İranda NPT-dən çıxışla bağlı qanun layihəsi hazırlanıb
İran parlamentində ölkənin Nüvə Silahlarının Yayılmaması haqqında Müqavilədən (NPT) çıxmasını nəzərdə tutan qanun layihəsi hazırlanıb. Parlament sədrinin müavini Əli Nikzad bildirib ki, təşəbbüs hazırda nəzərdən keçirilir və layihənin təcili prosedurla parlamentin plenar iclasına çıxarılması planlaşdırılır.
Təşəbbüs İranın nüvə proqramı ətrafında ABŞ və beynəlxalq qurumlarla artan fikir ayrılıqları fonunda gündəmə gəlib. İran parlamentindəki bəzi deputatlar NPT çərçivəsində ölkənin təhlükəsizlik və nüvə fəaliyyətlərinə dair hüquqlarının yetərincə qorunmadığını əsas gətirirlər. Bu addımın Tehran ilə Qərb arasındakı nüvə danışıqlarına və beynəlxalq nüvə nəzarətinə necə təsir göstərə biləcəyi diqqət çəkir.
Crossmedia.az-a açıqlamasında politoloq Zərdüşt Əlizadə İranın nüvə proqramı ətrafında uzun illərdir davam edən müzakirələrə toxunaraq, Tehranın nüvə silahı əldə etmək niyyətinin olub-olmaması ilə bağlı müxtəlif yanaşmaların mövcud olduğunu bildirib.
O, İranın Nüvə Silahlarının Yayılmaması haqqında Müqaviləyə üzv olduğunu və MAQATE-nin ölkənin nüvə fəaliyyətinə nəzarət etdiyini xatırladıb: “MAQATE gəlib İranın bütün yerlərini yoxlayırdı və hər dəfə də elan verirdi ki, İranın nüvə silahı proqramı yoxdur, nüvə silahı hazırlanmır. Amerika kəşfiyyatı da deyirdi ki, Amerikanın 18 kəşfiyyat təşkilatı var və 18-i də deyirdi ki, İranın nüvə silahı proqramı yoxdur və nüvə silahı hazırlanmır”.
Politoloq İsrailin İranın nüvə proqramı ilə bağlı mövqeyinin fərqli olduğunu bildirib: “Amma İsrailin məqsədi o idi ki, Amerikanın əli ilə İranı nüvə həvəsi olan bir dövlət kimi daha da parçalasın, dağıtsın. Yaxın Şərqdə onun təcavüzünə cavab verə biləcək heç bir başqa dövlət qalmasın”.
Zərdüşt Əlizadə İsrailin İranın nüvə silahı əldə edə biləcəyi ilə bağlı uzun illərdir xəbərdarlıqlar etdiyini deyib: “18 ildir, 30 ildir Netanyahu deyirdi ki, iki aydan sonra İranın nüvə silahı olacaq. İki aydan sonra nüvə silahı olacaq. Və buna artıq bütün dünyada lağ edirlər. Hər il, hər ay BMT-də şəkillər göstərir, İranın nüvə silahı olacaq. Bu boş yalandır, bu böhtandır. Amma bu böhtanı Amerikada, İsraildə çox geniş şəkildə yayırlar”.
Onun sözlərinə görə, ABŞ və İsrailin İrana qarşı hərbi addımları Tehranda nüvə silahına sahib olmaqla bağlı müzakirələrin güclənməsinə səbəb ola bilər: “Nəhayət, 2025-ci ildə iki nüvə dövləti, Amerika və İsrail İrana hücum elədi. Bir dəfə hücum elədilər, sonra dayandılar. Sonra ikinci dəfə hücum elədilər. Hər dəfə də Tramp deyir ki, biz imkan vermərik ki, İranın nüvə silahı olsun”.
Politoloq hesab edir ki, bu proses İran daxilində də nüvə silahına sahib olmaqla bağlı yanaşmaların dəyişməsinə təsir göstərə bilər: “İran da fikirləşir ki, yaxşı, mən nüvə silahı olmadan bunlarla mübarizə aparanda onlar üstümə belə gəlirlər. Bəlkə mən doğrudan nüvə silahı əldə edim? Çünki nüvə silahından imtina etdi Liviya, dağıtdılar Liviyanı. Suriya nüvə silahı yox idi, dağıtdılar. İraqın nüvə silahı yox idi, bəhanə elədilər ki, kütləvi qırğın silahı var, dağıtdılar”.
Zərdüşt Əlizadə Şimali Koreya nümunəsinin də İrandakı müzakirələrə təsir etdiyini bildirib: “Şimali Koreyaya bata bilmirlər. Çünki Şimali Koreyanın nüvə silahı var. İndi İranda da müəyyən siyasi qüvvələr deyirlər ki, bu dövlətlərə cavab vermək üçün İranın görünür nüvə silahı olmalıdır. İndi parlamentdə bu müzakirəni aparıblar”.
Politoloq İranın nüvə silahı əldə edib-etməməsi ilə bağlı qərarın ölkənin ali dini-siyasi rəhbərliyinin mövqeyindən asılı olduğunu düşünür: “İndi nə təhər qərar çıxacaq, bu, hər şeydən asılıdır Müctəba Xameneidən. Müctəba desə ki, çünki onun atası fətva vermişdi, qadağan eləmişdi ki, yəni haramdır. Kütləvi qırğın silahının tətbiqi zamanı çoxlu günahsız insanlar ölür. İslama bu ziddir, fətvası budur”.
O, Ayətullah Əli Xameneinin nüvə silahına dair mövqeyinə də toxunub: “Amma indi Müctəba desə ki, üstümüzə hücum edirlər, dağıdırlar, bombalayırlar, öldürürlər, qırırlar, İranı dağıtmaq istəyirlər, bizim də nüvə silahımız olsa, onda bəlkə əl çəkərlər. İsrail görsə ki, İranın heç olmasa bir dənə nüvə bombası var, İsrail beş dənə, on dənə nüvə bombası atsa da, İrana əlbəttə ki, böyük ziyan dəyəcək. Amma İran böyük dövlətdir, dağılmayacaq. Amma İsrailin ərazisi kiçikdir. Bir dənə nüvə bombası atıldısa, İsrail üçün çox ağır nəticələr yarana bilər”.
Zərdüşt Əlizadə hesab edir ki, İrandakı bəzi siyasi qüvvələr nüvə silahına sahib olmağı İsrailin hərbi siyasətinin qarşısını almaq vasitəsi kimi nəzərdən keçirirlər: “İsrailin təcavüzünün qarşısını almaq üçün İranın bəzi siyasi xadimləri deyir ki, bizim nüvə silahımız olmalıdır. Amma bu, yenə deyirəm, Velayəti-fəqihin mövqeyindən asılıdır. Velayəti-fəqih desə ki, olsun, olacaq”.
Politoloq İranın texniki imkanlarına dair də iddia səsləndirib: “Çünki İranın bütün texniki və maddi imkanları var ki, 10 gün ərzində nüvə silahı hazırlasın. Amma eləmirlər, çünki Ayətullah Əli Xameneinin qadağası var, fətvası var. Əgər oğlu bunu dəyişsə, onda 10 günə, 15 günə nüvə silahı olacaq. Ondan sonra baxım görüm İsrail özünü necə aparacaq”.
Nigar Xəlilli
20:40 29.09.2026
Oxunuş sayı: 47
