Uşaqlar üçün real müdafiə sistemi formalaşır - Hüquqşünas
Uşaqların hüquq və azadlıqlarının etibarlı şəkildə qorunması müasir dövlət siyasətinin əsas prioritet istiqamətlərindən biridir. Cəmiyyətin gələcəyini formalaşdıran uşaqların rifahının təmin olunması yalnız sosial məsuliyyət deyil, eyni zamanda hüquqi mexanizmlərlə dəstəklənən davamlı dövlət yanaşmasını tələb edir. Bu baxımdan uşaq hüquqları sahəsində normativ bazanın dövrün tələblərinə uyğun yenilənməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
Məhz bu zərurətdən irəli gələrək Milli Məclisin Ailə, qadın və uşaq məsələləri komitəsində “Uşaq hüquqları haqqında” yeni qanun layihəsi müzakirəyə çıxarılıb. Komitənin sədri, deputat Hicran Hüseynovanın da vurğuladığı kimi, 28 il əvvəl qəbul edilmiş mövcud qanun bu müddət ərzində müəyyən dəyişikliklərə məruz qalsa da, uşaqyönümlü, icraedici və nəticəyönlü mexanizmlərlə zəngin yeni normativ-hüquqi sənədə ehtiyac yaranıb.
Yeni qanun layihəsi uşaq hüquqlarının yalnız deklarativ səviyyədə tanınması ilə kifayətlənməyərək, onların real müdafiəsini və icrasını təmin etməyi hədəfləyir.
Beynəlxalq hüquqi öhdəliklərə tam uyğun şəkildə hazırlanmış bu sənəd uşaq hüquqları sahəsində sistemli, mexanizm əsaslı və effektiv icra imkanlarına malik müasir hüquqi baza formalaşdırmaq məqsədi daşıyır.
Məsələ ilə bağlı hüquq müdafiəçisi Rauf Alışov Crossmedia.az-a müsahibə verib:
— Hazırda qüvvədə olan “Uşaq hüquqları haqqında” qanunun əsas çatışmazlıqları nələrdir və bu çatışmazlıqlar real icra mexanizmlərinə hansı formada maneə yaradır?
— Hazırda qüvvədə olan qanunun ən ciddi problemi onun əsasən deklarativ xarakter daşımasıdır. Qanunda uşaqlara xidmət göstərən konkret qurumların siyahısı, onların funksiyaları, məsuliyyət bölgüsü və qarşılıqlı fəaliyyət mexanizmləri açıq şəkildə müəyyən edilməyib. Uşaq hüquqları pozulduğu halda hansı quruma müraciət olunmalı olduğu, bu müraciətin hansı mərhələlərdən keçəcəyi və hansı nəticəni doğuracağı aydın deyil. Eyni zamanda qanunda uşaqlara qarşı zorakılıq, laqeydlik, ailədaxili münaqişələr, aqressiv davranışlar, həmyaşıd zorakılığı kimi hallara reaksiya verəcək institusional mexanizmlər nəzərdə tutulmayıb. Bu boşluqlar real icranı mümkünsüz edir və nəticədə qanun yalnız formal sənəd olaraq qalır.
— Yeni qanun layihəsində hansı konkret institusional və hüquqi mexanizmlərin əlavə edilməsi uşaq hüquqlarının praktikada daha effektiv qorunmasına xidmət edə bilər?
— Yeni qanun layihəsində bir sıra mühüm mexanizmlər nəzərdə tutulur: Uşaq Qaynar Xətti, sosial xidmətlərin operativ müdaxilə mexanizmi, qurumlararası koordinasiya mexanizmi, müraciətlərin vahid reyestri, uşaqla işləyən mütəxəssislər üçün xüsusi standartlar. Ən vacib məsələ isə ayrıca Uşaq hüquqlarının müdafiəsi üzrə mərkəzi dövlət qurumunun yaradılmasıdır. Hazırda bu səlahiyyətlər yerli icra hakimiyyətlərinin yanında fəaliyyət göstərən qəyyumluq və himayəçilik komissiyalarına həvalə olunub, lakin bu qurumların nə səlahiyyət, nə maliyyə, nə də kadr potensialı yetərlidir. Yeni modeldə polisə müraciət zamanı təkcə hüquq-mühafizə əməkdaşı deyil, sosial işçi və psixoloqdan ibarət çevik qrupun hadisə yerinə göndərilməsi də nəzərdə tutulmalıdır.
— Mövcud qanunvericilikdə hansı müddəaların dəyişdirilməsi uşaqyönümlü yanaşmanın gücləndirilməsinə və nəticə əsaslı icranın təmininə imkan verər?
— Biz artıq bir neçə əsas qanunvericilik aktına dəyişiklik təklif etmişik. Bunlar Cinayət Məcəlləsi, Cinayət Prosessual Məcəlləsi, Ailə Məcəlləsi, Cəzaların İcrası Məcəlləsi
Mülki Məcəllədir. Bu dəyişikliklərin məqsədi uşağa münasibətdə cəza deyil, qoruma və reabilitasiya əsaslı yanaşmanın tətbiqidir. Uşaq cinayət törədibsə belə, o, ilk növbədə müdafiə və sosial reinteqrasiya obyektidir. Cinayətin şahidi və ya qurbanı olan uşaqların istintaq və məhkəmə proseslərində psixoloji təhlükəsizliyi təmin olunmalıdır.
— Beynəlxalq standartlara uyğunluq baxımından yeni qanun layihəsində hansı əsas yeniliklər nəzərdə tutulur və bu yeniliklər Azərbaycanda uşaq hüquqlarının müdafiə sistemini necə təkmilləşdirəcək?
— Yeni layihə BMT-nin Uşaq Hüquqları Konvensiyasına və Uşaq Hüquqları Komitəsinin tövsiyələrinə uyğun hazırlanıb. Layihədə cismani cəza, alçaldıcı rəftar, uşaqlara qarşı zorakılıq, uşağın məhkəmə və inzibati icraatlarda müdafiəsi, təhsildə, səhiyyədə, sosial xidmətlərdə ayrı-seçkiliyin qarşısının alınması kimi məsələlər ayrıca tənzimlənir. Bununla yanaşı, dövlətin uşaq hüquqlarına maliyyə məsuliyyəti də normativ şəkildə təsbit olunur. Yeni strukturlar üçün bina, kadr və regional şəbəkə yaradılması nəzərdə tutulur. Bu mexanizmlər yalnız qanun deyil, real müdafiə sistemi formalaşdıracaq.
Elmir Heydərli
11:46 02.02.2026
Oxunuş sayı: 589
