Oynayan təzyiq: Qan təzyiqinin dalğalanmasının səbəbləri
Son vaxtlar insanların gündəlik həyatında ən çox rastlanan narahatlıqlardan biri arterial təzyiqin tez-tez dəyişməsidir. Bir çox insan bildirir ki, səhərlər təzyiqi çox aşağı olur, gün ərzində normallaşır, axşam isə yenidən yüksəlir. Bu vəziyyət yalnız fiziki narahatlıq yaratmır, həm də baş ağrısı, yorğunluq, əsəbilik və diqqətin yayılması kimi əlamətlərlə müşayiət olunur.
Təzyiqin bu cür oynaq olması gündəlik fəaliyyətə də təsir edir. Səhərlər işə enerjili başlamaq çətinləşir, gün ərzində konsentrasiya itir, axşam saatlarında isə təzyiqin yüksəlməsi ilə birlikdə gərginlik və narahatlıq da artır. Bu, insanların həyat ritmini dəyişdirir və uzun müddət davam edərsə, ciddi sağlamlıq problemlərinə yol aça bilər.
Bundan əlavə, təzyiqin tez-tez qalxıb düşməsi həm fiziki, həm də emosional vəziyyətə təsir edir. İnsanlar daha tez yorulur, gündəlik işləri yerinə yetirməkdə çətinlik çəkir, stress və gərginlik səviyyəsi yüksəlir. Belə hallar, həm fərdi, həm də cəmiyyət səviyyəsində diqqətə alınması vacib olan sağlamlıq məsələsinə çevrilir.
Beləliklə, arterial təzyiqin dalğalanması sadəcə bir sağlamlıq əlaməti deyil, insanların həyat keyfiyyətinə birbaşa təsir edən, gündəlik həyatın ritmini dəyişdirən bir problemə çevrilir.
Mövzu ilə bağlı Crossmedia.az-a açıqlama verən həkim-endokrinoloq Xuraman Rəcəbova bildirib ki, aşağı arterial təzyiqin (hipotoniya) əlamətləri ümumi halsızlıq, baş dönməsi, mədə bulantısı, dərinin rənginin solması, əllərin və ayaqların buz kimi soyuq olması, görmədə bulanıqlıq, həmçinin ürək ritminin dəyişməsi (daha çox taxikardiya) və huşun itirilməsidir:
“Bu əlamətlərin yaranma səbəbi həm Endokrinoloji, həm də Kardioloji ola bilər. Belə ki, Endokrin xəstəliklərdən əsasən tənbəl zob (hipotireoz), şəkərli diabet (hipoqlikemiya) və böyrəküstü vəzi çatışmazlığı zamanı aşağı təzyiq müşahidə olunur. Bundan əlavə, bu hal anemiya (qanazlığı), mədə-bağırsaq və nevroloji xəstəliklərdə də görülə bilər. Həmçinin, ürək-damar sistemi xəstəlikləri zamanı da təzyiq aşağı düşə bilər. Belə hallara miokard infarktı, ürək çatışmazlığı, infeksion xəstəliklər və ürək qüsurları daxildir. Ağır zəhərlənmələr zamanı, kəskin qan itkisi, uzun müddət susuzluq, yanıq yaralanmaları və həkim nəzarəti olmadan uzunmüddətli pəhriz saxlamaq da təzyiqin düşməsinə səbəb ola bilər.
Təzyiqin tez-tez dəyişməsi həm ətraf mühit faktorları (stress, havanın dəyişməsi), fiziki yüklənmə, psixoloji gərginlik, müxtəlif dərmanların qəbulu, həmçinin xroniki xəstəliklərlə (ürək-damar, böyrək və endokrin sistem) əlaqədar ola bilər".
Endokrinoloqun sözlərinə görə, arterial təzyiqin səhərlər yuxudan oyananda aşağı, axşama doğru isə yüksəlməsi normal fizioloji haldır:
"Yuxuda bədən dincəlir, fiziki aktivlik az olur və təzyiq düşür. Gün ərzində stress, fiziki və emosional yüklənmə, yeyilən qidalar və içkilər təzyiqin yüksəlməsinə səbəb olur.
Əgər təzyiq ölçərkən göstəricilər normaldır və ciddi şikayətlər yoxdursa, bu, fizioloji hal sayılır. Lakin təzyiq çox aşağı və ya çox yüksəkdirsə, şikayətlər müşahidə olunursa, bu patoloji haldır və mütləq həkimə müraciət edilməlidir. Yaş artdıqca damarların elastikliyinin azalması təzyiqin qeyri-stabil olmasına səbəb olur".
Tibb üzrə elmlər doktoru, professor Adil Qeybulla arteriyalarda təzyiqin olmasının perfüziya - yəni müəyyən miqdarda tələb olunan qanın orqan və toxumalara çatdırılması olduğunu qeyd edib:
"Hər bir orqan və toxumanın müəyyən bir zaman intervallında tələb olunan qan təhcizatı var. Bu miqdar - perfuziya aşağı düşərsə, həmin orqanda müəyyən proseslər baş verə, qan dövranında pozuntuları yarana bilər. Arterial təzyiq ona görə lazımdır ki, qan böyrəklərdən keçərkən filterasiya prosesi baş versin, mikrosirkulyator sistemdə oksigen və karbondioksidin diffuziyası normal şəkildə həyata keçsin. Ona görə də müəyyən təzyiq səviyyəsi beyində, həmçinin ən həssas orqanlardan biri olan beyində bioloji və mürəkkəb biotexnoloji proseslərin həyata keçməsini təmin edir”.
A.Qeybullanın sözlərinə görə, orqan və toxumalarda qan təzyiqinin müəyyən səviyyədə olması çox vacibdir:
"Çünki orqan və toxumalar qan vasitəsilə oksigen və qida maddələrini alır, karbondioksid və metabolitləri isə böyrəklər, dəri və digər yollarla xaric edir. Qan təzyiqinin dəyişkənliyi ciddi əlamət ola bilər. Bu insan ac, yorğun və s. olduqda da baş verə bilər. Hər bir insanın həyatında belə epizodlar olur. Amma bu proses mütəmadi baş verirsə, mütləq araşdırılmalıdır. Qalxanabənzər vəzinin funksiyası, böyrəklərin funksiyası, genetik faktorlar nəzərə alınmalıdır. Gənc yaşda aşağı qan təzyiqi olan şəxslər müəyyən yaşdan sonra yüksək təzyiqə meyilli ola bilirlər. Bu, adətən fizioloji bir dəyişiklikdir. Nəzərə almaq lazımdır ki, arterial qan təzyiqinin oynaması əhval-ruhiyyəyə, əmək qabiliyyətinə ciddi təsir edə bilər. Bununla yanaşı, mühüm xəstəliyin bir əlaməti də ola bilər. Bu cür hallar mütəmadi baş verirsə, mütləq həkimə müraciət edib diaqnoz qoyulmalıdır. Məsələn, qan təzyiqi çox aşağı düşərsə, huş itməsi, ürəkbulanma, qusma və digər simptomlar yarana bilər.Beləliklə, təzyiqin müəyyən səviyyədə saxlanılması orqanizmdə həyatın mühüm əlamətlərindən biridir".
Fatimə Məmmədova
11:45 10.02.2026
Oxunuş sayı: 567
