Xərçəngin izləri analizlərdə görünməyəndə nə baş verir? – Professor açıqladı
Xərçəng xəstəliklərinin erkən aşkarlanması müalicənin effektivliyi baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır. Lakin xərçəngin bütün növlərini ilkin mərhələdə müəyyən edə bilən vahid laboratoriya testi mövcud deyil. Bəzi hallarda xəstəlik heç bir aşkar əlamət vermədən inkişaf edə, bəzi hallarda isə təsadüfi müayinə və ya müəyyən simptomların ortaya çıxması nəticəsində aşkarlana bilər. Bu səbəbdən tibbdə müxtəlif xərçəng növləri və risk qrupları üzrə skrininq və müntəzəm müayinələrdən istifadə olunur. Ailə tarixçəsi, xərçəngönü patologiyalar və bəzi xroniki xəstəliklər müəyyən şəxslərdə daha diqqətli tibbi nəzarət tələb edə bilər. Bəs onkomarkerlər xərçəngi nə dərəcədə dəqiq göstərir və hansı hallarda mütəmadi müayinə vacibdir?
Mövzu ilə bağlı Crossmedia.az-a açıqlama verən tibb elmləri doktoru Adil Qeybulla bildirib ki, xərçəngin ilkin diaqnostikası hələlik tam birmənalı deyil:
"Ümumiyyətlə, xərçəng xəstəliyinin müəyyən indikatorları, yəni prediktorları olsa da — əvvəlcədən onun ilkin əlamətləri, istər simptomları, istərsə də laboratoriya analizlərindəki izləri görünə bilsə də — istənilən halda ilkin diaqnostika hələlik tam birmənalı deyil. Məsələn, elə bir laboratoriya testi yoxdur ki, onun vasitəsilə xərçəngin mövcudluğunu dəqiq şəkildə müəyyən etmək mümkün olsun. Hətta bəzən onkomarker göstəricisi tam norma daxilində olur, lakin orqanizmdə xərçəng şişi mövcud olur. Yəni bunlar nisbi məsələlərdir və onkomarkerlər dəqiq, 100 faizlik müayinə metodu sayılmır. Bəzən xərçəng xəstəliyi təsadüfi müayinələr nəticəsində ortaya çıxır və müvafiq tədbirlər görülür. Və yaxud klinik manifestasiya, yəni hər hansı simptomun inkişafı xəstəliyin artıq müəyyən mərhələsində özünü göstərir. Bununla əlaqədar xəstəliyin izinə düşmək üçün müəyyən “check-up” müayinələri mövcuddur. Məsələn, sərbəst və ümumi (total) PSA — prostat spesifik antigenin müəyyən göstəricilərində prostat xərçəngi şübhəsi yaranır. Bundan sonra biopsiya aparılmalı və daha dəqiq müayinə həyata keçirilməlidir. Lakin bəzən bu göstəricilər normal olduqda da şiş prosesi müşahidə oluna bilər".
Professor qeyd edib ki, bütün bunlar nisbi məsələlərdir və bu baxımdan dəqiq, birmənalı müayinə kompleksi yoxdur:
"Lakin buna baxmayaraq, müəyyən xroniki xəstəlikləri olan, xərçəngönü vəziyyət hesab edilən patologiyaları olan xəstələr mütəmadi müayinədən keçməlidirlər. Məsələn, xəstədə papillomavirus və ya uşaqlıq boynunda displaziya varsa, bu qadınlar mütəmadi müayinədən keçməlidirlər. Anasında və ya ailəsində süd vəzi xərçəngi olan şəxslər də mütəmadi yoxlanmalıdırlar. Bunlar həm skrininq müayinələridir, həm də xərçəngə gətirib çıxara biləcək risk faktorlarının nəzarətdə saxlanılması məqsədi daşıyır. Xroniki bronxit, axilik qastrit, Barrett qida borusu kimi xərçəngönü hesab edilən xəstəliklərdən əziyyət çəkən şəxslərin də mütəmadi müayinədən keçirilməsi tələb olunur".
Zeynəb Həsən
14:00 29.09.2026
Oxunuş sayı: 46
