Yaxın Şərq
Səudiyyə və İranı bir araya gətirən faktor üzə çıxdı
İranın paytaxtı Tehranda Yaxın Şərq və Cənubi Asiyanın dörd əsas hərbi-siyasi gücünün – Səudiyyə Ərəbistanı, Türkiyə, Pakistan və İranın yüksəksəviyyəli nümayəndələrinin gözlənilməz dördtərəfli təhlükəsizlik sammiti qlobal diplomatik xəritədə köklü silkələnmə yaradıb. İllərlə bir-biri ilə amansız dini və ideoloji rəqabətdə olan, xüsusən Ərəbistan yarımadasında maraqları toqquşan Tehran və Ər-Riyadın eyni masada yer alması, üstəlik, bu tərəfdaşlığa Ankara və İslamabadın da daxil olması regionda yeni bir təhlükəsizlik blokunun rüşeymlərindən xəbər verir.
Vaşinqton və Təl-Əvivin İrana qarşı genişmiqyaslı yeni hərbi əməliyyatlara hazırlaşdığı bir vaxtda, ərazisində ABŞ hərbi bazalarını barındıran ölkələrin Tehrana üz tutması təsadüfi deyil. Bu, göstərir ki, Yaxın Şərq ölkələri "İrandan sonra növbə kimə çatacaq?" həyəcanı ilə xarici müdaxilələrə qarşı öz təhlükəsizlik mexanizmlərini formalaşdırmağa, "Məkkə Sazişi" kimi platformalara İranı da inteqrasiya edərək yeni regional balans yaratmağa məcbur olublar.
Məsələnin diplomatik pərdəarxasını, yeni formalaşan hərbi-siyasi balansı və ideoloji ziddiyyətlərin kənara qoyulması səbəblərini Crossmedia.az-a politoloq Samir Hümbətov şərh edib:
"Tehranda baş tutan bu dördtərəfli görüş, yəni Səudiyyə Ərəbistanı, İran, Pakistan və Türkiyə nümayəndələrinin bir araya gəlməsi əslində yeni bir ittifaqın formalaşmasından xəbər verə bilər. Demirəm ki, bu, NATO modelində bir hərbi blok olacaq, amma hər halda İran və Səudiyyə Ərəbistanı kimi iki əzəli rəqibin, iki fərqli dini ideologiya daşıyıcısının eyni masada əyləşməsi ciddi bir siqnaldır. Bu, o deməkdir ki, artıq Səudiyyə Ərəbistanında vəziyyətin nə qədər böhranlı olduğunu başa düşürlər. Onlar anlayırlar ki, İran olmadan regionda Məkkə ittifaqının ciddi nəticə verməyəcək. Çünki İran kifayət qədər güclü hərbi potensiala malikdir. Görünür ki, bu faktor nəzərə alınır".
Politoloq bölgə dövlətlərinin ABŞ hərbi varlığına baxmayaraq bu addımı atmağa məcbur olmasını və yaxınlaşan yeni müharibə riskini vurğulayıb:
"Bu yaxınlaşma regionda yeni bir balans yaratmalıdır. Yaxınlaşmaqda olan yeni müharibə ehtimalı, yəni ABŞ və İsrailin İrana qarşı yeni hərbi əməliyyat həyata keçirmək istəklərinin fonunda Pakistan, Türkiyə və Səudiyyə Ərəbistanının İranın yanında yer alması görüntüsü onu göstərir ki, region dövlətləri artıq öz problemlərini xarici qüvvələr olmadan, özləri çözməyə çalışırlar".
Samir Hümbətov ABŞ bazaları ilə bu diplomatik gedişin ziddiyyət təşkil edib-etməməsi məsələsinə və "Məkkə Sazişi" ssenarisinə toxunaraq fikrini yekunlaşdırıb:
"Ortaya sual çıxa bilər: ABŞ-nin hər üç ölkədə – Türkiyə, Pakistan və Səudiyyə Ərəbistanında hərbi bazaları və böyük potensialı var. Bu bazaların varlığı ilə Tehran görüşünün keçirilməsi bir-birinə ziddirmi? Bəli, zidd görünə bilər. Amma reallıq budur ki, bu ölkələr artıq böyük təhlükəni hiss edirlər və "İrandan sonra növbə bizə çata bilər" narahatlığı ilə bu addımı atırlar. Görünən odur ki, ideoloji tərsliyə baxmayaraq, qurulmuş Məkkə Sazişinə İranın da qoşulması gündəmdədir. Beynəlxalq təhlükəsizlik sistemində bu dördtərəfli format tezliklə çox ciddi bir dönüş nöqtəsi kimi yer ala bilər".
Zeynəb Həsən
19:00 28.10.2026
Oxunuş sayı: 68
