musiqi müşayiəti edib. Dramaturq Cəfər Cabbarlı ilə yaxın ünsiyyət onun rejissorluğa marağını daha da artırıb və nəticədə səhnə əsərlərində assistent kimi çalışıb.
1930-cu illərin əvvəlində mətbuat sahəsində də fəaliyyət göstərən Şəmsi bəy incəsənət və ədəbiyyat mövzusunda yazılar dərc etdirib. Lakin əsas fəaliyyət istiqaməti yenə də teatr olub.
1930-cu illərin ortalarında Moskvaya göndərilərək orada məşhur teatr ustalarının yanında təcrübə toplayıb. Bu səfər onun bir peşəkar kimi formalaşmasında mühüm mərhələ olub.
O, 1939-cu ildən etibarən artıq müstəqil rejissor kimi fəaliyyət göstərib. Klassik və müasir dramaturgiyaya müraciət edərək, bir sıra tamaşalara quruluş verib. Müharibə illərində isə sovet ordusu tərkibində İranda fəaliyyət göstərib, mədəni tədbirlərin təşkili və teatr tamaşalarının hazırlanmasında iştirak edib.
Onun yaradıcılıq fəaliyyəti yalnız Dram Teatrı ilə məhdudlaşmayıb. Uzun illər Azərbaycan Dövlət Musiqili Komediya Teatrı və Azərbaycan Dövlət Akademik Opera və Balet Teatrı kimi mühüm sənət ocaqlarında rəhbər vəzifələrdə çalışıb. Opera və musiqili komediya janrında hazırladığı tamaşalar Azərbaycan səhnə mədəniyyətinin inkişafında xüsusi rol oynayıb.
Eyni zamanda, M.Maqomayev adına Azərbaycan Dövlət Filarmoniyasına rəhbərlik edərək, müxtəlif konsert proqramlarının hazırlanmasına da töhfə verib. Onun quruluş verdiyi yubiley və dövlət tədbirləri uzun illər yaddaşlarda qalıb.
Sənətə xidmətləri yüksək qiymətləndirilmiş, 1943-cü ildə əməkdar artist, 1964-cü ildə isə Azərbaycan SSR xalq artisti fəxri adına layiq görülüb. Müxtəlif orden və medallarla təltif olunub.
Xatırladaq ki, Şəmsi Bədəlbəylinin oğlu, tanınmış pianoçu və bəstəkar Fərhad Bədəlbəyli də Azərbaycan musiqi mədəniyyətində öz sözünü demiş sənətkarlardandır.
Fatimə Məmmədova
11:49 23.02.2026
Oxunuş sayı: 612
