Avropa necə məhv olur?: Meşə yanğınları ilə bağlı gizlinlər üzə çıxdı
Avropa yenidən alovun cənginə düşüb. Bir neçə ölkədə eyni vaxtda baş verən irimiqyaslı meşə yanğınları minlərlə insanın təxliyəsinə, böyük ekoloji və iqtisadi itkilərə səbəb olub. Hadisələrin fonunda həm iqlim dəyişikliyi, həm də mümkün insan amili ilə bağlı müzakirələr güclənir.
Mövzu ilə bağlı crossmedia.az-a danışan ekoloq Cavid Hüseynov bildirib ki, son illərdə yüksək temperatur, aşağı rütubət və güclü küləyin eyni vaxtda müşahidə olunduğu günlərin sayı əhəmiyyətli dərəcədə artıb:
"Əvvəllər meşə yanğınları əsasən Aralıq dənizi ölkələri, o cümlədən Yunanıstan, İspaniya və İtaliya üçün xarakterik idisə, artıq Almaniya, İsveç və Böyük Britaniya kimi Mərkəzi və Şimali Avropa ölkələri də bu cür ekstremal yanğınlarla üzləşir. Aktiv yanğın mövsümü əvvəlki kimi yalnız iyul-avqust aylarını əhatə etmir, yazın əvvəlindən payızın sonlarına qədər davam edir".
Ekspertin sözlərinə görə, Avropada eyni vaxtda müxtəlif ölkələrdə baş verən yanğınlar həm qlobal, həm də lokal amillərlə bağlıdır:
"Yanğınların təxminən 80-90 faizi birbaşa və ya dolayı yolla insan fəaliyyəti nəticəsində baş verir. Kənd təsərrüfatı tullantılarının yandırılması, tonqallar, siqaret kötükləri, elektrik xətlərində baş verən qəzalar və qəsdən törədilən təxribatlar əsas səbəblər sırasındadır. İqlim şəraiti isə bu kiçik qığılcımların böyük fəlakətə çevrilməsinə zəmin yaradır".
C.Hüseynov qeyd edib ki, kənd yerlərinin boşalması və ənənəvi heyvandarlığın azalması meşələrdə quru biokütlənin həddindən artıq toplanmasına səbəb olur:
"Quru ot, kol-kos və budaqların yığılması meşələri sanki 'barıt çəlləyi'nə çevirir. Bundan başqa, Avropada geniş yayılmış şam və evkalipt meşələri alovun sürətlə yayılmasını asanlaşdırır".
Ekoloq vurğulayıb ki, isti hava dalğaları və yağıntıların azalması da yanğın riskini ciddi şəkildə artırır:
"Atmosferdə sıxışıb qalan isti hava torpaq və bitkilərdəki rütubəti tamamilə sorur. Bitkilərin rütubət səviyyəsi kritik həddən aşağı düşdükdə onlar ən kiçik istilik mənbəyindən belə alovlana bilir. İqlim dəyişikliyi səbəbindən qış və yaz aylarında yağıntıların azalması torpağın dərin qatlarının da qurumasına gətirib çıxarır".
Onun sözlərinə görə, güclü külək yanğınların sürətlə yayılmasında həlledici rol oynayır:
"Külək alovu yeni ərazilərə daşıyır, yanmış budaqları kilometrlərlə uzağa apararaq yeni yanğın ocaqları yaradır. Küləyin istiqamətinin qəfil dəyişməsi isə yanğınsöndürənlərin işini daha da çətinləşdirir".
C.Hüseynov torflu torpaqlarda baş verən yanğınların daha təhlükəli olduğunu da diqqətə çatdırıb:
"Torf əsrlər boyu toplanmış üzvi maddələrdən ibarət olduğuna görə quruduqda son dərəcə alışqan olur. Bu torpaqlarda yanğınlar əsasən torpaq qatının altında baş verir və aylarla, hətta qış boyu qar örtüyünün altında belə davam edə bilir. Yazda havalar isinən zaman həmin gizli yanğınlar yenidən səthə çıxaraq yeni meşə yanğınlarına səbəb olur".
Politoloq Əziz Əlibəyli isə məsələnin siyasi cəhətlərini açıqlayarkən bildirib ki, bu barədə müxtəlif kəşfiyyat məlumatları mövcud olsa da, rəsmi təsdiq hələ yoxdur:
"Düzdür, hibrid müharibə ilə bağlı fikirlər var. Çünki Avropa İttifaqı rəsmiləri artan hibrid təhdidlər və kəşfiyyat hesabatlarında yer alan məlumatları təkzib etmirlər. Lakin meşə yanğınlarının siyasi təxribat olması rəsmi şəkildə hələ təsdiqlənməyib. Hibrid müharibənin məqsədi hərbi qarşıdurmaya girmədən ölkəni xaosa sürükləməkdir".
Ekspert qeyd edib ki, meşə yanğınlarının əsas səbəbləri sırasında iqlim dəyişikliyi, rekord istilər və quraqlıq dayanır:
"Bununla yanaşı, belə iddialar da var ki, Rusiya kəşfiyyatı, xüsusilə QRU, Avropada diversiya məqsədilə meşə yanğınlarından istifadə edir. Bildirilir ki, sosial şəbəkələr və xüsusilə Telegram vasitəsilə kriminal qruplardan istifadə olunur. Lakin konkret dövlətin bu hadisələrin arxasında dayandığını sübut etmək olduqca çətindir".
Politoloqun sözlərinə görə, bəzi məqamlar şübhələri artırır:
"Əgər bunlar yalnız təbii fəlakətdirsə, niyə yanğınlar eyni vaxtda və sinxron şəkildə baş verir? Diqqət yetirsəniz, yanğın zonaları çox vaxt NATO bazalarının, nəqliyyat dəhlizlərinin, enerji kəmərlərinin və ya kritik sənaye obyektlərinin yaxınlığında olur. Bu isə müxtəlif suallar doğurur".
Ə.Əlibəyli vurğulayıb ki, informasiya müstəvisində aparılan fəaliyyət də diqqət çəkən məqamlardandır:
"Yanğınlar başlayan kimi sosial şəbəkələrdə bot şəbəkələri aktivləşir, hökumətləri bacarıqsızlıqda ittiham edən, miqrantlara qarşı nifrəti körükləyən paylaşımlar yayılır. Bu da prosesin hibrid kampaniyanın bir hissəsi ola biləcəyinə dair iddiaları gücləndirir".
Ekspert əlavə edib ki, belə hadisələr dövlətlərin resurslarını da ciddi şəkildə tükəndirir:
"Avropa İttifaqının mülki müdafiə mexanizmi bir neçə ölkədə eyni vaxtda baş verən yanğınlar fonunda faktiki olaraq iflic vəziyyətinə düşdü. Bununla belə, unutmaq olmaz ki, meşə yanğınlarının təxminən 90 faizi insan amili nəticəsində baş verir".
Nigar Xəlilli
11:30 01.08.2026
Oxunuş sayı: 54
