Avropanın Çin sınağı: Asılılığı azaltmaq, yoxsa iqtisadi zərbə?
Avropa İttifaqının Çinlə iqtisadi münasibətlərində son illər yeni mərhələ başlayıb. Pekinlə ticarət əlaqələrini tamamilə dayandırmaq gündəmdə olmasa da, Avropa kritik sahələrdə Çindən həddindən artıq asılılığını azaltmağa çalışır. Bunun əsas səbəbləri sırasında qlobal ticarət müharibələri, geosiyasi qarşıdurmalar, pandemiya dövründə təchizat zəncirlərində yaranan problemlər və strateji məhsullar üzrə xarici asılılığın yaratdığı təhlükələr dayanır. Çin isə Avropanın elektronika, avtomobil sənayesi, maşınqayırma, günəş enerjisi avadanlıqları və bir sıra xammal və komponentlər üzrə əsas tərəfdaşlarından biridir. Bu səbəbdən təchizat zəncirlərinin alternativ ölkələrə köçürülməsi sadəcə iqtisadi qərar deyil, həm də böyük maliyyə və strateji planlaşdırma tələb edən prosesdir. Avropa bir tərəfdən mümkün geosiyasi böhran zamanı Çin qarşısında zəif vəziyyətdə qalmaq istəmir, digər tərəfdən Pekinlə iqtisadi əlaqələri sürətlə zəiflətməyin öz sənayesinə zərbə vuracağından ehtiyat edir. Üstəlik, Tayvan ətrafında mümkün hərbi-siyasi gərginlik qlobal yarımkeçirici bazarında ciddi problemlər yaradaraq Avropa sənayesinə əlavə təzyiq göstərə bilər. Beləliklə, Çindən asılılığı azaltmaq istəyən Avropa qarşısında paradoksal vəziyyət yaranır: riskləri azaltmaq üçün atılan addımlar keçid dövründə yeni iqtisadi risklər formalaşdıra bilər. Bu proses Avropanın istehsal xərclərinə, rəqabət qabiliyyətinə və qiymət sabitliyinə necə təsir göstərəcək?
Mövzu ilə bağlı Liberal İqtisadçılar Birliyinin sədri, iqtisadçı Akif Nəsirli Crossmedia.az-a açıqlamasında bildirib ki, Avropanın Çindən iqtisadi asılılığı azaltmaq siyasəti uzunmüddətli perspektivdə məntiqli olsa da, keçid dövründə ciddi risklər yarada bilər:
“Avropanın Çindən iqtisadi asılılığı azaltmaq siyasəti uzunmüddətli perspektivdə risklərin idarə olunması baxımından məntiqlidir, lakin bu prosesin özü də keçid dövründə ciddi iqtisadi risklər yarada bilər. Çünki Avropa sənayesi elektronika, maşınqayırma, avtomobil, günəş enerjisi avadanlıqları, nadir metallar və bir sıra sənaye komponentləri üzrə Çin tədarük zəncirlərindən hələ də əhəmiyyətli dərəcədə asılıdır. Bu asılılığı qısa müddətdə aradan qaldırmaq mümkün deyil. Əsas problem ondan ibarətdir ki, təchizat zəncirlərinin Çindən başqa ölkələrə köçürülməsi daha yüksək xərc tələb edir. Alternativ istehsal güclərinin yaradılması, yeni logistika marşrutlarının formalaşdırılması və strateji ehtiyatların artırılması Avropa şirkətlərinin xərclərini yüksəldə bilər. Bu da məhsulların qiymətinə, Avropanın rəqabət qabiliyyətinə və nəticə etibarilə inflyasiyaya əlavə təzyiq yarada bilər. Digər tərəfdən, Pekinlə iqtisadi münasibətlərin sürətlə zəiflədilməsi Avropanın Çin bazarındakı satışlarını da azalda bilər. Yəni Avropa eyni vaxtda həm təchizat, həm də ixrac kanalında itkilərlə üzləşə bilər. Xüsusilə Tayvan ətrafında hərbi-siyasi gərginlik yaranarsa, məsələ daha da ağırlaşar. Tayvanın qlobal yarımkeçirici sənayesindəki rolu nəzərə alınaraq, burada ciddi böhran avtomobil, elektronika, telekommunikasiya və digər sahələrdə istehsalın dayanmasına və ya kəskin bahalaşmasına səbəb ola bilər. Ona görə Avropanın məqsədi Çindən birdən-birə tam uzaqlaşmaq yox, həddindən artıq asılılığı azaltmaq olmalıdır. Təchizat mənbələrinin diversifikasiyası, strateji ehtiyatların yaradılması və alternativ istehsal mərkəzlərinin formalaşdırılması daha real yanaşmadır. Əks halda, riskdən qorunmaq məqsədilə həyata keçirilən “Çindən uzaqlaşma” siyasəti keçid mərhələsində Avropa iqtisadiyyatının xərclərini artıraraq yeni böhran mənbəyinə çevrilə bilər”.
Zeynəb Həsən
20:50 14.09.2026
Oxunuş sayı: 58
